Heimasíða

Í grein þessari grein leitast ég við að skýra samspil manns og tölvu.
Þegar sagt er tölva er átt við mjög víðtækt orðasamband, tölvan kemur víða við í samskiptum manneskjunnar, mun víðar en margir gera sér grein fyrir í fyrstu.
Mörgum kemur fyrst í hug einmenningstölva (PC eða Mac) fyrir ritvinnslu þegar tölva er nefnd. Tæknifólki kemur einnig í hug iðntölvur til stjórnunar hverskins vélbúnaði þegar tölva er nefnd.

Einmenningstölva er til á mjög mörgum heimilum og allflestum atvinnufyrirtækjum í landinu. Æskufólk lærir meðferð einmennings tölva í grunn- og framhaldsskólum landsins. Einkafyrirtæki keppast við að kenna öllum sem áhuga hafa á meðferð tölva og hins margbreytilega hugbúnaðar sem hægt er að fá við einmenningstölvurnar.

Það er ekki nokkur vafi að einkatölvan hefur gert einstaklingum og fyrirtækjum kleift að skipuleggja ritsöfn sín á skipulagðan hátt og mun aðgengilegri en áður var, einnig gert alla gagnasöfnun auðveldari og fljótvirkari en áður þekktist.
Kennsla margra skóla fer fram með aðstoð tölva og er trú margra að tölvan auðveldi nemendum og kennurum nám og kennslu.
Ég ætla ekki að setjast í dómarasæti í því efni en hinsvegar læt ég í ljós þá skoðun mína á að kennslufræðilegt gildi námsefnis hefur ekki batnað við tilkomu og notkun tölvunnar í skólastarfi. Efni sem nemendur hafa aðgang að um veraldarvefinn er yfirþyrmandi og mikill vandi lagður á herðar þeirra að meta hvað er trúverðugt og hvað er tómt þvaður.
Við erum mjög tæknisinnuð þjóð íslendingar og ég er þeirrar skoðunar að við komum til með að vera í fararbroddi þjóða hvað varðar tæknivæðingu heimila og skóla á tölvusviði og leggst ég ekki gegn því nema síður væri.
Í mínum huga er tæknin, þar á meðal tölvutæknin tilvalin til að létta okkur mönnunum hin fjölbreyttustu störf, gera þau auðveldari, léttari og fljótlegri. Við verðum aftur á móti að vera vel á verði um að við manneskjurnar verðum ekki þrælar tækninnar á þessu sviði frekar en á öðrum sviðum.

Iðntölva er tölva sem minna er í umræðunni þegar talað er um tölvur manna á meðal. Iðntölvan er samt allstaðar í kringum okkur og fáar athafnir sem við manneskjurnar innum að hendi án þess að iðntölvan komi við sögu og án þess að við verðum þess vör.
Dagurinn byrjar með því að við vöknum og förum á fætur, á móti okkur berst ilmur nýbakaðs brauðs frá bökunarvélinni í eldhúsinu sem við settum hveitið í í gærkvöldi áður en við fórum að sofa. Brauðið er tilbúið, við borðum nýbakað heimatilbúið brauð í morgunmat áður en við förum að heiman, hverjum dettur í hug að það er iðntölva í brauðvélinni sem forrituð hefur verið til að framkvæma allar þær flóknu aðgerðir sem framkvæma þarf við brauðbakstur? Engum, þetta er bara ansi sniðug brauðvél segir fólk. Við erum mett eftir að hafa borðað nýbakað brauð í morgunmat og förum glöð í bragði út í bílinn okkar til að skutlast í vinnuna. Þegar við snúum lyklinum í kveikjulá bílsins fer í gang löng keðja atburðarrásar sem stýrt er af iðntölvu áður en bílvélin er komin í gang og bíllinn er tilbúinn til aksturs. Hverjum hefði dottið í hug að ferlinum væri stýrt af iðntölvu? Fæstum, alla vega er það ekki í huga okkar þegar við framkvæmum athöfnina að snúa lyklinum í kveikjulásnum að iðntölvan meti hvort mótorinn snúist nægilega hratt til að rafneista verði hleypt á kertin í brunaholinu, né að ekki verði opnað fyrir eldsneytisstreymi fyrr en snúningshraða og nægilega hárri spennu sé náð í háspennukefli rafkerfisins, né að auka eldsneytismagni verði viðhaldið í soggrein þar til vélin hefur náð ákveðnu lágmarkshitastigi og að numið sé hlutfallið á milli loftmagns og eldsneytisinngjafar á hverjum tíma. Allt þetta og margt fleira er numið og stýrt af iðntölvu sem forrituð hefur verið fyrir bílmótorinn.
Við erum komin af stað og við næstu gatna mót eru ljós við lendum á rauðu svo við stoppum. Er það fyrsta hugsun okkar við það tækifæri að ljósunum sé stjórnað af iðntölvu sem fylgist með umferðarþunganum og stýrir ljósunum eftir honum? Nei við hugsum, ansi er þetta skrítið ég lendi alltaf á rauðuljósi þegar ég er að flýta mér en það er eins og það sé alltaf grænt þegar mér liggur ekkert á.
Ég held áfram og það kemur í ljós að eldsneytið á forðageymi bílsins er í lágmarki ég þarf að fara á bensínstöð og kaupa eldsneyti. Ég stoppa við sjálfsafgreiðslu þar sem eldsneytið er umtalsvert ódýrara á þannig dælu en þar sem þjónustu er að vænta. Ég sting debet- eða kredidkortinu í slíður við dæluna og stimpla inn umbeðnar upplýsingar. Það er eins og við manninn mælt iðntölva tekur til starfa inní dælukassanum setur viðkomandi dælu í gang svo mér verður gert kleyft að taka umbeðið eldsneyti úr slöngu dælunnar.
Þegar komið er að vinnustaðnum er nemi tengdur iðntölvu sem sér til þess að útihurðin opnast, lyftan býður klár og fer með mig á umbeðna hæð í húsinu.

Varðandi vélbúnað er varla sá búnaður til á vélasviði sem ekki er tengdur iðntölvu á einn eða annan hátt. Mest allar kraftrásir í rafmagni er stjórnað af iðntölvum, eins og til dæmis (gangsetningu rúllustiga) gangsetning og hraðastýring rafmagnsmótora svo eitthvað sé nefnt.
Eftirlitskerfi hverskonar hvort heldur með vélbúnaði eða öðrum búnaði er stýrt af iðntölvum.
Iðntölvur eru af mörgum og breytilegum gerðum, frá því að vera mjög einfaldar og til þess að vera mjög flóknar og allt þar á milli. Iðntölvur stjórna bílvélum eins og sagt er frá hér að framan, iðntölvur stjórna stórum skipavélum, iðntölvur stjórna flugvélum, iðntölva stjórnar flugi, flugtaki og lendingu ef flugstjórinn kærir sig um það.
Á þessari upptalningu minni má ljóst vera að tölvan (einmennings og iðntölvan) kemur inn í samspil manneskjunnar mun oftar og víðar en við flest gerum okkur grein fyrir í daglegu lífi.
Viðmót iðntölvunnar er frábrugðið viðmóti einmenningstölvunnar og þeir sem vinna við forritun iðntölva þurfa að afla sér fræðslu á því sviði sérstaklega. Margar iðntölvur eru forritaðar með einmenningstölvum aðrar með eigin forritunarmáli á eigin lyklaborði. Margir vélaframleiðendur sem tengja iðntölvur vélum sínum eru með eigin dulkóða svo þeir geti haldið einokun á öllu eftirliti og viðhaldi á iðntölvunni og forritun hennar, aðrir gera iðntölvuna aðgengilega almennum tæknimönnum og gera ekki kröfu um einokun og einkaþjónustu og er ég hlynntur síðarnefnda verklaginu.

Ég vil nefna eitt dæmi til viðbótar um samspil manneskjunnar og tölvunnar.
Með styrk frá Leonardo samstarfsverkefni evrópuþjóða fékk Vélskóli Íslands, vélskóli í Belgíu og vélskóli á Ítalíu styrk til að þróa og koma í framkvæmd fjareftirliti með díselvél, þar sem skráð var ástand vélarinnar og hinar ýmsu upplýsingar um gang hennar og ástand og upplýsingunum komið frá vélinni með aðstoð iðntölvu upp í gervihnött frá hnettinum niður í jarðstöð á Ítalíu og frá jarðstöðinni um símakerfi til notenda einmenningstölva í formi E-mail.
Þessi þróunarvinna var af hálfu íslendingana sem tóku þátt í verkefninu hugsað til stýrðs viðhalds á vélinni og til að hægt væri að fylgjast með vélinni frá tölvu burtséð frá því hvar sjálf vélin er staðsett. Verkefninu var ætlað að uppfylla kröfur um upplýsingaöflun um ástand vélarinnar til að aðili með þekkingu á viðhaldi díselvéla gæti fylgst með ástandi vélarinnar og gripið inní og framkvæmt viðhald á grundvelli upp gefinna upplýsinga og skráðum ferlum vélarinnar. Haft var í huga rekstur véla í hraðfiskibáta (Trillur) sem eru gerðar út frá breytilegum útgerðastöðum í kringum landið eftir því hvar helst er fiskjar von á hverjum tíma. Þegar bátur er gerður út með fámennri áhöfn (einum manni) sem hefur takmarkaða þekkingu á rekstri díselvéla og er gerður út frá mörgum höfnum á stuttum tíma getur verið erfitt að halda rekstraröryggi vélbúnaðar tryggum nema með iðntölvu og búnaði sem umræddir skólar réðust í að þróa og setja upp.
Þróunar vinnu þessari gekk vel og búnaðurinn virkaði. Er þessi búnaður til staðar á einni af kennsluvélum Vélskóla Íslands og er vélin og búnaðurinn notaður sem kennslutæki við skólann með jákvæðum árangri.

heim