Lífið
á Eyjunni
Ýmislegt
Siðir
Málið
Shanghai
Myndir 1
Myndir 2
Myndir 3
"Það kvað vera fallegt í Kína. Keisarans hallir skína hvítar við safírsænum."
Þannig kvað Tómas Guðmundsson fyrir
margt löngu. Það eru orð að sönnu að okkar
mati, eftir að hafa dvalið í og ferðast um Kína
í um það bil hálft annað ár, á
árunum 1999 til 2001. Ætlunin með þessum vef er
að leifa ykkur að kynnast upplifun og reynslu okkar eftir veru
okkar í Kína.
Formáli:
Tildrög þess að við störfuðum og dvöldum
í Kína voru þau að fulltrúi hönnunarfyrirtækis
í Reykjavík sem hugði á skipabyggingar í
Kína kom að máli við Ásgeir og bauð okkur
hjónum að taka að okkur umsjón með skrifstofu
fyrirtækisins í Kína og Ásgeir boðið
að vera fulltrúi hönnunarfyrirtækisins í
Kína. Við fórum út í byrjun júni
1999 og Ásgeir kom alkominn heim haustið 2001.
Fyrsti dvalastaður er Guangzhou.
Guangzhou hét áður Canton sem er mjög kínversk
borg miðað við nágranaborgina Hong-Kong.
Í Guangzhou eru
markaðirnir sem sprengja af iðandi
lífi, lykt og hávaða. Á götunum er öngþveiti
af fólki,hjólum, skellinöðrum, leigubílum,
strætisvögnum og hraðbrautum sem standa á súlum.Á
fljótinu
Zhujiang (Perlufljót) sem liggur í gegnum borgina er
einnig iðandi líf smáir og stórir bátar,
verslunar- og fólksflutningaskip á ferð upp og niður
fljótið.
Guangzhou er mikil verslunarborg, þar eru stórar vörusýningar
tvisvar á ári á útflutningsvörum þeirra,
á þeim tíma má segja að borgin fari á
annan endan þegar kaupmenn allra landa heims koma til að skoða
og kaupa nýjustu framleiðsluvörur Kínverja. Ferðamenn
láta helst ekki sjá sig þessa tvo mánuði
ársins sem sýningarnar standa,þær standa mánuðina
apríl-maí og október-nóvember, þar sem
allt verðlag á hótelum og þjónustu er sprengt
upp úr öllu valdi á þeim tíma. Við
vorum vitni að þessu og til gamans má geta að hótelherbergið
sem við höfðum hækkaði úr 50 RMB í
150 RMB.á meðan á sýningunum stóð.
Guangzhou er milljónaborg og samkvæmt opinberum tölum
búa þar fjórar milljónir manna. Mikil ásókn
er frá sveitum í bæi og borgir og þarf fólk
að hafa vegabréf (passa) til að sanna að það
eigi aðsetur eða heimili í borgum að öðrum
kosti er fólki vísað út úr bæjum
og borgum.
Það má segja að Guangzhou sé höfuðstaður
sýslunnar Guangdong og í borginni er ör fólksfjölgun
eða í kringum 20% á ári.
Á vesturlöndum er borgin þekkt undir nafninu Canton,
sem ennþá býr yfir dulúð ævintýrablæ,
en kínverska nafnið er Guangzhou. Guangzhou stendur við
Perlufljót og er um 100 mílur frá strönd, við
ármynni Perlufljóts norðanvert stendur fyrrum breska
nýlendan Hong-Kong og við sunnanvert ármynnið stendur
fyrrum portúgalska nýlendan Macao.
Sagan:
Það var fyrir meira en 2000 árum síðan að
fimm Guðir í litskrúðugum klæðum riðu
inn í borgina á fimm mislitum geitum og í munni sér
hafði hver eitt hrísgrjónakorn. Guðirnir gáfu
embættismanni grjónin og báðu hann að gefa
þau fólkinu. Hér verður aldrei matarvant, sögðu
þeir og hurfu. Geiturnar fimm breyttust í steina og er enn
þann dag í dag hægt að sjá steinrunnar geiturnar
í Yuexiu
garðinum sem er eitt af einkennum borgarinnar.
Fyrir hinn vestræna heim hefur Guangzhou verið mikilvægt
hlið að Kína. Evrópsk kaupskip hafa siglt til Guangzhou
frá því um 1500, en bærinn hefur verið miðstöð
verslunar löngu fyrir þann tíma, sögur herma að
arabar, persar og fólk frá suðausturasíu hafi
haft lífleg viðskipti við Guangzhoubúa allt frá
618.
Portugalir voru fyrstir evrópubúa til að setjast að
í Guangzhou. Portugalir stofnuðu síðar nýlendu
í Kína sem heitir í dag Macao. Fljótlega bættust
við skip Spánverja, síðar Englendinga og Frakka,
Ameríkana og Dana. Aðkomumennirnir komu sér fyrir utan
við borgamúra Guangzhou og hófu viðskipti, þeir
keyptu te og silki og greiddu með silfri.Verslun evrópumanna
var rekin í óþökk Kínverja og var stórfellt
tap á viðskiptum evrópumanna. Uppúr 1700 þvinguðu
Englendingar Kínverja til að taka ópíum sem greiðslu
fyrir silfur,te og silki, við það snérist taprekstur
þeirra í miljandi gróða og segja má að
evrópuþjóðir og ameríkanar hafi mergsogið
K ínverja.
Keisarinn bannaði þessi viðskipti en evrópuþjóðir
með Englendinga í broddi fylkinga þvinguðu Kínverja
til ópíumviðskipta með vopnavaldi(Ópíumstríðið
1840-42).
Lífið á eyjunni:
Huangpu skipasmíðastöðin
í Guangzhou sem Ásgeir vann við er staðsett á
eyju út í miðju Perlufljóti, ekkert vegasamband
er við eyjuna Xui, flutningar fóru fram með ferjum. Íbúar
Xui eru um 10 þúsund og þar af vinna 3 þúsund
við skipasmíðar. Okkur var búið heimili á
fyrstu hæð fjölbýlishúss í miðju
kínversku hverfi, íbúðin okkar var 70-80m2 innréttuð
á vestrænan máta með öllum þeim þægindum
sem við erum vön að heiman. Efnahagur eyjaskeggja er mjög
bágborinn, launin lág og lifistandard lágur. Huangpu
skipasmíðastöðin er stærsti vinnustaðurinn
á eyjunni og má heita að öll önnur fyrirtæki
séu í fullri eða hluta eigu skipasmíðastöðvarinnar.
Má þar nefna að skipasmíðastöðin
rekur fæðingarheimilið,barnaheimilin, grunnskólann,
framhaldsskólann og sjúkrahúsið og hluta af veitingastöðunum.
Íbúarnir fæðast undir handleiðslu skipasmíðastöðvarinnar,
lifa þar og deyja sömuleiðis. Ekki gátum við
fundið að fólkið sem við umgengumst hefði metnað
fyrir störfum sínum né metnað fyrir starfsframa.
Fólk lét sér ótrúlega lítið
nægja, fæstar íbúðir eru með eldhúsi
og mörgum fjölskyldum nægði íbúð
sem var aðeins eitt herbergi. Íbúar Xui eru mjög
vingjarnlegt fólk elskulegt í viðkynningu og öllu
viðmóti. Fjölskylda sem bjó á móti
okkur í næsta húsi var fimm manna fjölskylda,
amma, mamma, pabbi og tveir synir annar 5 ára og hinn 6 ára.
Þessi fjölskylda bjó í einu herbergi sem var
á að giska 15m2 að stærð, þar var hvorki
eldhús né salerni. Pabbinn og mamman unnu úti frá
morgni til kvölds amman var heima og passaði strákana.
Amman baðaði báða strákana daglega seinnipart
dags upp úr vaskafati úti á gangstétt og klæddi
þá í náttföt. Um það leiti sem
því var lokið kom mamman heim og elduðu þær
þá kvöldmat, hrísgrjón í einum
potti yfir gasprímusi sem staðsettur var við hlið útidyra
á gangstéttinni. Eftir að börnin og konurnar höfðu
borðað hrísgrjónin þvoði mamman föt
drengjana upp úr balanum sem þeir höfðu verið
baðaðir í og hengdi fötin upp til þerris á
snúru sem hékk utan við húsið (íbúðina),
síðan var farið að sofa.Um kl 8 á morgnanna
þegar drengirnir vöknuðu voru fötin sótt á
snúruna og þeir klæddir, greinilegt var á þessu
að þeir áttu ekki föt til skiptana. Einu sinni í
viku kom vörubíll að kofanum og inn í herbergið
voru bornir tugir af hrísgrjónapokum, pabbinn hafði
sem aukavinnu að keyra út hrísgrjón á
reiðhjólinu sínu áður enn hann fór
í vinnu á morgnanna, hann hófst handa um kl. sex
á hverjum morgni og fór tvær ferðir daglega með
allt að sex sekki á böglaberanum í hverri ferð.
Gólfið í herberginu þeirra var steypt en ómálað,
rúmfleti voru fest hátt á innvegg herbergisins en
þegar ég kom í heimsókn var hrísgrjónapokum
staflað í herbergið þannig að lítið
pláss var fyrir annað þar inni.
Þarna í suður Kína er hitinn á milli 38
og 45°C flests daga sumarsins og rakinn á milli 86 og 95% flesta
daga. Það er mjög óþægilegt loftslag
fyrir flesta Íslendinga.
Dvöl okkar vakti mikla athygli eyjaskeggja, mér er næst
að halda að þeir hafi aldrei fyrr séð með
eigin augum evrópubúa. Allar okkar athafnir og viðbrögð
vöktu með þeim forvitni. Svo vel var fylgst með okkur
að þegar til stóð að henda rusli voru Kínverjarnir
við útidyrnar tilbúnir til að taka ruslapokann grandskoða
það sem í honum var og nýta til endurvinnslu allflest
sem við hentum sem rusli.
Margt kom okkur einnig nýstarlega fyrir sjónir eins og ti
ldæmis matarsiðir þeirra og hvernig þeir sótthreinsa
öll matarílát með te áður en þau
eru notuð einnig meðferð matvæla og geymsla þeirra,
að ógleymdu hráefninu sem þeir hafa til matargerðar.
Shanghai:
Lífið í Shanghai er mjög frábrugðið
lífinu á Xui eyjunni(Guangzhou) í suður Kína.
En við bjuggum í Shanghai í um það bil hálft
ár, við skoðuðum borgina og áttum tækifæri
á að ferðast um sveitir og borgir mið Kína.
Shanghai liggur um miðja austurströndina milli suður- og
norðurKína.Í Shanghai eru sagðir búa um 16
milljón íbúar. Borgin er ung borg á mælikvarða
kínverskra borga. Fyrstu sögur borgarinnar má rekja
til ársins 1000 sem þá var lítill fiskimannabær,
eftir það fara sögur af Shanghai sem verslunarstað
og síðar sem iðnaðarborg. Á fimm kílometra
langri götu í syðri hluta borgarinnar sem er nefndur The
Bund má sjá merkilegan byggingarstíl, þar er
gamalt kínverskt hverfi, franskt hverfi með frönskum stíl,
enskt hverfi með þungum enskum byggingarstíl og japanst
hverfi þar sem japanskur byggingarstíll er ráðandi.
En þessar þjóðir hafa verið með mikil ítök
í Shanghai í gegnum sögu borgarinnar. Í dag
er Shanghai stærsta og fjölmennasta borg Kína með
16 milljón íbúa. Shanghai er þýðingarmesta
iðnaðarborg Kína með yfir 7000 iðnfyrirtæki
sem framleiða hin fjölbreytilegasta varning eins og matvöru,
vefnaðarvöru, járn, bíla, tölvur og alt það
sem manni getur dottið í hug og miklu meira.Margir vestrænir
framleiðendur hafa í samstarfi við Kínverja sett
á fót framleiðslufyrirtæki fyrir vestrænar
vörur í Kína og eru vörurnar seldar á vestrænum
markaði og eiga í engu að gefa eftir vörum framleiddum
á vesturlöndum. Má þar nefna vélar frá
Danmörku(Alpha), rafmagnsvörur frá Þýskalandi(HDW),
sem ég kynntist að eigin raun. Einnig er framleitt mikið
l af vestrænum vörumerkjum í Shanghai fyrir kínverskan
markað og má þar nefna WW fólksvagn, Buick, Jeep,
Lakoste, Boss fatnað svoeitthvað sé nefnt.
Shanghai er falleg borg en hún er ekki týpísk kínversk
borg, hún er alþjóðleg stórborg með
miklum fjölda skýjakljúfa sem sprottið hafa upp
úr Kínakverfunum eins og gorkúlur og teygja sig upp
í fjörutíu hæðir.
Vegakerfi borgarinnar er alveg stórmerkilegt. Reist og tekin hefur
verið í notkun árið 2000 48 km löng sex akgreina
hraðbraut sem segja má að svífi yfir bænum.
Hraðbrautin liggur í kringum og í gegnum miðborgina
og hraðbrautin stendur á steinsteyptum súlum í
10 m hæð yfir jörðu.Til að komast upp og niður
af hraðbrautinni eru slaufur og sniglar. Niðri á jörðinni
eru akbrautir af gömlu gerðinni eins og við þekkjum
hér heima, nema hvað flestar brautir hafa þrjár
akreinar og er ysta reinin fyrir hjólafólk og strætó.
Á þeim götum er varla pláss fyrir bíla
fyrir gangandi og hjóland vegfarendum.. Bílum er lagt á
gangstéttar og fólk gengur á akbrautunum.
Perla austurlanda er sjónvarpsturn Shanghai nefndur. Hann er 468
m hár og er útsýni úr honum alveg stórkostlegt.
Þaðan sést yfir stóran hluta Shanghai borgar,
eins langt og augað eygir sjást byggingarkranar fyrir íbúðabyggingar
til landsins og meðfram Huangpu fljótinu eru skipasmíðastöðvar
með sínum byggingarkrönum.
Shanghai ar tala sína málýsku sem nefnd er Shanghainese
(Wu) og er talið að í kringum 80 milljónir manna
tali hana.
Æskufólk í Shanghai keppist við að tileinka
sér lifnaðarhætti vesturlandabúa, klæðir
sig að hætti ameríkana stendur í biðröðum
til að komast inn á skyndibitastaði eins og til dæmis
MC Donalds og KFC þó þeir staðir séu umtalsvert
dýrari en kínverskir matsölustaðir.
Við fjölskyldan bjuggum á 23hæð í íbúðarhóteli
í miðborg Shanghai, íbúðin var innréttuð
á vestrænan máta með öllum þægindum.
Við höfðum mjög gott útsýni yfir miðborgina
,lífið þar og stuttar gönguleiðir til all flestra
áhugaverðra staða og safna í Shanghai. Íbúðin
var ekki ódýr á kínverskan mælikvarða(kínverskur
verkfræðingur hefur um 12þúsund Íkr. í
laun á mánuði) hún var heldur ekki ódýr
á okkar mælikvarða, við máttum borga 300þúsund
Íkr í leigu á mánuði.
Í Shanghai var hægt að lifa hvort heldur maður kærði
sig um á vestrænan máta eða austrænan. Bak
við hótelíbúðina okkar var kínahverfi
eins og þau gerast þéttust og þar iðaði
gatan af markaðsfólki, matsölustaðir í öðruhverju
húsi og þar kostaði nær ekkert að kaupa í
matinn. Á kínmarkaði kostaði 100 Íkr að
kaupa svínakjöt og grænmeti fyrir fimm mannafjölskyldu
í matinn. Það vakti athygli okkar þegar einsárs
barnabarn okkar veiktist og fékk eyrnarbólgu og Bryndís
ætlaði með hana á næsta sjúkrahús
sem var í nágreni við íbúðina okkar,
að túlkurinn okkar þvertók fyrir að við
færum þangað heldur fór hann með okkur um langan
veg á Háskólasjúkrahús fyrir börn.
Háskólasjúkrahúsið var mjög vel tækjum
búið og fékk barnið kort sem líktist kredit-debetkorti
með segulrönd þar sem sjúkrasögu barnsins var
að finna.Læknirinn sem annaðist barnið talaði góða
ensku, hann sagði að í læknanáminu hjá
þeim hafi sérstaklega verið fjallað um hversu eyrnarbólga
væri almenn meðal íslenskra barna og hvað illi henni.
Eyrnarbólga meðal kínverskra barna er sjaldgæf
að hans sögn. Heimsóknin kostaði 80 Íkr og
fúkkalyfin sem við fengum kostuðu nokkrar krónur.
Lækninum var mjög umhugað um heilsu barnsins og bað
okkur um að koma með barnið að viku liðinni til að
fylgjast með því, sem og við gerðum þó
svo barnið hafi verið orðið algott af eyrnarbólgunni
á þeim tíma.
Siðir:
Í suður Kína er til siðs að fjölskyldur
borði morgunmat á veitingarstöðum á frídögum
sínum laugar- og eða sunnudagsmorgnum, við tókum
þátt í þessum sið og var morgunverðarstundin
mjög athyglisverð. Fjölskyldurnar mættu til morgunverðar
milli kl.6.30 og 8.30 og borðuðu ýmist í stórum
sal eða í minni herbergjum, mikill kliður og hávaði
er í Kínverjum þegar þeir borða og er greinilegt
að þeir eru þar í essinu sínu á meðan
þeir matast. Maturinn sem borin er fram er allur gufusoðinn
eða súrsaður og er hann ansi fjölbreyttur og framandi
eins og td. hænsnaklær og súrsuð svínaeyru
svo eitthvað sé nefnt. Karlarnir drekka með morgunmatnum
kornbrennivín en konurnar te, karlarnir reykja mjög mikið,
sumir halda á prjónunum í annarri hendi og sígarettunni
í hinni á meðan þeir borða, konur hvorki reykja
né drekka áfenga drykkji í suður Kína
svo ég sæi.
Málið:
Kínverska málið samanstendur af átta mismunandi
málýskum, og óteljandi öðrum . En opinbera
málið er Peking málýskan., sem á vesturlöndum
er nefnd mandarín. En þessa málýsku tala 70%
þjóðarinnar. Kínverska ritmálið er
þekkt fyrir sín 50.000 tákn. Vel menntaður Kínverji
kann um 6-8000 tákn en flestir kunna um 2-3000 tákn. Til
að geta lesið dagblað þarf að þekkja 1500
skriftartákn. Það geta allir lesið burtséð
hvaðan þeir koma . Til þess að gera auðveldara
fyrir Kínverjana að lesa og skrifa var árið 1954
komið á 2200 auðveldum skriftáknum. Hong Kong búar
og Taiwanar neituðu að nota þessi tákn og þess
vegna eru tvennskonar skriftákn sem tákna það
sama..
Peningar:
Kínverski galdmiðillinn heitir renminbi (RMB) sem þýðir
peningar fólksins.Myntin er kölluð yuan og samsvarar 10
Íkr. 1 RMB= 1 yuan =10 jiao =100fen.Í daglegu tali er yuan
kallað "kuai" og jiao"mao" Seðlarnir eru í
2,5,10,50 og 100 yuan. 1 RMB yi kuai, 100 RMB yi bai kuai. 35 fen san
mao wu.Ekki er hægt að kaupa kínverska peninga utan Kína,
auðveldast er að skipta US dollurum í bönkum eftir
að komið er til Kína, það skal tekið fram
að aðeins er hægt að skipta í bönkum sem
heita "Bank of China" Hægt er að nota kreditkort í
Kína, en það er enn sem komið er mjög fáir
staðir sem þau eru tekin, þau gilda helst á hótelum
fyrir ferðamenn og í dýrum sérverslunum og dýrum
stórmörkuðum.Hraðbanka er að finna fyrir debet
og krededkort en óvíða og þeir eru lokaðir
hluta af sólahringnum og auk þess mjög oft peningalausir.
Verðlag:
Verðlag er allment mjög lágt á okkar mælikvarða,
verðlag er samt mjög breytilegt eftir því hvort
við erum í verslunarkverfum Kínverja eða ferðamanna.
Verðlag á ferðamannahótelum er alþjóðlegt
og það sama og við þekkjum hér heima. Ég
get tekið dæmi, eitt glas (flaska) af bjór kostar á
veitingastað fyrir Kínverja í Kínakverfi 2.4
RBM (24 íkr) en á ferðamannahóteli 50 RMB (500
íkr). Kínverjar aflögðu tvöfalda verðið
1998 þannig að það er sama verð fyrir ferðamenn
og innfædda hvað varðar flug- og lestarmiða. Það
er þjóðasiður í Kína að prútta
um verð á hlutum og er það gert víðast
hvar og er ekki óalgengt þegar menn eru orðnir leiknir
í viðskiptum að það náist að lækka
vöruverð um allt að helming með prútti.Verðlag
á landsbyggðinni er til muna lægra en í borgum.Það
geta allir vesturlandabúar viðskipta- og ferðafólk
leift sér mikinn munað í aðbúnaði og
þjónustu í Kína.
Klæðaburður:
Kínverjar eru mjög óformlegir í klæðaburði.
Vaxandi kaupmáttaraukning hjá Kínverjum hefur haft
í för með sér að sérstaklega kaupsýslufólk
er meðvitaðra um snyrtilegan klæðnað, fólk
klætt í Mao föt er varla sjáanlegt lengur í
borgum landsins. Ferðamenn geta almennt sagt klæðst því
sem þeir telja sér passa, það er að segja að
þeir séu klæddir. Allar konur nota brjóstarhaldara,
blússur eru aldrei gegnsæjar, og það sést
aldrei neinn hvorki botnlaus né topplaus á strönd.
Salerni:
Á langflestum hótelum eru klósett af sömu gerðum
og við þekkjum "með setu" og klósettpappír.
Almenningssalerni eru mjög víða í borgum og bæjumm,
þau eru hinsvegar ólík því sem við
eigum að venjast, það er ætlast til að notandi
þeirra sitji á hækjum sínum yfir flór
eða holu í gólfinu, það er misjafnt hvernig
aðgreining er sumstaðar er engin aðgreining milli notenda
annarstaðar eru þil, en þau eru sumstaðar ekki hærri
en 50sentimetrar, þannig að menn geta haldið upp samræðum
við næsta notanda ef svo vill vera. Klósettpappír
er almennt ekki á almeningssalernum.
Verslun:
Markaðir eru víða í borgum og bæjum auk bæði
smáverslana og stórverslana. Vöruverð er lágt
á okkar mælikvarða en er allmennt hærra í
stórverslunum en smáverslunum og lang lægst er verðið
á mörkuðunum. Það mætti halda að kaupmennska
væri Kínverjum jafnsjálfsögð og að draga
andan, allar fyrstu hæðir húsa eru verslanir eða
veitingastaðir. Oft nægir ekki plássið innandyra
og er ekki óalgengt að verslað sé á gangstéttum
og einnig að gatan sé tekin undir verslunarpláss. Á
eyjunni sem við bjuggum á var nokkuð stór markaður,
á markaðnum ægði öllu saman þar var að
finna vefnaðarvöru matvöru niðurskornar, steiktar og
á fæti. Grænmetisúrvalið var meira en við
höfum áður séð. Verð á varningi
var mjög lágt en samt var prúttað og ekki óalgengt
að sjá og heyra að vöruverð lækkaði
um helming við prúttið.
Xiéxia hé záijián.
Ásgeir og Bryndís