Er eitthvað í eðli Internetsins sem dregur úr því að það sé notað í skólum? Hver eru helstu vandamálin sem tengjast nýtingu Internetsins í skólastarfi? Þetta eru spurningar sem höfundur hefur haft mikinn áhuga á að fá svör við. Í könnun sem gerð var sumarið 1997 og af Íslenska menntanetinu eru fjögur meginvandamál nefnd: skortur á tækjabúnaði, peningaleysi, þekkingu ábótavant og tímaskortur (Sólveig Jakobsdóttir o.fl. 1997). Í  B.A.-ritgerð Heiðrúnar Sigurðardóttur 1996 um Internetið í kennslu eru einnig nefnd nokkur vandamál og eru tímaskortur og fjárhagsörðugleikar þar á meðal (Heiðrún Sigurðardóttir 1996:16,17). Þar sem upplýsingar á Internetinu eru svo margvíslegar og settar fram af mörgum hefur kennurum þótt erfitt að meta áreiðanleika þeirra upplýsinga. Einnig hefur óregla eða skipulagsleysi Internetsins verið nefnt sem vandamál. Ef við drögum saman í yfirlit þau vandamál sem tengjast nýtingu Internetsins í skólastarfi og geta orðið óyfirstíganlegar hindranir eru:

• óregla á Internetinu
• að meta áreiðanleika þeirra upplýsinga sem eru á Internetinu
• að tímafrekt sé að undirbúa verkefni sem tengjast Internetinu
• að þekkingu sé ábótavant
• tæknilegs eðlis, svo sem tengingar við Internetið
• peningalegs eðlis

Í þessum kafl verður sérstaklega fjallað nánar um hluta þessara vandamála. Ekki verður beint fjallað um vandamál sem eru peningalegs eðlis þar sem þau tengjast beint eða óbeint öðrum vandamálum.

Óregla á Internetinu

Líta má á Internetið sem samfélag þar sem einstaklingar lifa og dafna alveg eins og í því samfélagi við lifum í. Til þess að þeir geti lifað þar verða að vera til siðferðilegar reglur sem gilda fyrir alla menn og eru óháðar löggjöf einstakra ríkja. John Locke (1632-1704) nefnir þessar reglur náttúrurétt í riti sínu Ritgerð um ríkisvald. Samkvæmt þeim hafa menn ákveðin réttindi, svo sem rétt til lífs, frelsis og eigna, og rétt til að verja þessi réttindi og refsa þeim sem troða á réttindunum. Markmið netsamfélagsins hljóta að vera að forðast erfiðleika og lagfæra ágalla sem fylgja ríki náttúrunnar, því verður að koma til eitthvert afl sem rekur menn til þess að semja siðferðilegan "sáttmála" svo sem eins og Boðorðin tíu. 

Samkvæmt skoðun Vinton G. Cerf (1994) er hægt að hafa áhrif á atferli á Internetinu á þrennan hátt:

1. Með aðstoð tækninnar er hægt að fylgjast með hegðun og athuga hvenær menn gerast brotlegir.
2. Lög og reglugerðir eru sett til að ákvarða viðurlög við brotum á hegðun/atferli.
3. Með því að höfða til skynsemi manna og siðferði þeirra.

(Vinton G. Cerf 1994)

Þar sem engin stjórnvöld hafa umboð þegna netsamfélagsins til að setja þessi lög þá verða þegnarnir að setja sér einhvern sáttmála þar sem höfðað er til skynsemi manna. En væri ekki hægt að segja að þegnar netsamfélagsins eru þegnar einhvers ríkis og geta þar af leiðandi ekki stofnað annað ríki/samfélag? Ef svo er, verða þeir að hlíta þeim lögum er gilda í því ríki. Það er ekki hægt að skjótast undan lögum ríkisins með því að hverfa til netsamfélagsins og verða þannig undanþegin lögum landsins.

Íslensk stjórnvöld hafa ekki sett neinar sérstakar reglur sem lúta að framferði eða hegðun á Internetinu heldur sett fram almenn viðmið sem menn eiga að hafa að leiðarljósi við notkun tölvu- og fjarskiptabúnaðar (Menntamálaráðuneytið 1996:58). Reglur eiga ekki að hindra eðlilega notkun en þær eru nauðsynlegar til að setja ramma utan um það sem við viljum að sé samþykkt hegðan. Eftirfarandi almennar reglur hafa verið settar fram: (Menntamálaráðuneytið 1996:58)

• Tölvubúnað ber að nota á heiðarlegan, siðferðilega réttan og löglegan hátt.
• Virða ber friðhelgi annarra notenda.
• Fara ber í einu og öllu eftir einkaréttarákvæðum sem gilda um forrit og gögn sem notuð eru.
• Virða ber reglur einstakra neta og upplýsingaveitna.

Fyrir samspil þeirra sem veita aðgang að Internetinu og þeirra sem nota það hafa verið búnar til almennt samþykktar hegðunarreglur sem nauðsynlegt er að þróa og fylgjast með (Vinton G. Cerf 1994). Internetþjónustur hafa síðan sett notkunarreglur sem gilda fyrir viðskiptavini þess. Helstu eru þær að:

• Óheimilt er að dreifa efni sem getur talist mannskemmandi eða ósiðlegt.
• Óheimilt er að birta efni sem brýtur gegn íslenskum lögum, s.s efni sem ætlað er að lítillækka fólk eða draga í dilka hvað varðar trúarbrögð, kynferði, skoðanir eða litarhátt. Er þar verið að vísa til almennra refsilaga.
• Óleyfilegt er að nota aðgang að [þjónustuaðili] til að reyna að komast ólöglega inn á net eða tölvur í eigu þriðja aðila.

(Íslenska menntanetið 1997 og Snerpa ehf. [1998])

Að meta áreiðanleika

Að meta áreiðanleika og gæði þeirra upplýsinga sem hægt er að finna á Internetinu er mikið verk. Á Internetinu flæða gríðarlega miklar upplýsingar og má finna upplýsingar um nánast allt milli himins og jarðar. Það er því vandasamt það hlutverk grunnskólans að meta það hvaða upplýsingar eru æskilegar og hvernig má tryggja það að nemendur hans hafi ekki aðgang að þessum upplýsingum. En ef grunnskólinn byrjar á því að hindra aðgang að einni tegund upplýsinga hvar á þá að hætta? Á að ritskoða þær upplýsingar sem eru á Internetinu? Af hverju á að hindra aðgang að þessum upplýsingum á Internetinu þegar þær eru aðgengilegar í öðrum miðlum? Slíkum spurningum er erfitt að svara og verður trúlega seint svarað þannig að öllum líki. 

Til að aðstoða kennara og nemendur við að meta þær upplýsingar sem þeir hafa í höndunum hafa ýmsir aðilar búið til leiðarvísi um hvað skal skoða til að geta metið upplýsingar. Á vefsíðum Kathy Schrock (1997) er að finna slíkar leiðbeiningar og er þeim skipt niður eftir aldri nemenda.

Fyrir yngstu nemendurna:

Fyrir eldri nemendur eru mjög svipaðar leiðbeiningar nema hvað þær eru ítarlegri og hvetja þá sem skoða síðuna að vera gagnrýnir á efni, skipulag og útlit.

Sem dæmi má taka leiðbeiningar fyrir elstu nemendurna og lúta að innihaldi vefsíðu:

  (Kathleen Schrock 1997)

Skortur á tækjabúnaði

Þar sem Internetið er tiltölulega nýtilkomið í íslenska grunnskóla og vísbendingar gefa til kynna að einungis 27% skóla noti það við kennslu (Jóhann Ásmundsson 1997:16) hlýtur margt að vera ógert í að koma upp aðstöðu til að nota Internetið við kennslu. Benda má á að um 80-90% skóla eru með tengingu við Internetið (Jóhann Ásmundsson 1997:9) en með tengingu er átt við að þeir geti nýtt sér einhverja af þjónustum Internetsins. Hér skiptir fjármagn miklu máli við úrbætur og lausnir á vandamálum tengdum tækjabúnaði. Ljóst er að stefnu stjórnvalda (Menntamálaráðuneytið 1996) verður að fylgja eitthvert fjármagn og með setningu nýrrar aðalnámskrár þar sem nýtt námssvið (Menntamálaráðuneytið 1997) er stofnað er ljóst að talsverðum fjármunum verður að eyða í að byggja upp aðstöðu bæði fyrir kennara og nemendur til að takast eigi að ná þeim markmiðum sem sett eru í nýrri aðalnámskrá.

Þekkingu kennara ábótavant

Kennurum finnst oft að þeir þurfi að vera sérfræðingar á öllum sviðum. Það tekur nokkurn tíma að fræða heila starfsstétt um nýja og spennandi hluti. Í könnun Íslenska menntanetsins sumarið 1997 kom það í ljós að 89% kennara í tilviljanakenndu úrtaki hafa aldrei notað tölvupóst eða veraldarvefinn með nemendum sínum (Sólveig Jakobsdóttir o.fl.1997). Er þekkingaleysi á þjónustu Internetsins því eitt meginvandamál fyrir nýtingu þess. Hlutverk Íslenska menntanetsins hefur verið að þróa og stuðla að notkun Internetsins í þágu skólastarfs og menntunar. Það og endurmenntunardeild Kennaraháskóla Íslands bjóða uppá fjölda námskeiða tengdu Internetinu og stuðla þannig að aukinni þekkingu kennara. Þessi námskeið hafa verið mjög vel sótt og er greinilegt að áhugi kennara á Internetinu er mikill. Í könnun Íslenska menntanetsins kom í ljós að afstaða kennara til notkunar Internetsins í skólastarfi var frekar jákvæð og höfðu kennarar mikinn áhuga á því að sækja námskeið í framtíðinni (Sólveig o.fl. 1997).

Tímaskortur

Að læra á helstu þjónustur Internetsins tekur tíma, sem virðist vera af skornum skammti hjá okkur öllum. Í B.A.-ritgerð Heiðrúnar kemur það fram að kennarar nefndu að ekki væri gert ráð fyrir þeim tíma sem þyrfti að eyða í að læra á Internetið innan þeirra stundatöflu og þar af leiðandi hefðu þeir ekki tíma til þess (Heiðrún Sigurðardóttir 1996:17). Skólastjórnendur verða að gæta þess við niðurröðun tíma í stundatöflu að kennarar hafi tíma til að kynna sér nýjungar og geti þannig komið betur til móts við þarfir nemenda sinna og bætt nám þeirra.