Mikilvægi hugtakaskilnings

Fólk getur notið lista án þess að hafa fengið markvissa kennslu í myndlist.  Hinsvegar er ekki víst að það sé meðvitað um hvers vegna það nýtur lista.  Sá sem hefur fengið markvissa kennslu um grunnþætti myndlistar og býr yfir þeim orðaforða sem myndlistin krefst til umfjöllunar skilur betur af hverju honum líkar eða mislíkar tiltekið verk.  Ef fólk þekkir og skilur fræðileg hugtök myndlistarinnar á það auðveldara með að skilja og rökstyðja skoðanir sínar.  Til samanburðar getum við tekið bíl sem dæmi.  Sá sem þekkir ekki mikið til bíla getur sest inn í bíl, ekið honum og þótt gott að keyra bílinn.  Viðkomandi veit hinsvegar ekki af hverju honum þykir það gott.  Hann hefur ekki kunnáttu til að gera sér grein fyrir hvað það sé í bílnum sem gerir það að verkum að honum þyki gott að keyra hann.  Menntaður bifvélavirki eða einhver sem hefur kynnt sér vel eiginleika og samsetningu bíla veit nákvæmlega hvað veldur því að gott sé að keyra tiltekinn bíl.  Á sama hátt veit sá sem býr yfir faglegri þekkingu um bíla hvers vegna vondir bílar eru óþægilegir í akstri (fjöðrun slæm, dekk léleg, stýri slitið o.s.frv.) á meðan hinn veit einungis að honum finnst óþægilegt að aka bílnum en býr ekki yfir þekkingu til þess að útskýra hvers vegna.
     Jón Stefánsson listmálari skrifaði grein árið 1935 um myndlist sem fjallar um hversu mikilvægt er að þekkja fræðileg hugtök til að skilja og njóta listar betur en ella. (Jón Stefánsson. Nokkur orð um myndlist. 1935.)   Jón gerir það að umtalsefni hversu lítils skilnings myndlistarmenn njóti meðal þjóðarinnar á þeim tíma.  Hann kennir því um að fólk hafi ekki næga þekkingu á þeim grundvallaratriðum sem listin byggist á.  Málarinn skapar myndir sínar með litum, línum og formum.  Með þessu þrennu þarf málarinn að tjá sig, lýsa sínum tilfinningum og hugsunum. Áhorfanda getur veist erfitt að skilja tilgang listamannsins, fundist verk tilgerðarlegt og fara með ósannindi og jafnvel þótt það ljótt.  En lærist manni að skilja verkið getur það skapað nýja sýn, vakið nýjar kenndir og ný viðhorf.  Í greininni leitast Jón við að fræða lesendur um þau undirstöðuatriði sem nauðsynleg eru til að skilja list.  Hann leggur áherslu á að það er ekki söguefni í mynd, hvort sem það er hlutbundið eða óhlutbundið,  sem ákveður gildi myndarinnar heldur hvernig er farið með það í litum, línum og formum.  Með því að þekkja þessi grundvallaratriði og samspili þeirra þá fyrst geti áhorfandi skilið innihald myndverksins, burtséð frá því hvort verkið höfði til hans eða ekki.
 Rúmum fimmtíu árum síðar leitast Björn Th. Björnsson, listfræðingur, í bók sinni Aldaslóð, að fræða lesendur um grundvallaratriði í myndlist. (Björn Th. Björnsson. Aldaslóð. 1987. 51-66.)   Hann leggur áherslu á að ekki sé á mannlegu valdi að útskýra listaverk.  Ef það væri hægt þyrfti engin myndlist að vera til.  Það er sem sagt ekki hægt að gefa upp einhverja ákveðna formúlu um hvernig eigi að skoða myndlist. Hinsvegar er hægt að meta listaverk út frá margskonar forsendum.  Björn telur ekki að nóg sé að láta smekk ráða því hvort listaverk sé gott eða vont heldur verði að dæma listaverk út frá víðara samhengi.  Áhorfandi listaverks sér verkið sem eina heild og nýtur þess sem samfelldrar heildar.  Verkinu má samt sem áður skipta upp í minni eigindir og athuga þær sérstaklega.  Björn fer yfir þá þætti sem áhorfandi ætti að hafa í huga við skoðun listaverks s.s efni, aðferð, myndefni og stíl.  Hann bendir á að eftir því sem listin gerist huglægari, færist tjáningin í eðli formanna og  formhugmyndin verði listamanninum að efniviði.  Myndlistin býr yfir fjölmörgum lögmálum. (Björn Th. Björnsson. Aldaslóð. 1987. 91-102.)  Listamenn vinna oftast ósjálfrátt samkvæmt þeim en verða varir við það ef þeir brjóta þau.  Listamaður getur unnið frjálst en það þýðir ekki að vinnan sé tilviljunarkennd og óreglubundin.  Í þessu samhengi fjallar Björn um stöðu, stefnu og hreyfingu í myndfleti og kallar þessa þætti fyrstu stafina í flóknu stafrófi sjónlistanna.
Mikilvægi hugtakaskilnings