Kennaraháskólinn
Heimasíða kennara

Námsefni eftir Gylfa Guðmundsson ætlað kennaranemum
á 1. og 3. misseri í KHÍ,  einnig ætlað starfandi kennurum
á námskeiðum Símenntunarstofnunar Kennaraháskólans
Kennari: Gylfi Guðmundsson

http://www.ismennt.is/not/gylfig/
Kynning  Ágiskun| Vafri  | Leitarvélar |  Mat |  Niðurstaða |  Bónus

Kynning

Internetið er samheiti yfir tölvunet sem nær yfir alla jarðarkringluna. Þúsundir tölvuneta eru tengd saman  og milljónir af tölvum tengjast síðan saman í gegnum tengingu sem heitir TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol). Þegar við tengjumst netinu eru okkur allir vegir færir - og - við greiðum einungis fyrir símtal til netþjóns okkar burtséð frá hvað við erum að gera á netinu.

Það kostar jafn mikið að skoða heimasíðu Grunnskóla Blönduóss og að skoða Kongehuset í Danmörku! Vafrarinn er sérstakt forrit sem getur lesið og birt vefsíður á þínum skjá. Sniðið á vefsíðum er kallað HTML (Hypertext Markup Language). Allar síður eru merktar með þessum hætti og þær síðan vistaðar sem hreinar textaskrár.

Stafirnir http standa fyrir hypertext transfer protocol. Allar vefslóðir (URL=Universal Resource Locator) byrja á þessari skammstöfun Kennaraháskólinn hefur slóðina (URL): http://www.khi.is
Njarðvíkurskóli  hefur slóðina  (URL) : http://njardvikurskoli.is

Upplýsingar á Vefnum eru geymdar á vefsíðum sem eru stundum kallaðar heimasíður.  Internetið gefur okkur sérlega skemmtilega möguleika vegna þess að þar áttu kost á að finna nánast hvað sem er.

Það er eins og þú sért komin(n) í stórt bókasafn (það stærsta í heimi) sem hefur að geyma nánast allt milli himins og jarðar. Gagnagrunnurinn hefur að geyma mörg hundruð milljón síður.Það er gaman að skoða slíkt safn. Þarna áttu kost á að finna efni sem þú hefur áhuga á, efni sem þú þarft á að halda vegna starfs, náms eða áhugamála. Internetið er endalaus uppspretta fyrir kennara! Og það er ekki aðeins texti sem hægt er að skoða: Þú getur horft á sjónvarp úti um allan heim,hlustað á útvarp, séð myndirog videomyndir.

En til þess að geta fundið það efni sem þú hefur áhuga á þarftu að kunna undirstöðuatriði í að leita að efni á vef. Þú þarft að þekkja leitarvélar og hvernig þær eru notaðar. En þú þarft að vita svolítið meira. Segja má að leitaraðferðir séu þrjár:

1.   Að nota ágiskun - oft er auðvelt að átta sig á "léni" eða vefþjóni stórfyrirtækis.
2.   Að nota vafra
3.   Að nota leitarvélar

Ágiskun

1.  Ágiskun - oft er auðvelt að átta sig á "léni" eða vefþjóni stórfyrirtækis.

Heimilisfang á vefslóð  byrjar venjulega á  www  (skammstöfun fyrir world wide web)  og því lýkur  með nafni (skammstöfun) viðkomandi lands. Ísland hefur t.d endinguna is.

Nafnið á milli www og is er heiti á vefþjóni eða léni. Dæmi: www.centrum.is. Hér er centrum nafn á vefþjóni. Þetta er reyndar heimilisfang eða vefsíða  hjá Miðheimum h/f.

                                            Hér eru sýndar endingar nokkurra landa:

Land:
Skammst.:
Land:
Skammst.:
Ástralía
au
Indland
in
Brasilía
br
Japan
jp
Bretland
uk
Kína
cn
Canada
ca
Noregur
no
Danmörk
dk
Pólland
pl
Finnland
fi
Sviss
ch
Frakkland
fr
Svíþjóð
se
Holland
nl
Þýskaland
de
Oft  er hægt að giska á vefþjón eða "lén". Njarðvíkurskóli hefur lénið "njardvik". Vefsíðuna er því hægt að finna með því að slá inn www.njardvik.is. Reykjanesbær hefur vefþjón sem kallast  rnb. Reykjavík hefur rvk og Hafnarfjörður hefur hafnarfjordur
 
Finndu nú vefsíður Reykjanesbæjar, Reykjavíkur og loks vefsíðu Hafnarfjarðar.
  1. Stjórnarráðið hefur trúlega annaðhvort www.stjornarrad.is eða kannski frekar skammstöfunina stjr og hefur þá www.stjr.is Kannaðu þetta! Sláðu slóðina inn hér efst uppi og ýttu svo á enter. - Geturðu kannski í framhaldi af þessu fundið Menntamálaráðuneytið?
  2. Finndu Íslenska menntanetið, ismennt. Það er mjög vandaður vefur sem gefur þér mikla möguleika. Geturðu fundið hvaða skólar á Suðurnesjum eiga heimasíðu? Hve margir eru þeir á Norðurlandi vestra eða í Reykjavík ?
  3. Hvað segir Morgunblaðið í dag. Þú getur farið í leitarvef - en er ekki líklegt að þeir noti www.mbl.is ??

    4. Hvað um dagblaðið, er ekki slóðin  www.visir.is
  4. Já, oft er hægt að geta sér til um URLið eða veffangið. Maður slær bara inn www.<nafnið>.is.

    5.  Hvernig er líklegt að coke á Íslandi hafi sitt heimilisfang ?  Prófaðu þig áfram!
  5. Geturðu giskað á netfang Volvo í Danmörku? - eða í Svíþjóð. Prófaðu.
  6. Samband Sveitarfélaga á Suðurnesjum hefur sérstakt lén eða hefur eigin vefþjón, "server". Getur verið að þeir noti sss ?
  7. Hvernig verður þá netfangið (URLið)  hjá sss?
  8. Spáum áfram í þá sem hafa eigið lén eða eigin vefþjón (server): Geturðu fundið Veðurstofu Íslands án þess að þekkja veffangið ?
  9. Finndu Samvinnuskólann á Bifröst
  10. Geturðu fundið Scania í Svíþjóð?
Bandaríkin nota ekki us sem endingu. Það þarf því svolítið að gæta sín á endingum þar. Þær eru mismunandi:
 
com:           einkafyrirtæki/einstaklingur á tölvuna
edu:            tölva í skólum, framhaldsskóla eða háskóla
gov:            tölvukerfi Bandaríkjastjórnar
mil:             tölvukerfi Bandaríkjahers
org:             önnur fyrirtæki eða stofnanir 
    Ætlarðu að kíkja á  Clinton í hvíta húsinu? Gættu þess þá að rugla ekki saman .com 
    og .gov !
    Geturðu fundið Hvíta húsið í Bandaríkjunum - er það kannski whitehouse?
  1. Finndu nú vef cokacola í Bandaríkjunum.
  2. Finndu FBI (mundu að nota .gov)
  3. Hvað finnur þú ef þú slærð inn www.abba.com ?
  4. Sláðu inn althingi.com
  5. Farðu í frjálsa leit en notaðu þessa aðferð!

Vafri

      2.    Við notum vafra
Við skoðum nú leitarvef eða veffangaskrá (síðusafn) sem heitir YAHOO!  Skoðaðu vandlega það sem kemur upp á
skjáinn - YAHOO! Eins og þú sérð er þetta flokkaður vefur, u.þ.b. 22 flokkar. Hjá YAHOO! eru skráðir ótal vefir  stofnana, fyrirtækja og einstaklinga.  Við getum leitað í þessum skrám, "vafrað" í gegnum þetta og fundið það sem þú leitar að. Þú kafar ofan í vafrann!
  1. Langar þig að finna t.d. eitthvað um menntamál á Íslandi?  Þá ferðu á Regional  og velur þar- Countries - Iceland - Education. Prófaðu! Við eyðum ekki löngum tíma í þetta en veljum annað dæmi og látum það nægja:
  2. Þú vilt kynna þér ríkisstjórn og stjórnmál á Íslandi. Farðu þá á YAHOO! og veldu Government. Síðan velur þú ICELAND. Hvað færðu á skjáinn ?
  3. Kannski eitt enn: Hvernig skoðar þú ríkisstjórnina í Danmörku ?
  4. Farðu í frjálsa leit en notaðu þessa aðferð!

Leitarvélar

3.    Við notum leitarvélar

Og þá er komið að því að skoða leitarvélar. Þær eru mjög margar. Það er gott að vita um þær allar en í rauninni þarf maður kannski 1 - 3 leitarvélar til þess að leita með. Ein  þekktasta og vinsælasta vélin er Google. Ég nota hana fyrst og fremst. Þá er YAHOO! einnig afar vinsæl leitarvél, hún er kannski frekar safn vefsíðna! Sjá hér að ofan. Hún fékk nýlega hæstu einkunnina í þekktu tölvublaði. En sjáðu  allan þann aragrúa af leitarvélum sem er til - og hér eru enn fleiri, sjáðu hérna !! Við notum lítið af þessu en það er gaman að vita af þeim!


Hann heitir The BigHub.com.
En við eigum ágæta íslenska leitarvefi. Hér ofar var nefndur vefur sem heitir leit.is Hann er býsna góður ! Hér er einnig alveg nýr leitarvefur sem leitar í 8 leitarvélum áður en hann gefur svar! 
Loks er hér glænýr og skemmtilegur íslenskur leitarvefur sem heitir einfaldlega ha.is. Hann er rekinn af Íslandsvefjum ehf.  Hann byggir á nýrri tækni frá breska hátæknifyrirtækinu Autonomy. Yfirburðir Autonomy tækninnar felast í að ha.is en mun nákvæmari og yfirgripsmeiri en eldri leitarvélar. Hin nýja  tækni býður notandanum upp á að skrifa leitarskilyrði á hefðbundnu eða ,,venjulegu" máli og eru engar hömlur á notkun stafa eða tákna. Sláið einfaldlega inn spurningu og ýtið á spyrja. Athugið að því ítarlegri sem spurningin er, því nákvæmari verða svörin. Leitin er afar notendavæn og nýtist jafnt byrjendum sem þeim sem hafa góða þekkingu á Internetinu. 


En skoðum leit.is betur: Sláðu með músinni  á leit.is.   Sláðu inn í leitarreit orðin helgi+arnarsson og sjáðu hvað kemur upp.
    Sláðu inn Höfðaskóli. Hvað kemur upp?
    Og hvað er þetta ?
    Taktu eftir að við höfðum + á milli orðanna. Meira um það á eftir!
     
Sláðu inn þitt eigið nafn. Það er mjög líklegt að þú finnir nafnið þitt á netinu! Kannaðu það!

Hér koma svo nokkur atriði sem þú þarft að hafa í huga þegar þú leitar með LEITARVÉL:

  • Athugaðu að leitarvélar gera stundum greinarmun á stórum staf og litlum
  • Stafsetning leitarorðanna verður að vera nákvæmlega rétt.
  • Notaðu gæsalappir utan um þau orð sem eiga að birtast saman eða hlið við hlið, t.d. "Flugfélag Íslands"
  • Notaðu plús fyrir framan orð sem leita skal að t.d. Reykjavík +myndir. Taktu eftir hvar + er staðsettur. Með þessari aðferð áttu að fá síður með myndum frá Reykjavík !
  • Plús er einnig notaður ekki ósvipað og gæsalappir. Þá er ekkert bil á milli orðanna.
  • Mínus er notað með orði sem þú vilt ekki láta koma fram í leit, t.d. Reykjavík -myndir. Þú ætlar þá að sleppa myndasíðum
  • Viltu leita að öllum vefsíðum sem vísa yfir í vef ismennt.is t.d. Þá setur þú link: fyrir framan slóðina. Þannig er hægt að sjá hve margar vefsíður vísa yfir í þína síðu. T.d.: link:http://www.ismennt.is. Sé bætt -url:http://www.ismennt.is við leitarstrenginn eru tenglarnir frá ismennt.is síðunni sjálfri teknir frá leitarniðurstöðunum.
  • Setja url: fyrir framan. T.D. url:http://www.ismennt.is. Þá er leitað að öllum vefsíðum sem innihalda http://www.ismennt.is í veffangi sínu.
  • title:<fyrirsögn>.  Þá er leitað að öllum vefsíðum sem innihalda "fyrirsögn" í fyrirsögninni. T.d.: title:danska. Þá færðu upp vefi sem hafa DANSKA sem fyrirsögn. Nóg að sinni! Prófum nú!
    1. Getur þú fundið Ólaf Ragnar Grímsson á leitarvél? Hvernig er heppilegast að gera það?
    2. Sláðu inn álegg á Google. Færðu eitthvað upp?
    3. Getur þú fundið eitthvað um slátur?!
    4. Jú það er nánast hægt að finna allt á netinu!
    5. Farðu nú í frjálsa leit en notaðu þessa aðferð! 

    Margar  leitarvélar bjóða upp á það sem kallað er  Boolean leit. Þá eru m.a. þessi orð eða aðferð notuð:
    1. AND (notum hástafi),  einnig er hægt að nota táknið & eða +
    Þá finnur vélin síður þar sem leitarorð koma saman fyrir á síðu. T.d. myndi leitin Iceland AND news finna síður þar sem þessi tvo orð koma bæði fyrir.
    1. OR
    Finnur síður þar sem eitt eða fleiri leitarorð kemur fyrir. T.d. myndi leitin Iceland OR news finna síður þar sem annað  hvort þessara orða kemur fram. Síðurnar sem finnast geta haft bæði orðin en ekki endilega.
    1.  NOT  eða táknið !
    Þessi skipun útilokar ákveðin orð. Ef við sláum inn Iceland AND NOT news koma upp allar þær síður sem orðið Iceland kemur fyrir nema þær sem innihalda líka orðið news. Athugið að NOT getur ekki staðið eitt heldur verður önnur skipun að standa með því eins og AND.
    1. NEAR
    Finnur síður sem innihalda tvö eða fleiri tilgreind orð eða orðasambönd þar sem minna en 10 orð eru á milli þeirra. Sláðu inn í leitarvél Mary  NEAR lamb. Hvað kemur upp?
    Sjá nánar um þetta hjá AltaVista !

    Stýfð leit:
    Leitarvélarnar Lycos, AltaVista og Google bjóða upp á svokallaða stífða leit en það þýðir að þú getur slegið inn upphaf orða t.d. libr*  og þá leitar AltaVista að öllum þeim orðum sem hefjast á libr, t.d. libraries, librarians ofl. Í Lycos á að nota táknið $ í stað *. 

    Mat

    Við ljúkum þessum verkefnum í dag og/eða í næsta tíma og þá átt þú að vera eldklár að leita að hverju sem er á vefnum! Gangi þér vel!

    Niðurstaða

    Ég vona að þú hafir haft gagn af þessari skoðun á vefnum og æfingum í að leita á honum. Á vefnum eru ótal möguleikar til að finna efni. Nú getur þú sjálf(ur) leitað að öllu því sem þú hefur áhuga á að skoða! 

    Bónus  Flestir nota t.d. Eudora eða eitthvert svipað forrit til að senda eða taka á móti rafpósti. Slíkt forrit er þægileg í heimatölvu eða á vinnustað. Margir eiga erfitt með að sækja póstinn sinn er þeir eru  í útlöndum eða eru á flakki einhvers staðar. En það er til ráð við þessu: Farðu inn á mailstart.com. Þar getur þú náð í póstinn þinn ef þú kemst bara í tölvu!
    Sjá einnig hotmail.com  og  mail.com

    Og svona þér til yndis:
     Nokkrar upplýsingaveitur og söfn:

    Upplýsingaveitur-HÍ Gegnir Háskólinn á Akureyri Gagnasafn Moggans
    Britannica Tenglar-Verslunarskólinn Valið efni-gott! Lagasafnið
    Upplýsingaheimar-DV Dagblöð-flest lönd The Nordic Pages Innlendir vefir/flokkaðir
    Símaskráin Þjóðskrá Dagblöð í Evrópu Heimili og skóli
    Erlend blöð og tímarit
    Tölvupóstur    		 Eric Eiríkur Rögnvalds Harpa Hreinsdóttir

    Hér koma svo nokkrar áhugaverðar slóðir:

    Ísmennt (skoðaðu þjónustuna þar-hún er mjög góð!)
    Ýmsar vefsíður fyrir kennara
    Náms- og kennsluefni
    Danska
    Eric
    Dagblöð í Evrópu
    Gegnir
    Þýðingarvélin frá AltaVista
    Þjóðskrá
    Símaskráin

    P.S.: Fannstu nokkuð Selmu og lagið hennar "All Out Of Luck" ? Þú getur spilað lagið hér með henni og séð hana í sjónvarpi ! Hér eru svo nokkrir fróðleiksmolar um INTERNETIÐ

    Verkefnið er eftir Gylfa Guðmundsson