Punktur er smæsta eining þess sem við
sjáum og hefur hvorki lengd né breidd. Punktur
er upphaf og endir á línu og er þar sem tvær
línur mætast eða skerast.
Punktur er kallaður punktur vegna smæðar
hans. Til þess að geta sagt til um hvort form sé
lítið þarf að miða við þann flöt
sem er umhverfis það (neikvæða rýmið).
Form sem telst punktur á einum myndfleti getur talist flötur
á öðrum myndfleti. Það fer allt eftir því
hversu stór myndflöturinn er miðað við formið.
Punktur er yfirleitt kringlóttur að
lögun en getur einnig verið þríhyrndur, ferhyrndur,
eða óreglulegur.
Einn punktur á myndfleti er í kyrrstöðu
og hefur enga stefnu. Um leið og tveir punktar eru komnir á
myndflöt myndast ósýnileg lína á milli
þeirra og um leið myndast stefna á milli punktanna.
Ef sett er röð punkta á blað myndast stefna frá
vinstri til hægri óháð stærð punktanna.
Þegar við lesum texta lesum við frá vinstri til hægri
og augað leitast við að gera slíkt hið sama þegar
við skoðum myndir. Hrynjandi skapast með endurtekningu.
Endurtekningin þarf ekki að vera nákvæmlega sú
sama en svipuð. Ef mismunandi stórum punktum er raðað
í beina línu þannig að þeir myndi punktaþrennu
(lítill, stærri, stærstur) og þrennan látin
endurtaka sig hefur skapast ákveðin hrynjandi og um leið
hreyfing. Stefnan er frá vinstri til hægri. Ef
þrennunni er snúið við (stór, minni, minnstur)
og látin endurtaka sig helst sama stefnan.
Punktur getur haft mismunandi þýðingu
eftir því hvar hann er í myndfletinum. Ef augað
skynjar punkt í miðjum myndfletinum ríkir jafnvægi
á fletinum. Auganu er eðlislægt að leita að
miðju flatar. Um leið og punkturinn víkur frá
miðjunni skapast spenna í fletinum því augað
reynir ósjálfrátt að flytja punktinn að miðjunni.
Markmið punktaverkefnanna er að fá nemendur
til að:
1) skilja muninn á jákvæðu og
neikvæðu rými
2) gera sér grein fyrir hvernig eigi að skapa
jafnvægi eða spennu í myndfleti
3) greina muninn á kyrrstöðu og hreyfingu
4) skapa hrynjandi með endurtekningu
5) gera sér grein fyrir af hverju stefna ræðst
Nokkur listaverk sem henta vel sem kveikja í kynningu
á punktaverkefnum:
-Inga Þórey Jónsdóttir, 24
French Ultramarin og 32 Alizarin Crimson pensilför, 1994.
-Erla Þórarinsdóttir, Kort IV, 1991.
-Eyborg Guðmundsdóttir, Tileinkun, 1975.
-Vasarely, Orion, 1961
- Paul Klee, Barbarian Captain, 1932.
-Kandisky, Several Circles, No. 323. 1926.
- Severini, Spheric Expansion of Light, 1914.
- Seurat, A Sunday Afternoon of the Island of La
Gande Jatte, 1884-1886.
Punktur er kallaður punktur með hliðsjón
af smæð sinni. Hann getur haft tvennskonar áhrif á
okkur. Annarsvegar er punktur sýnilegur og hinsvegar er hægt
að skynja hann.