|
Mikilvægt
er að knapinn hafi
áhuga og gaman af samskiptum sínum við hestinn,
þyki vænt um hann og umgangist hann sem jafningja og
vin. Hér
verður fjallað um reiðfatnað, að
fara á bak, æfingar fyrir knapa
og hest, þar af er ein fyrir óvana.
Einnig er fjallað er um ásetu
og taumhald og nám í hestamennsku.
Í lokinn eru taldir upp nokkrir mikilvægir
þættir varðandi reiðmennsku.
Fatnaður
Best
er að vera í liprum buxum (reiðbuxum), þegar
farið er á hestbak, forðast ber gallabuxur og fráflaksandi,
skrjáfandi fatnað sem fælt getur hestinn.
Mælt er með þunnum fingravetlingum. Mikið
úrval er til af reiðfatnaði
og alltaf eru einhverjar tískusveiflur í gangi. Allir
ættu að gera það að skyldu sinni að
nota reiðhjálm.
Farið
á og af baki
Fyrst er tauminn dreginn yfir höfuð hestsins. Hesturinn
á að standa kjurr. Þegar farið er á
bak er haldið við tauminn og staðið þétt
við hestinn. Því næst er farið
með annan fótinn í ístaðið en spyrnt
með hinum frá jörðinni. Líkamsþunginn
er færður yfir hestinn og farið með lausa fótinn
afturfyrir og í hitt ístaðið.
Þegar
komið er í hnakkinn, þarf að huga að ásetu
og taumhaldi. Rétt áseta er þegar lóðrétt
lína myndast frá öxlum að mjöðm
og hæl.
Þegar
farið er af baki, eru báðir fætur losaðir
(til öryggis) áður en farið er af. Taumnum er
ekki sleppt en hann dreginn fram af þegar knapi hefur stigið
af.
Áseta
og taumhald
Mikilvægt er að sitja hestinn rétt, góð
ásteta og taumhald skiptir miklu máli.
Stöðugt
átak gerir hestinn tilfinningalausan í munninum.
Það er mjög slæmt ef knapinn þjösnast
og togar til að fá hestinn til að hlýða
taumtaki. Stjórnið
því hestinum með NÆMNI og TILFINNINGU, EKKI
MEÐ KRAFTI. Það á hvorki að hanga
eða kippa í taumana. Halda skal jöfnu taumsambandi
og leitast við að hafa beina línu frá olnboga
í munn hestsins. Gott jafnvægi knapa er forsenda
fyrir góðu taumhaldi.
Það
er góður vani að halda utan um mélin áður
en beislað er. Hafið þið sett upp í
ykkur ískalda skeið?
Það
fyrsta sem hestamenn taka eftir þegar þeir sjá
annan hestamann á ferð, er hvernig hesturinn fer undir
knapanum. Þar næst
er litið á knapann og hvernig hann situr hestinn. Áseta
og taumhald kemur samt við sögu í báðum
tilvikum. Það hvernig hesturinn fer undir er oft mikið
undir því komið hvernig knapinn mótar hestinn
og hreyfingar hans með ásetu og taumhaldi.
Áseta
skiptir alltaf miklu máli. Segja má að mestu
varði að sitja þannig á hestinum að þægilegt
sé fyrir hann og knapann og um leið skapist sem fegurst
heildarmynd af manni og hesti. Sú mynd kallast "fegurð
í reið" þegar kostir hesta eru dæmdir.
Knapinn situr
hest sinn í þeirri stöðu að axlir, olnbogi
og hæll mynda því sem næst lóðrétta
línu. Hann snýr höfði beint fram eða
í þá átt sem hann beinir hesti sínum.
Fætur liggja þétt en óspenntir niður
með síðu hestsins og knapinn rétt tyllir tábergi
í ístöðin, snýr tánum sem beinast
fram en hællinn gengur niður fyrir ístaðsbrún.
Þegar knapinn tekur fætur úr ístöðum
og lætur þá "hanga " slaka niður,
þá er mátulegt að neðri brún
ístaða komi á miðja rist. Knapinn situr
djúpt í hnakknum með rassvöðva nógu
slaka til þess að setbeinin þrýstist niður
í hnakkinn. Jafnvægi og stöðugleika
í hnakknum fá menn með því að:
a. Sitja djúpt í hnakknum
b. Láta fætur síga niður með síðum
hestsins og mynda kjölfestu
c. Þrýsta innanverðum lærum að síðum
hestsins, en fótum neðan hnjáliðum er haldið
slökum niður.
Með sömu
mjaðmahreyfingu og menn nota er þeir "ýta"
sér áfram í rólu, fylgir knapinn hreyfingum
hestsins eftir, þannig að hann lyftist aldrei úr
hnakknum. Auðvelt er að glöggva sig á þessari
mjaðmahreyfingu með því að ríða
hesti á rösku feti og fylgja hreyfingum hans vel eftir
með mjöðmunum.
Helstu vandamál
við ásetu eru m.a. að:
- Knapar hafa alltof stutt í
ístöðum og "spyrna í". Knapinn
hættir að sitja hest sinn og er nánast farinn
að sitja ofan á honum. Þar með er þyngdarpunktur
knapans komin alltof ofarlega og hann verður valtur á
hestinum ef eitthvað ber út af.
- Knapinn er stífur í
mjöðmum og baki og fylgir ekki eftir hreyfingum hestsins,
og heggur í hnakkinn í hverju spori.
- Knapinn "heldur utan um"
hestinn með fótunum í stað þess að
láta fætur síga slaka niður með síðum
hestsins.
Þegar
farið er í reiðtúr þarf að gæta
að ýmsu:
- sitja
rétt (axlir, bak, fætur og rétt taumhald),
- hvetja
hest af stað (með mjöðm, rödd, fæti
og/eða písk),
-
stöðva (stytta í taumhönd, setjast djúpt
í hnakkinn og taka í báða tauma jafnt
þar til hesturinn stoppar, athuga einnig að nota röddina),
- beygja
(stytta í taumhönd, taka í þeim megin
sem hesturinn á að beygja og slaka hinumegin, leggja
fót að/hvetja þeim megin sem hesturinn beygir
að).
Nauðsynlegt
er að hafa hestlengd á milli hestanna, svo sá
sem er fyrir aftan stigi ekki á þann næsta.
Knapar
skulu ávallt temja sér tillitsemi og kurteisi. Ef
farin er ný leið er vissara að hafa kunnuga með,
því ekki er leyfilegt að ríða hvar sem
er.
Margir
nota písk sem hjálpartæki í útreiðartúr
eða við tamningar. Mikilvægt er að hesturinn sé
ekki hræddur við pískinn. Áður
fyrr notuðu menn svipu.
Æfing
fyrir óvana knapa
Þessi æfing er góð fyrir t.d. krakka, til
þess að öðlast betra jafnvægi á
hesti. Nauðsynlegt er að hafa þægan hest,
með ístöðulausum hnakki. Fullorðinn
heldur í langan taum og hringteymir hestinn.
Farið
er á bak hestinum. Fyrst er farið hægt en
síðan ferðin aukin eftir getu knapans. Hendurnar
eru rétta út, fyrst önnur í einu en síðan
báðar. Ef knapinn treystir sér til getur
hann tyllt fingrum á hjálminn.
Einnig er
nauðsynlegt að óvanir knapar læri að teyma
hesta. Gengið er til hliðar við hestinn. Gott
er að halda með báðum hödum um tauminn og
hann ekki látinn lafa, því þá er
hætta á að hesturinn stígi í hann
og slasi sig. Knapinn á að vera ákveðinn
og óhræddur við hestinn.
Æfing
í að ríða í beyjur og hring
Þegar riðin er beygja
eða hringur fylgir knapinn sama halla og hesturinn inn í
beygjuna, stytt er í taumhöndinni innra megin og innra
fóti þrýst að síðu hestsins.
Hesturinn á að ganga í beygju eða hring en
ekki snúast eða flækjast um sjálfan sig.
Til að æfa beygjuæfingar er gott að raða
u.þ.b. fimm keilum (eða öðru) með jöfnu
millibili og láta knapa beygja á milli þeirra
á víxl. Knapinn á að stjórna
hestunum en ekki öfugt. Önnur beygjuæfing
er einnig góð og er hún gerð þegar nokkrir
knapar ríða á feti inn á velli með
hestbil á milli sín. Þegar leiðbeinandi
gefur merki eiga knapar að beygja hestunum og láta þá
feta í heilan hring.
Leiðbeinendur segja knöpum til; s.s. hvenær gott
er að stytta í taumhönd, þrýsta fæti
að síðu hestsins, hvetja o.s.frv.
Engir tveir
hestar eru eins, t.d. eru sumir taumléttir aðrir ónæmir
fyrir hvatningu, og knapi verður að átta sig á
hvað hentar hverjum hesti. Mikilvægt er að hestum
sé stjórnað mjúklega en ákveðið
og að skipt sé reglulega um hring svo hestarnir þreytist
síður.
Nám
í hestamennsku
Hestamennska og hrossarækt er vaxandi atvinnugrein á
Íslandi. Nú er m.a. hægt að læra
reiðmennsku í Hólaskóla
og einnig í Landbúnaðar-háskólanum
á Hvanneyri. Nýjasti reiðskólinn er
Íslenski reiðskólinn
á Ingólfshvoli. Auk þess er fjöldinn
allur af reiðkennurum um allt land að leiðbeina fólki.
Sjá vefinn: Kennsla
/ námskeið.
Félaga
tamningamanna er öflugt félag reiðkennara, en
í félagið er hægt að ganga að uppfylltum
ákveðnum skilyrðum og tamningamannaprófi.
Á vegum Bændasamtaka Íslands,
Félags Horssabænda, Landssam-bands hestamannafélaga
(LH) og Félags tamningamanna er verið að vinna að
átaksverkefni í hestamenn-sku. Átaksverkefnið
er um gæðastefnu í ræktun, tamningu,
þjálfun, sölu, kynningu og notkun íslenska
hestsins.
|
Hafið
hugfast!
1. Rétt taumhald og áseta auðvelda ykkur
að ná góðu sambandi við hestinn
ykkar, og þar með að móta gang hans og
hreyfingar.
2. Munið að "leika við"
hestinn með taumum, en hvorki að rykkja í tauma
né hanga í þeim. Munnur hestsins er viðkvæmur.
Takið tillit til þess.
3. Þegar þið ríðið
út, æfið ykkur þá í því
að sitja djúpt í hnakknum, án þess
að hossast, á brokki og stökki. Passið
upp á að hendur sláist ekki til, né
taumur.
4. Gerið stöðugar tilraunir
með stjórnun hestsins og fáið þannig
glögga mynd af því hvernig hesturinn bregst
við mismunandi ábendingum ykkar.
5. Breytið taumhaldi, aukið
hraðann, hægið niður, losið um taumhaldið,
styðjið fastar við tauminn, þrýstið
kálfum að síðum hestsins, ríðið
undan brekku, í ójöfnu landslagi, fylgist
alltaf með hestinum og finnið hvernig hann breytist.
6. Munið að það
eruð þið sem eigið að ráða
ferðinni, þið eigið að stjórna
hestinum - af mildi en festu.
7. Síðast en ekki síst
- minnumst þess að við erum að fást
við lifandi dýr, sem treysta á umsjón
okkar og umhyggju. Bregðumst ekki trausti þeirra.
|
|