Hugtök

Punktur er smæsta eining þess sem við skynjum. Punktur hefur hvorki lengd né breidd. Hann er upphaf og endir á línu og þegar við drögum línu gerum við röð punkta. Þegar við sjáum punkt er hann orðinn að formi.

Jákvætt rými: Athygli augans beinist að jákvæðu rými í fleti. Ef svartur punktur er settur á hvítt blað er punkturinn jákvæða rýmið í fletinum. Ef hvítur punktur er settur á svart blað er jákvæða rýmið í punktinum.

Neikvætt rými: er það rými sem er umhverfis jákvæða rýmið. Í myndbyggingu skiptir neikvæða rýmið jafn miklu máli og það jákvæða.

 

Jafnvægi: Jafnvægi í mynd ræðst af uppröðun þátta í myndfleti og hlutfalli milli jákvæða og neikvæða rýmisins.

a)  b)  c)  a) Punkturinn er á miðjum fletinum. Athygli augans beinist að miðjum fletinum og því ríkir jafnvægi í fletinum.

b) Tveir jafn stórir fletir eru fyrir miðju á lárétta ásnum. Hér ríkir einnig jafnvægi á fletinum, það hefur myndast ró yfir mydfletinum.

c) Punktarnir liggja lóðrétt á ásnum, á miðjum myndfletinum. Jafnvægi skapast en punktarnir virðast ágengir, koma á móti áhorfandanum.

Spenna getur myndast milli jákvæða og neikvæða rýmisins í myndfleti. Þegar punkturinn er ekki á miðjum fletinum togast hann á við neikvæða rýmið. Augað leitast ósjálfrátt við að færa punktinn að miðju myndflatarins.

Stefna ræðst af hreyfingu. Með endurtekningu skapast hreyfing. Við lesum texta frá vinstri til hægri og það reynum við líka ósjálfrátt að gera þegar við skoðum (lesum) myndir.
  Þegar fyrri myndin er skoðuð virðast punktarnir vera á hreyfingu frá vinstri til hægri. Á seinni myndinn hefur stærð punktanna verið snúið við, en stefnan er sú sama, frá vinstri til hægri.

 

Hrynjandi skapast við endurtekningu. Myndirnarr að ofan eru gott dæmi um þetta.

Þegar við drögum línu gerum við röð punkta. Línan er alltaf á hreyfingu. Til eru margvíslegar línur; mjúkar, harðar, breiðar, mjóar, rólegar, órólegar, brotnar, loðnar o.s.frv.

Lárétt lína gefur til kynna hvíld og jafnvægi.

Lóðrétt lína gefur til kynna starfsemi, virkni og hreyfanleika.

Skálína gefur til kynna óstöðugleika, hreyfingu og orku.

Stefna: Línur hafa mismunandi stefnu eftir því hvernig þæt liggja
 

a) Á þessari mynd virðast línurnar vera á leið niður á við.
b) Hér hefur stefnunni verið breytt og línurnar virðast á uppleið.

Jafnvægi: Við getum hugsað okkur gamaldags vog til að lýsa jafnvægi. Ef jafn þungir hlutir eru báðu megin á voginni, er jafnvægi. Ef annar hluturinn er þyngri skapast ójafnvægi.

a) Lóðréttu línurnar eru jafn stórar og virðast því jafn þungar. Hér ríkir því jafnvægi í myndfletinum.
b) Hér eru línurnar misbreiðar og því virðist breiðari línan vera þyngri. Hér ríkir ójafnvægi í myndfletinum og spenna hefur myndast.

Lýrísk lína  er einnig nefnd ljóðræn lína. Þær eru mjúkar, bogadregnar línur.

Hrynjandi skapast með endurtenkningu. Endurtekningin þarf ekki að vera nákvæmlega eins en áþekk.  Jákvætt og neikvætt rými
Þegar við teiknum mynd sem byggð er upp af línum, skiptir neikvæða rýmið jafn miklu máli fyrir útkomu myndarinnar og jákvæða rýmið. Þ.e. það sem við skiljum eftir autt skiptir jafn miklu máli og það sem við teiknum. Auðir fletir hafa mikið að segja með útkomu mynda. a) Þegar við gerum tvær svartar línur á blað, myndast þriðja línan á milli þeirra í sama lit og blaðið er.

b) Hér eru þrjú pör af svörtum línum. Í hverju pari myndast hvít lína á milli svörtu strikanna. Á milli paranna er bilið breiðara og orðið að fleti.

Ef við látum línu bíta í skottið á sér, höfum við lokað svæði. Þetta svæði köllum við flöt. Flötur hefur bæði lengd og breidd en enga þykkt. Fyrst var punktur. Úr punktinum varð lína og með línunni myndast flötur.

Form: Flötur sem hefur stærð, lit og áferð kallast einnig form. Ef við sjáum mörg form á tvívíðum fleti (t.d. blaði) sjáum við stöðu þeirra og stefnu. Við getum einnig skynjað þyngd þeirra og rými. Staða forms ákvarðast af sambandi þess við önnur form innan myndflatarins.

Stefna forma fer eftir tengslum þeirra við rýmið innan myndflatarins eða eftir samspili þess við önnur nálæg form.

Rými:  Form tekur alltaf upp visst rými (jákvætt), sama hversu lítið það er. Rýmið umhverfis formið (neikvætt) getur verið flatt eða virst hafa dýpt.

Þyngd:  Við sháum ekki þyngd forma. Tilfinning fyrir þyngd forma er sálfræðilegm þ.e. við skynjum þyngd forma. Við tölum um þyngd eða léttleika, stöðugleika eða óstöðugleika á einstökum formum eða hópi forma.

Myndbygging - Strúktúr: Við búum til myndbyggingu (strúktúr) úr formum. Þegar við byggjum upp eða röðum saman formum, myndum við strúktúr.
 

Hrynjandi: Við endurtekningu líkra forma í myndfleti, skapast hrynjandi. Hrynjandi er ekki einangrað atriði heldur mynstur í öllum myndfletinum, áþekkt takt í tónlist.

Mismunandi lögun forma:
 

Geometrísk form eru grunnformin og önnur strangflatarleg form.
Lífræn form  hafa eingöngu mjúkar línur.
Beinstrikuð form hafa eingöngu beinar útlínur.
Óregluleg form geta bæði haft bogadregnar og beinar útlínur.