Þótt einkennilegt megi virðast, þá er meðfædd talnaskynjun mannsins afar takmörkuð, lítið meiri en hjá dýrum. Tilraunir hafa sýnt að óupplýstur maður skynjar sjaldan hærri tölu en fjóra. Hins vegar ræður maður sem hefur kynnt sér talnamynstur við hærri tölur. Rannsóknir á tölvísi frumstæðra þjóða staðfesta þetta. Meðal frumbyggja í Ástralíu, Suðurhafseyjum, Suður-Ameríku og Afríku gátu afar fáir greint töluna fjóra og Búskmenn í Suður-Afríku höfðu ekki önnur töluorð en fyrir einn, tvo og marga. Það er því ekki ástæða til annars en að ætla að svo hafi einnig verið hjá forfeðrum Evrópu-búa, enda má finna leifar af þessu í evrópskum málum. Enska orðið thrice og latneska orðið ter hafa bæði merkingarnar þrisvar og margir. Það eru tengsl milli latnesku orðanna tres og trans þar sem hið fyrra þýðir þrír og síðara þýðir fyrir handan. Einnig eru tengsl milli frönsku orðanna trés og trois, þar sem hið fyrra þýðir mjög og seinna þýðir þrír.
Elsta þekkta mannasmíð sem er tengd talningu er sperrileggur af bavían með 29 greinilegum skorum. Fannst hann í Lebembo-fjöllum við landamæri Swazilands í Suður-Afríku og er hann samkvæmt aldursgreiningu að minnsta kosti 35 000 ára gamall. Athyglisvert er að í einangruðum héruðum í Suður-Afríku eru sklíkir leggir notaðir sem dagatöl.
Árið 1937 fannst í Tékkíu (eða Slóvakíu) sköflungur úr úlfi tæplega 18 cm langur með 55 jafnlöngum skorum sem voru flokkaðar í 5 skoruhópa og gefur það vísbendingu að menn hafi þegar á forn-steinöld notað kerfisbundið talningamynstur. Samkvæmt aldursgreiningu er sköflungurinn um 32 000 ára gamall. Menn lifðu þá á söfnun og veiðimennsku. Þetta minnir okkur á nútímatalningu án tölustafa, þar sem dregin eru fjögur lóðrétt strik með skástriki gegnum þau. Er þetta elsta þekkta heimild um talningamynstur og fyrsti vísir að talnakerfi.
Uppruni ensku orðanna tally sem þýðir minniskefli og calculate sem þýðir að reikna má finna í latnesku orðunum talea sem þýðir að skera og calculus sem þýðir steinvala gefa vísbendingu að forfeður okkar hafi notað þessa aðferð. Enska orðið write sem þýðir að rita má rekja til engil-saxneska orðins writan í merkingunni að rispa eða gera skoru
.Minniskefli og steinvölur sögðu til um fjölda, en geymdu ekki aðrar upplýsingar. Snemma á áttunda tug 20. aldar kannaði franski fornleifafræðingurinn Denise Schmandt-Besserat leirmuni sem leynast í jörðu í þúsundatali um gjörvallan Hálfmánann frjósama sem teygir sig yfir þau lönd sem nú kallast Sýrland, Írak og Íran. Hún gekk á milli safna og rannsakaði leirmunina. Þeir reyndust vera 1 cm til 3 cm á breidd og höfðu ákveðna lögun. Sumir voru kúlulaga, keilulaga, sívalningslaga og egglaga. Aðrir höfðu útlit þríhyrnings, rétthyrnings og fjórflötungs. Sumir voru kringlóttir, aðrir voru flatir og enn aðrir voru smækkaðar myndir af dýrum og áhöldum. Samkvæmt aldursgreiningu reyndust leirmunirnir vera frá 8 500 f. Kr. stuttu eftir búnaðarbyltinguna sem hófst um 10 000 f. Kr. vegna vaxandi fæðuskorts. Búskapur krefst strangs eftirlits á birgðum, geymslu á þeim og skipulagningu hvernig skuli deila þeim.
Leirmunirnir sem Schmandt-Besserat rannsakaði voru gerðir til að uppfylla kröfum búskaparins. Sívalningslöguðu leirmunirnir táknuðu dýr, kúlu- og keilulöguðu leirmunirnir táknuðu korn, kringlóttu leirmunirnir táknuðu kvikfé og egglaga leirmunirnir táknuðu olífukrukkur.
Næsta stóra skrefið í þróun óhlutlægra talna var stigið á tímabilinu 3300 til 3250 f. Kr. með vaxandi viðskiptum og skipulegri stjórnháttum.. Leirmunirnir voru nú látnir í holar innsiglaðar leirkúlur sem voru 5 til 7 cm í þvermál. Denise Schmandt-Besserat fullyrðir að þessir leirmunir séu gjaldtákn sem fylgt hafi vörusendingum eins og nokkurs konar fylgibréf. Móttakandi vörunnar braut leirkúluna og gat athugað hvort vörumagnið kom heim og saman við það sem hinir margvíslegu leirmunir táknuðu.
Til að þurfa ekki að brjóta leirkúluna datt einhverjum snillingnum að greypa tvívíð tákn utan á kúlurnar sem sýndu hvaða leirmuni þær hefðu að geyma. Ekki komu margar kynslóðir þar til annar snillingurinn benti á að innihaldið væri óþarft og því ofaukið. Hin hola leirkúla var þar með orðin óþörf sem leiddi til fæðingu leirtaflanna, þar sem táknmerkingar einar geymdu þær upplýsingar sem leirmunirnir gerðu áður. Elstu gerðir fleygrúna eru frá því um 3100 f. Kr. og eru þær greyptar á hálfkúlulaga töflur sem benda einmitt til upprunans, holu leirkúlnanna. Má segja að hér hafi verið innleiddir "tölustafir" sem komu í stað leirmunanna. Þetta átti sér stað í Uruk í Mesópótamíu, þar sem nú kallast Warka í Írak og í Susa, syðst í Íran.
Athyglisvert er frá þroskalegu sjónarmiði að það leið nokkur tími sem leirmunirnir voru hafðir innan í kúlunni þótt þeir væru merktir tvívíddartáknum utan á kúlunni sem sýnir að óhlutlæg hugsun er ekki manninum meðfædd. Hér var stigið stórt þroskaskref að láta sér detta í hug að óhlutlæg tákn leystu af áþreifanlega hluti. Að auki voru talnatáknin breytileg eftir því hvað þau túlkuðu, svo sem magni korns og mergð kvikfjár. Með þessu var hið almenna og óhlutlæga talnahugtak ennþá ófætt.
Kringum 3100 f. Kr. kemur á sjónarsviðið óþekktur snillingur sem lætur sér detta það í hug að tákna þrjátíu og þrjár olífukrukkur með tákni fyrir krukkunni, en með tölutákni fyrir framan og nota þetta sama tölutákn fyrir hvern annan hlut sem er. Hér á sér stað fæðing óhlutlægrar hugsunar, sjálfs talnahugtaksins, stærsta bylting mannsandans, sem gerði manninum kleift að móta þá grein sem kallast stærðfræði á það stig sem vísindi og tækni okkar ná, vísinn að því sem við köllum vestræna menningu, en þá voru liðin 5000 ár frá því að fyrstu leirmunirnir voru gerðir sem geymdu upplýsingarnar um magn á korni og mergð kvikfjár.
Scmandt-Besserat fullyrðir í bók sinni "How Writing Came About" að uppgötvun óhlutlægs töluorðs hafi leitt til uppgötvun ritlistar.
Með tímanum urðu leirtöflurnar sléttar og með tilkomu nýs stílfangs þróaðist myndletrið í svonefndar fleygrúnir sem reyndust svo handhægar að þær voru notaðar í Hálfmánanum frjósama næstu 3000 árin.
Schmandt-Besserat endar frásögnina í bók sinni þannig: "Táknin voru jarðneskt tæki sem hafði tölu á fæði svo og öðrum daglegum þörfum, en gegndu einnig lykilhlutverki í allri stjórnsýslan. Táknin voru notuð til að hafa umsjón með varningnum og höfðu þannig áhrif á efnahaginn. Þau voru tæki valdsins og skópu nýtt þjóðfélagslegt mynstur. Með þeim voru staðreyndir handfjallaðar og þau breyttu hugsanahætti manna. Umfram allt voru táknin tæki talningar og skráningar og mörkuðu tímamót í stærðfræði og fjölmiðlun."
Töluorð eru það gömul að upphafleg merking þeirra hefur glatast. Þau hafa þó varðveist það vel að málfræðingar hafa notað töluorð til að rannsaka skyldleika og aðgreiningu tungumála. Taflan fyrir neðan sýnir töluorð í nokkrum indó-evrópskum málum sem eru vafalítið af sömu rótum runnin.
| íslenska | enska | þýska | franska | latína | gríska | sanskrít | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | einn | one | eins | un | unus | en | eka |
| 2 | tveir | two | zwei | deux | duo | duo | dva |
| 3 | þrír | three | drei | trois | tres | tri | tri |
| 4 | fjórir | four | vier | quatre | quatuor | tetra | catur |
| 5 | fimm | five | fuenf | cinc | quinque | pente | panca |
| 6 | sex | six | sechs | six | sex | hex | sas |
| 7 | sjö | seven | sieben | sept | septem | hepta | sapta |
| 8 | átta | eight | acht | huit | octo | octo | asta |
| 9 | níu | nine | neun | neuf | novem | ennea | nava |
| 10 | tíu | ten | zehn | dix | decem | deca | daca |
| 100 | hundrað | hundred | hundert | cent | centum | ecaton | cata |
| 1000 | þúsund | thousand | tausend | mille | mille | xilia | sehastre |
