Bómullargarn

Bómull er þægileg í fatnað sem við klæðumst næst okkur, hún er mjúk viðkomu og þolir mjög vel þvott. Hér fyrir neðan eru nánari upplýsingar um bómul teknar beint af vefnum Handavinna.is

Bómullarplantan
Bómullin er unnin úr fræhárum bómullarplöntunnar ( gossypium ) en þau eru vanalega 20-38 mm að lengd en einstaka geta þó verið 10-60mm. Blómin af bómullarplöntunni eru hvít fyrsta daginn í blóma og bleik annan daginn. Fljótlega fellur plantan blómin og í staðinn kemur græn kúla. Þessi kúla er frægeymsla plöntunnar og er lítil í fyrstu en stækkar og verður eins og valhneta að stærð. Þegar kúlan er vaxin að fullu verður hún brún að lit og opnast. Bómullarþræðirnir sem koma í ljós eru mjúkir hnoðrar sem líta út eins og snjóboltar í sólskininu. Þessir mjúku hnoðrar eru týndir eins fljótt og hægt er því að rigning eyðileggur uppskeruna.
Venjulega er bómullarplantan endurnýjuð árlega en td. í suður Ameríku er algengt að hún sé látin verða allt að 15 ára gömul. Helstu ræktunarlönd bómullar eru Kína, Japan, Indland, Afríka, Suðurhafseyjar og flest suðurríki Ameríku.
.
Bómullartegundir
Bómull er algengasta efnið sem notað er í vefnað. Bómullarþræðirnir eru því sem næst hrein sellulosa en auk þess er í þeim vax, fita og litarefni.
Eftir vinnslu er bómullin flokkuð eftir eiginleikum í 3 höfuðflokka eftir lengd þráðanna, hreinleika og lit. Einnig skiptir máli hversu fínir þræðirnir eru ,teygjanleiki þeirra, styrkur, viðloðunarhæfni og slitþol.
Verð á bómull ræðst af eiginleika ( gæðum) en einnig af framboð og eftirspurn.
Algengasta bómullin er svo kölluð Amerísk bómull en hún mun vera um 87% af heimsmarkaðnum og er hún af meðalgóðum gæðum.
Löng og fin bómull sem selst sem Mako, Sea-Island og Egyptsk bómull er um 8% heimsmarkaðarins en grófari og styttri bómull sem er 5% heimsmarkaðarins kemur aðallega frá Asíu.

Saga bómullarinnar
Fönikar til forna þekktu hörinn frá sínu heimalandi þar sem það var ræktað og notað. Á siglingum sínum til Indlands uppgötvuðu þeir aðra tegund af plöntu sem þeir þekktu ekki og skiptu á hörfræum og fengu bómullarfræ í staðinn og fóru með heim til Egyptalands. Þar var það ræktað og þótti sumum prestunum efnin sem komu af bómullarplöntunni svo fínt að þeir sóttust eftir að fá efnin úr bómullinni í föt fyrir sig.
Vélar hafa komið í stað mannsins að miklu leiti við tínslu á bómullinni.
Það var 1793 að bómullarsnaran var fundin upp af Eli Witney. Með henni eru fræin flokkuð úr en bómullin fer áfram í aðra vél sem pressar hana saman og þannig er hún seld áfram til spunaverksmiðja sem spinnur hana í garn.

Styrkur
Bómull er sterkt efni og einungis sum gerfiefni eru slitsterkari. Það er teygjanlegt og lifandi.

Sólarljós
Bómull þolir vel sólarljós og er lengur að hrörna í sólarljósi en önnur nátturuefni og er því bómull algengt í gardínuefnum, seglum og tjöldum.

Hlaup
Við þvott styttist bómullin um 10% í lengdarátt þráða en 5% þvert á þræði ef efnið hefur ekki verið sérstaklega meðhöndlað gegn því að hlaupa, í einstaka tilfellum getur orðið meira hlaup í efninu.

Upptaka raka og vökva
Bómull tekur vel upp raka svo sem svita og eru bómullin aðeins betri en ull og silki með tilliti til svitaupptöku. Bómull drekkur vel í sig vökva og er einungis hör og viss kemisk efni betri til vökvaupptöku.

Einangrun
Bómullarþræðir hafa frá náttúrunnar hendi ekki þann loftleika sem til þarf til þess að hafa gott einangrunargildi og hefur bómull því litla einangrunareiginleika

Þvottur, hreinsun og strauun
Bómullin þolir vel þvott á 95 C en við það hitastig opnast bómullin og sápuvatn nær því auðveldlega að skola þræðina en mörg litarefni þola ekki þennan hita og þarf því ávallt að þvo í samræmi við leiðbeiningar.
Bómull þolir vel háan hitan t.d við strauun og pressun. Bómull þolir flest hreinsiefni.

Helstu eiginleikar bómullar eru :
· Slitsterkt
· Rakadrægt
· Vökvadrægt
· Þolir vel sólarljós
· Tekur vel við litarefnum

Helstu gallar bómullar eru:
· Hleypur við þvott
· Krumpast
· Tekur í sig óhreinindi
· Þurrktími
· Þétt efni, lítil einangrun