RANNSÓKNARSPURNINGAR

RANNSÓKNARFERLIÐ MARKAÐ

GAGNASÖFNUN OG ÚRVINNSLA

RANNSÓKNARSPURNINGUM SVARAÐ

NIÐURSTÖÐUM KOMIÐ Á FRAMFÆRI

SAMANBURÐUR NIÐURSTAÐNA MILLI BEKKJA

Viðfangsefnið er hægt að flokka niður í ákveðin vinnslustig:

• Kveikjan
• Vangaveltur út frá upphafsspurningum (verkefnið staðsett í tíma og rúmi)
• Rannsóknarspurningar skilgreindar
• Nemendur skilgreina viðfangsefnið og gera viðfangsefnið að sínu
• Rannsóknarferlið markað
• Hér er aðalviðfangsefnið að komast að því hvaða leiðir eru færar til að rannsaka málið.  Hvar á að leita upplýsinga?  Hvernig á að skrá m.t.t. upphafsspurninga?
• Gagnasöfnun og úrvinnsla
• Gagnasöfnun og gögnum komið á heppilegt form, hér myndrit.
• Rannsóknarspurningum "svarað"
• Eftir að myndrit liggja fyrir er spurningum svarað eins og kostur er og myndrit túlkuð á margvíslegan máta.  Einnig fara hér fram vangaveltur varðandi oftúlkun, marktækni o.fl.
• Niðurstöðum komið á framfæri
• Efninu komið fyrir á Miðstöð þannig að aðrir njóti þess.
• Samanburður niðurstaðna milli bekkja.
• Niðurstöður annarra bornar saman við vinnu bekkjarins.

KVEIKJAN

Kveikjan að þessu verkefni eru upphafsspurningarnar og vangaveltur út frá þeim.  Þar sem viðfangsefnið er tiltölulega vel skilgreint á nemendasíðunni er æskilegt að byrja pælingarnar í bekkjarstofu til að tryggja það frekar að viðfangsefnið "hitti hvern og einn á hans forsendum".  Það gæti skipt sköpum með að laða fram skoðanir nemendanna sjálfra og tryggja enn frekar að þau axli ábyrgð á námsferlinu.

Viðfangsefnið hefst með spurningum til nemenda um hvað fólk lifir lengi.  Það gæti verið heppilegt að leggja þessar spurningar þannig fyrir að geimvera kæmi til þeirra og spyrði þau hversu gamlir mennirnir yrðu.  Hvernig er hægt að svara slíkri spurningu svo eitthvert vit sé í?  Auk þess er hægt að spyrja alls kyns annarra spurninga í sama dúr.  Hlutverk þeirra er að nemendur einbeiti sér að því að búa til "rannsóknarspurningu" sem síðan er reynt að svara með gagnasöfnun.

Ætli fólk sem býr í sveit verði eldra en fólk sem eyðir ævinni í þéttbýli?
Skyldi fólk sem lifir í mikilli hæð yfir sjávarmáli lifa lengur en þeir sem búa á láglendi?
Ætli það sé misjafnt milli staða á landinu hve fólk deyr gamalt?  Hverjar gætu ástæðurnar verið?
Ætli Lati Láki (sá sem lítið reynir á sig alla ævi) lifi lengur en Ofvirka Olla?
Hvað halda nemendur að skipti máli varðandi ævilengd?

Einnig er mögulegt (og reyndar æskilegt fyrir vinnuna síðar) að spyrja um hvort niðurstöðurnar yrðu eins ef við tækjum nýjan kirkjugarð (Gufunes) og gamlan og bærum þá saman.  Verðum við eldri í dag en fyrir 100 árum?  Hvað hefur breyst sem gerir það að verkum að ungbarnadauði er svo miklu minni nú?

Allar þær ályktanir sem koma út úr þessum spurningum er heppilegt að skrá og setja upp í kennslustofunni.  Einnig er mikilvægt að benda nemendum á að þetta séu allt vangaveltur og ágiskanir og langt frá því að vera vísindalegar niðurstöður.

Til að beina huga nemenda inn á "rannsóknarbrautina" er æskilegt að beina athyglinni að því hvernig þeir vinna sem "komast að sannleikanum", t.d. vísindamenn.  Hvernig getum við verið viss um að jörðin sé kringlótt?  Af hverju er botnlanginn bara tekinn úr fólki og honum hent í ruslið?  Hvernig vitum við að það er í lagi?  Fleiri vangaveltur hér ef þurfa þykir eða nemendur skemmta sér vel yfir svona umræðum, t.d. að láta þá finna dæmi um vísindalegar rannsóknir sem breyta hegðun manna.

Þegar kemur að spurningunum í upphafi verkefnisins er gott að hafa þetta í huga og reyna að fara með nemendur í gegnum þessar umræður þannig að þau setji sig í stellingar RANNSÓKNARMANNSINS og hugmyndir fari að streyma frá nemendum strax í upphafi.

Engan veginn er hægt að segja til um hve langar þessar umræður eru..  Það fer allt eftir efnum og ástæðum á hverjum stað, aldri og reynslu nemenda o.fl.

RANNSÓKNARSPURNINGAR
Ekki er æskilegt að einskorða rannsóknina við þær spurningar sem fram eru bornar í verkefninu heldur að leyfa spurningum nemenda að standa við hlið þeirra sem fullgildar, þó svo augljóst sé að ekki fáist við þeim svör.  Það kemur bara á daginn þegar búið er að setja upplýsingarnar upp í  myndrit að því miður er ekki hægt að álykta neitt í þá veru út frá þeim gögnum sem til eru.  Það er mjög mikilvægt að nemendur geri sér grein fyrir því að öllum spurningum er ekki hægt að svara með einfaldri rannsókn.  Það er mikilvægt að velta vöngum í því eftir á hvernig hefði verið hægt að vinna til að svara þeim spurningum sem ekki var svarað í þessari rannsókn.

Það er ákaflega heppilegt að láta nemendur giska á svör við spurningum fyrir fram.  Þetta gefur þeim tækifæri til að tengjast viðfangsefninu enn frekar og hefur mikið að segja þegar ákveða þarf leiðir að skráningu og úrvinnslu.

RANNSÓKNARFERLIÐ MARKAÐ
Hvar og hvernig!
Hér eiga nemendur að komast að því hvað GERA ÞARF til að svara rannsóknarspurningum sínum.
Er nóg að krakkarnir í bekknum segi frá því hvað fólkið sem þeir þekktu var gamalt þegar það dó?
Er einhver maður, kona eða stofnun sem veit svörin við svona spurningum?  Presturinn, útfararþjónustur, þjóðskrá eða sýsluskrifstofan?  Jú, sennilega er hægt að fá eitthvað að vita hjá þessum aðilum en meiningin er að nemendur gerist vísindamenn og rannsakið málið og leiða þarf þá að því að allir eru jú jarðaðir í kirkjugörðum og á legsteinum eru upplýsingar sem reynst geta notadrjúgar.

Hvaða upplýsingar eru gefnar upp á legsteinum um hina látnu?
Hvað er hægt að lesa úr þeim upplýsingum sem skráðar eru á legsteina?
Hvað er sameiginlegt með þeim upplýsingum sem er að finna á ÖLLUM legsteinum?

Hvað þarf mörg tilvik af einhverju til þess að við getum farið að nota alhæfingar.   Hvað þýðir það ef eitthvað er marktækt eða ómarktækt í rannsóknum?  Hvað skiptir máli varðandi gagnaöflunina svo niðurstöðurnar verði marktækar?
Skiptir t.d. máli hvað nemendur skrá upplýsingar af mörgum leiðum?  Er nauðsynlegt að skrá öll leiðin í kirkjugarðinum, til dæmis allan Fossvogskirkjugarðinn í Reykjavík eða er nóg að skrá 20 eða 100 leiði?  Þetta er kallað að velja úrtakið, þ.e. kannski er erfitt að skrá öll leiðin þannig að þeir velja "úr" hvað þeir "taka".  Benda þarf nemendum á að ef t.d. allur kirkjugarðurinn í þorpinu er skráður er hann "úrtak".

 Það skiptir miklu máli að skáningin sé markviss, þ.e. að allir skrái það sama á sama hátt.  Það auðveldar alla eftirvinnu.  Mjög gott er að nemendur útbúi sín eigin skráningarblöð sem síðan eru fjölrituð.  Gæta þarf þess að í báðum bekkjunum sé skráningin eins.  Það sem nemendur þurfa að gæta að er að fram komi kyn hins látna ásamt fæðingar- og dánardegi.

GAGNASÖFNUN OG ÚRVINNSLA
Áður en farið er í kirkjugarðinn er æskilegt að hafa samband við sóknarprestinn, meðhjálpara eða einhvern sem veit hvenær heppilegast er að fara í kirkjugarðinn.  Ef jarðarför stendur yfir er mjög óviðeigandi að trufla aðstandendur.  Ræðið þetta við nemendur ykkar, t.d. gilda ákveðnar óskráðar umgengnisreglur um hegðun fólks í kirkjugörðum.

Eftir að búið er að skrá og safna skráningarblöðunum saman hefst úrvinnsla og framsetning gagna.
Til að svara spurningunni; "Lifa karlar lengur er konur?", eru skráningarblöðin flokkuð í tvennt, þ.e. karla og konur.  Þá er mjög heppilegt að gera skráningarblað þar sem fram kemur allur aldur og skráð inn á það.  Síðan mundu nemendur setja upplýsingarnar upp í töflureikni og búa til myndrit.  Þá kemur upp spurningin um tegund myndrits (línu-, köku- eða súlurit) og eru þær vangaveltur mjög þarfar.  Hægt er að taka ýmis dæmi um rannsóknir og nemendur látnir segja til um hvernig myndrit hentar.  Meginniðurstöður þeirra vangaveltna ættu að vera að línurit henti þegar sýna á breytingar á einu atriði í tíma en köku- og súlurit skiptingu.  Hægt er að fara nánar út í hvenær nota á súlurit og hvenær kökurit en ekki verður farið út í það hér.

Þau myndrit sem gætu legið fyrir eftir þessa vinnu eru:

• Kökurit sem sýnir fjölda og kyn þeirra sem skráðir voru
• Súlurit sem sýnir fjölda látinna eftir aldri.  Skiptingin gæti verið á 15 ára tímabili, þ.e. 0-15, 16-30, o.s.frv.
• Sama súluritið en kynskipt, þ.e. hafa kven- og karlkynssúlur hlið við hlið aldursskipt
• Súlurit sem sýnir fjölda látinna eftir aldri annars vegar fyrir 1940  og hins vegar eftir það.  Þetta súlurit á að gefa nemendum tækifæri til að svara spurningum um hvort eitthvað hafi breytst frá fyrri tíð.
• Annað sem nemendum dettur í hug eða út frá upphafspurningum.

Þessar vangaveltur eru skráðar til að leggja fram með myndritunum á Miðstöðinni.

NIÐURSTÖÐUM KOMIÐ Á FRAMFÆRI
Samskiptahólf verkefnisins á Miðstöðinni heitir Aldur og ævi.  Til að koma myndritunum og niðurstöðum hópanna þangað þarf að koma sér saman um uppsetningu við birtingu gagnanna.

Myndrit þurfa að vera á jpg-formi en niðurstöður í textaformi.  Sé þessi leið valin eru niðurstöðurnar í textaformi settar sem innihald bréfsins en myndritin send með sem viðhengi.
Þægilegast er að koma myndritum ásamt niðurstöðum í eitt og sama skjalið með því að búa til heimasíðu sem komið er fyrir á heimasvæði skólans/bekkjarins/kennarans og síðan er slóðin send inn á Miðstöðina.

SAMANBURÐUR NIÐURSTAÐNA MILLI BEKKJA
Nemendur fara inn á Miðstöð og lesa niðurstöður annarra.  Einnig er hægt að prenta niðurstöðurnar út og vinna þær í bekkjarstofunni.  Hér er spurningin hvað er líkt og hvað ólíkt með niðurstöðum bekkjanna.  Komi t.d. í ljós að niðurstöður eru ólíkar á einhvern hátt er reynt að grafast fyrir um ástæður.

Öllum hugsanlegum mun á niðurstöðum velt upp ásamt undrunarefnum og niðurstöður þeirra vangaveltna settar fram á Miðstöðina, einnig spurningum sem upp koma varðandi vinnu samstarfsbekkjarins.