Margir fræðimenn
hafa skrifað um formfræði myndlistar. Í námi
okkar í myndmenntavali Kennaraháskóla Íslands
var það Ásta Ólafsdóttir, listamaður
og kennari sem sá um kennslu tvívíðrar formfræði.
Námsefnið sem hún lagði til grundvallar námskeiðinu
sem fjallaði meðal annars um punkt, línu og flöt vann
hún að mestu út frá bókum W. Wong.
Námskeiðið var stutt en innihaldsríkt og hefur það
reynst okkur hinn besti gagnabrunnur. Að mati Ástu verður
kennari grunnskólabarna að hafa víðtæka þekkingu
á hinum ýmsu þáttum myndmenntar þar á
meðal grunnatriðum formfræði. Hún telur að
í myndmenntakennslu á grunnskólastigi sé mjög
mikilvægt að innlögnin sé markviss og virki sem kveikja.
Hún segir það æskilegt að grunnskólanemendur
kynnist tengslum milli punkts, línu og flatar í gegnum fjölbreytta
miðla s.s. verk listamanna, myndsköpun, náttúru
og umhverfisskoðun. Einnig er nauðsynlegt að þetta
efni sé kynnt fyrir nemendunum yfir lengri tíma í
tengslum við önnur verkefni. Ásta segir að ef
markvissum kennsluaðferðum í myndlist er beitt sé
hægt að miðla flóknum hugmyndum til barna og unglinga.
Þau eru oftast tilbúin til að skoða heiminn og byggja
upp myndverk með nýja mögulega sýn í huga.
Við réttar aðstæður getur formleg formfræðikennsla
opnað fyrir nemendunum nýjar víddir sem veitir þeim
aukna víðsýni. Það að kenna þeim
tengslin milli punkts, línu og flatar getur leitt til þess
að þeir fara að taka eftir ýmiskonar flötum,
línum og punktum í umhverfinu og verða meðvitaðri
um myndbyggingu og þar af leiðandi samræmi eða heild.
Ásta telur að markmið myndmenntarkennslu ættu að
miðast við að kennslan auðgi víðsýni
nemenda sem leiðir til aukins skilnings á listum og umhverfi.
Hún telur að það sé mikilvægt að
nemendurnir tengist þeim verkefnum sem lögð eru fyrir, innra
með sér þ.e. að verkefnin séu lögð
fyrir á þann hátt að nemendurnir fái tilfinningu
fyrir þeim. Nemendur verða að fá verkefni sem
eru krefjandi og höfða til þess þroska sem þeir
eru á. Það hentar unglingum að skoða og
hugleiða umheiminn á óhlutbundnari hátt en tíðkast
í yngri bekkjum grunnskóla. Myndlistin fylgir þroska
fólks og leiðir það inn í nýja hugmyndaheima.
Óhlutbundin myndrænt viðfangsefni kallar oft á
heimspekilegar hugleiðingar. Að mati Ástu á kennsluefni
sem þetta erindi í grunnskóla því hér
er um að ræða fjölda verkefna sem hentugt er að
leggja fyrir og eða útfæra. (Ásta Ólafsdóttir,
apríl 1996)
Samkvæmt
aðalnámskrá grunnskóla hentar formfræði
vel til kennslu í grunnskólum því að þar
segir: “Nemendur eiga að fá þekkingu og reynslu af þeirri
tækni sem er undirstaða sköpunar og myndrænnar miðlunar.
Leitast skal við að þroska með nemendum hæfileika
til að vinna sjálfstætt, temja þeim staðfestu
í starfi og efla getu þeirra og hæfni til samstarfs
við aðra að sameiginlegu verki.” (Aðalnámskrá
grunnskóla bls. 94)
Af þeim fjölda fræðimanna sem gefið hafa út
kennsluefni um formfræði höfum við kosið okkur að
taka fyrir tvo fræðimenn þá Kandinsky og Wong.
Kandinsky völdum við vegna heimspekilegra vangaveltna hans um
punkt, línu og flöt og verkefna í bókinni punktur
og lína að fleti (Punkt und Linie zu Flache). Hvernig
hann ber saman eiginleika lista og náttúru teljum við
góðan grunn til kennslu í óhlutbundinni skoðun.
Wong völdum við til umfjöllunar vegna þess að
nám okkar í formfræði byggðist að verulegu
leiti á kennslubókum hans. Kennslubækur Wong
eru mikið seldar um allan heim og víða lagðar til grundvallar
í kennslu í formfræði. Wong setur bókina
ekki fram á heimspekilegan hátt heldur leggur hann áherslu
á að kennsluefnið sé heilsteypt.
Margir fræðimenn hafa skrifað um formfræði myndlistar.
Í námi okkar í myndmenntavali Kennaraháskóla
Íslands var það Ásta Ólafsdóttir
listamaður og kennari sem sá um kennslu tvívíðrar
formfræði. Námsefnið sem hún lagði til
grundvallar námskeiðinu og fjallaði meðal annars um
punkt, línu og flöt vann hún að mestu út
frá kennslubókum Wucius Wong. Námskeiðið var
stutt en innihaldsríkt og hefur það reynst okkur hinn
besti gagnabrunnur. Að mati Ástu verður kennari grunnskólabarna
að hafa víðtæka þekkingu á hinum ýmsu
þáttum myndmennta og þar á meðal grunnatriðum
formfræði. Hún telur að í myndmenntakennslu
á grunnskólastigi sé mjög mikilvægt að
innlögnin sé markviss og virki sem kveikja. Hún segir
það æskilegt að grunnskólanemendur kynnist tengslum
milli punkts, línu og flatar með sem fjölbreyttustu móti
svo sem af verkum listamanna, myndsköpun, náttúru og
umhverfi. Einnig er nauðsynlegt að þetta efni sé kynnt
fyrir nemendum um lengri tíma í tengslum við önnur
verkefni. Ásta segir að ef markvissum kennsluaðferðum
í myndlist sé beitt megi miðla flóknum hugmyndum
til barna og unglinga. Þau eru oftast tilbúin til að skoða
heiminn og byggja upp myndverk með nýja mögulega sýn
í huga. Við réttar aðstæður getur formleg
formfræðikennsla opnað fyrir nemendum nýjar víddir
og veitt þeim aukið víðsýni. Að kenna þeim
tengslin milli punkts, línu og flatar getur leitt til þess
að þeir fari að taka eftir ýmisskonar flötum,
línum og punktum í umhverfinu og verði meðvitaðri
um myndbyggingu og þá um leið samræmi eða heild.
Ásta telur að markmið myndmenntakennslu ættu að
miðast við að kennslan auðgi víðsýni
nemenda og leiði til auðugri skilnings á listum og umhverfi.
Hún telur mikilvægt að nemendurnir tengist þeim
verkefnum, sem lögð eru fyrir, innra með sér, þ.e.
að verkefnin séu lögð fyrir á þann hátt
að nemendurnir fái tilfinningu fyrir viðfangsefninu. Nemendur
verða að fá verkefni sem eru krefjandi og falla að þroska
þeirra. Það hentar unglingum að skoða og hugleiða
umheiminn á óhlutbundnari hátt en tíðkast
í yngri bekkjum grunnskóla. Myndlistin fylgir þroska
fólks og leiðir það inn í nýja hugmyndaheima.
Óhlutbundin myndræn viðfangsefni kalla oft á heimspekilegar
hugleiðingar. Að mati Ástu á kennsluefni eins og
okkar erindi í grunnskóla því um er að ræða
fjölda verkefna sem hentugt er að leggja fyrir eða útfæra
í þessu skyni.