Mjög
mikilvægt er að fylgjast vel með hestinum sínum,
hirða hann og fóðra, hvort sem hann er á húsi
eða úti í haga, sumar og vetur - allt árið.
Hestar geta orðið veikir eins og við og verður hér
getið helstu sjúkdóma. Hér verður
fjallað um heymæði, hrossasótt,
helti, múkk, sinaskeiðabólgu,
hófsperru, hófvandamál
og spatt.
Heymæði
Hestar geta fengið lungnabólgu. Oft kemur hún
í kjölfar ofkælingar og lungnakvefs. Það
sama má segja um sjúkdóminn; heymæði.
Þetta var fremur algengur sjúkdómur í
reiðhestum og brúkunarhestum en er of algengur í
hestum nú af rangri meðferð í köldum
veðrum. Hestar kvefast oft á haustin ef þeim er
af vangá sleppt heitum og svitarökum í kaldar
haustnætur. Heyryk og hússtækja verka síðan
þannig á kvefið að úr verður oft
ólæknandi sjúkdómur.
Aðaleinkenni heymæðinnar er andarteppa og hósti.
Oftast ber lítið sem ekkert á heymæði
á sumrin. Besta ráðið gegn heymæði
er að fyrirbyggja að hestar kvefist. Alls ekki sleppa hestum
heitum út í köld veður. Ekki gefa sveittum
og heitum hesti kalt vatn að drekka fyrr en hann hefur þornað
og orðinn afmóður. Til að halda heymæði
í skefjum er hægt að gefa hestum hey sem hefur
legið í bleyti og hafa þá í loftgóðum
húsum.
Hrossasótt
Hrossasótt er samnafn sjúkdóma í kviðarholi
hrossa. Yfirleitt er orsökin truflanir í meltingarvegi,
magaoffylli, stífla, vind- eða krampakveisa eða garnaflækja.
Orsakir hrossasóttar má oftast rekja til snöggra
breytinga á fóðrun og fóðri, t.d. þegar
hestar eru teknir á hús fyrri hluta vetrar.
Hrossasótt er mjög bráður sjúkdómur.
Hesturinn hættir skyndilega að éta, verður
órólegur, slær til taglinu, krafsar með
framfótum, slær afturfótum fram undir kvið,
stjáklar um, leggst og stendur á víxl og sýnir
almennt öll merki um vansæld og vanlíðan.
Við miklar kvalir getur slegið út svita á
hestinum og hann fleygir sér niður og veltir sér
sitt á hvað. Á miklu ríður að ná
til dýralæknis sem fyrst. Ef maður kemur að
hesti sem liggur en hefur einkenni hrossasóttar skal reka
hann strax á fætur og reyna að láta hann
hreyfa sig (gott er að teyma hann upp og niður brekku).
Batamerki er þegar loft og tað fer að ganga aftur
af hestinum. Þar til læknishjálp berst skal þess
gætt að hesturinn skaði sig ekki í verstu verkjaflogunum.
Meira.
Helti
Ýmis konar helti getur orðið í hestum. Má
t.d. nefna sinaskeiðabólgu, hófsperru, mar í
hóf, spatt eða máttleysi í vöðvum
eða stirðleika í liðamótum. Einnig getur
steinn sem festist milli hæls og skeifu valdið snöggri
helti en lagast fljótt ef þess er gætt að
taka steininn fljótt í burtu.
Múkk
Múkk er bólga og útbrot sem kemur oft í
kjúkubætur á hestum á því
tímabili sem hárskipti fara fram (hárlos á
vetrum). Þetta er ekki hættulegur sjúkdómur
en getur orðið erfiður viðureignar og veldur oft
helti. Múkk lýsir sér sem hrúður
af útferð úr bólginni húðinni
og svo myndast oft djúp og viðkvæm sár.
Ef hestur er með múkk skal sápuþvo sárið
vel, leysa hrúðrið upp og þegar húðin
er orðin þurr skal nudda vel inní hana múkkáburði
eða öðrum súlfaáburði.
Sinaskeiðabólga
Hesturinn fær stífar framfótahreyfingar, einkenni
finnst ef strokið er niður eftir leggnum aftan á
fætinum þá eru sinarnar fastar við legginn
svo til. Sinaslíður eiga að vera laus frá
leggnum. Hesturinn verður að fá algera hvíld
og standa á mjúku með framfætur. Hægt
er að fá áburð til lækninga og gott
er að setja kalda bakstra á sinarnar. (Teyma hestinn
út í læk og láta hann standa þar
í svolítinn tíma, 5-10 mín og bera síðan
á áburð).
Hófsperra
Hesturinn er stífur í hreyfingum, getur komið
af eitrun eða of miklu kraftfóðri. Hesturinn fær
oft hita með. Lækning er svipuð og með sinaskeiðabólgu
en einnig gefur dýralæknir meðul og ráð.
Mar
í hóf
Getur komið af steini, föstum í hóf eða
höggi á hófinn. Hesturinn verður að fá
algera hvíld og einnig má nota gúmmíbotna
til að hlífa hófbotni.
Stig í
hóf eða hófhvarf
Kemur oft á veturna þegar hestar eru skaflajárnaðir.
Þeir geta stigið sig sjálfir sérstaklega
ungir folar óvanir járnum, og einnig er hætta
á stigi ef margir hestar eru úti saman í leik.
Stig þarf oftast að tálga upp af manni sem kunnáttu
hefur til þess og bera svo smyrsl og annað í sárið.
Tjöru mun vera algengt að nota yst. Hesturinn þarf
oftast skamma hvíld eftir því hvort stigið
er mikið eða hesturinn haltur. Sprunga getur myndast af
stigi og þarf að fylgjast vel með því.
Spatt
Hækilspatt þekkist á því að
hesturinn verður haltur í upphafi hreyfingar. Spatt getur
komið af of mikilli áreynslu eða meiðslum t.d.
höggi á liðinn. Spatt er kalkmyndun í brjóskskemmdinni
og beinhnúturinn sem þá myndast veldur sársaukanum
og heltinni. Spatthnúturinn finnst vanalega innan á
hækilliðnum. Lækning við spatti er uppskurður
með mikilli þjálfun hestsins á eftir.
Sjá einnig greinar um holdshnjúska
og hitasótt.
|