Ógnarlangur krókódíll

eftir Roald Dahl

Aðdragandi

í vetur hef ég verið á námskeiði hjá Þuríði J. Jóhannsdóttur þar sem unnið var m.a. með barnabókmenntir og breyttar forsendur barna og unglinga til lesturs og hvernig við kennararnir getum brugðist við þessum breytingum.

Lokaverkefnið var að gera kennsluverkefni sem sett skyldi á vefinn, vonandi öðrum kennurum til gagns og ánægju.

Hér á eftir fer afrakstur þeirrar vinnu minnar.

Aðstæður

Mér gengur best að vinna kennsluverkefni þegar ég er með ákveðinn nemendahóp í huga og tók því fegins hendi er bókasafnskennarinn bað mig um að útfæra fyrir sig verkefni sem hægt væri að vinna með 3. – 4. bekk næsta vetur.

Verkefnið mætti gjarnan vera samþætt öðrum námsgreinum að nokkru leyti.

Það er sniðið nokkuð að þessar samkennslueiningu en vandalítið að kenna það í hvorum bekk fyrir sig ef ekki er um samkennslu að ræða. Hafa ber í huga að bókin gæti reynst fullerfið fyrir 8 ára börnin til að lesa sjálf.

Í Ljósafossskóla eru rétt um 50 nemendur og verður 3. og 4. bekkur nokkuð fámennur næsta vetur.

Við sem kennum í samkennslu þurfum sífellt að haga kennslu okkar þannig að hún hæfi og höfði til tveggja og jafnvel fleiri árganga. Því er mikilvægt að verkefni og önnur vinna sé þannig að allir geti leyst hana af hendi en kröfurnar hafðar misjafnar.

Markmið

Markmið með lestri bóka geta verið mörg og margvísleg. Mikilvægast er þó af öllu ef okkur tekst að vekja áhuga barnanna á lestri og heimi bókanna. Þvílíkur fengur væri það ef slíkt tækist með bókmenntakennslunni.

Þetta er einmitt megin markmiðið með lestri bókarinnar Ógnarlangur krókudíll.

Ýmis önnur markmið höfum við þó einnig:

nemendur lesi eina bók saman og tjái sig um hana

nemendur læri að rökstyðja mál sitt

lesi eina “alvöru” bók

nemendur skynji að heimur bókanna er undraveröld sem við getum öllverið hluti af

nemendur fái tækifæri til þess að virkja ímyndunaraflið.

nemendur lesi til að njóta lestursins en megintilgangurinn verði ekki að vinna verkefni úr textanum.

Rökstuðningur

Ég tel það afar mikilvægt að nemendur lesi bækur. Það eykur málþroska þeirra og vald yfir málinu. Jafnframt er lestur mikilvægur þáttur í stafsetningu. Ég tel það einnig nokkuð ljóst að lestur eykur lesskilning og næmi nemandans fyrir blæbrigðum ritmáls. Svo er það líka svo ljómandi skemmtielgt að lesa og synd ef einhver missir af þeim undraheimi.

Með svo ungum krökkum sem þetta verkefni er fyrir, tel ég ekki rétt að vinna mikið í bókmenntahugtökum. Þau koma hins vegar inn sem eðlilegur þáttur í umræðum um bókina, þannig verður einnig unnið með lesskilninginn.

Eitt mikilvægasta atriði þess að barn fáist til þess að lesa bók er að því finnist hún skemmtileg og geti lifað sig inn í aðalpersónuna, a.m.k. finni að þær eigi eitthvað sameiginlegt.

Verkefnin miðast að því að gleðja sköpunargáfu barnanna og láta bókina ýta við ímyndunaraflinu. Ég reyni að láta lesturinn vera í fyrirrúmi og að verkefnin sé frekar komin til vegna áhuga nemenda á viðfangsefninu frekar en vinna sem verður að gera því við erum að lesa bók. Varast ber að hnýta það tvennt saman í huga barnanna að það að lesa í bók hafi óhjákvæmilega það í för með sé að svo og svo mikil vinna sé framundan. Ég er að vonast til að verkefni komi svona meira eins og af sjálfu sér vegna áhuga barnanna á að afla sér frekari upplýsinga og þess að skapa og ímynda sér allt mögulegt.

Bókin sem ég ætla að nota í þetta verkefni mitt er eins of fyrr er tæpt á, Ógnarlangur krókudíll eftir Roald Dahl. Mál og menning gaf bókina út árið 1999 í þýðingu Hjörleifs Hjartarsonar.

Bókin er um krókódíl sem er svo andstyggilgur að vilja borða krakka og leggur meira að segja á sig nokkurt erfiði til þess að ná í þann ljúffenga bita. En einn daginn gekk veiðin hreint ekki nógu vel. Krókódíllinn sýndi þó ótrúlega visku og útsjónarsemi (a.m.k. að hans eigin áliti) við það að lokka til sín krakka en önnur dýr frumskógarins gengu vasklega fram í því að varna honum þess að fremja óhæfuverkið.

Bókin er með góðu letri sem því miður er hægt að segja um allt of fáar barnabækur. Hún er afar skemmtilega myndskreytt af Quentin Blake og í fallegu broti. Hún er bráðfyndin þó vissulega sé þessi ógnarlangi krókudíll nokkuð sem þarf lengi vel að hafa nokkrar áhyggjur af. Bókin er lítt raunsæ þannig að hún hæfir vel til þess að ýta við krökkum og ímyndunarafli þeirra.

Vinnulag

Lestur bókarinnar fer að mestu fram í skólanum en nemendur fá eintak með sér heim og verða hvattir til þess að lesa hana þar en meginmarkmiðið er að lesa bókina saman og ræða saman um það sem áhuga vekur hverju sinni.

Bókin býður upp á ýmsa möguleika í samþættingu s.s. í samfélagsfræði, íslensku, heimilisfræði og náttúrufræði. Stjörnufræði, tölvum og siðfræði, í raun er ímyndunaraflið okkar eina hindrun í þeim efnum.

Kennari verður með nokkur fyrirfram mótuð verkefni sem nemendur vinna út frá bókinni og þeim viðfangsefnum sem tekin verða fyrir. Viðfangsefnin mótast nokkuð af því að hér er aðeins um eina kennslustund að ræða á viku. Flest verkefnin er þó hægt að vinna með öðrum kennurum ef vilji er fyrir hendi. Nokkrar hugmyndir eru nefndar í þá áttina þannig að ef kennari hefur áhuga á því að víkka út verkefnið er það hægur vandi. Þess þarf þó að gæta að ef fleiri kennarar koma inn í myndina, að verkefnum sé lokið á þeirri viku sem er á milli bókasafnstíma þannig að samfella sé í vinnunni. Útfærsluna er hægt að hafa allavega og hverjum og einum kennarar er í lófa lagið að haga henni að sínum þörfum og áhugasviði.

Kennslustundir er hér nefndar aðeins til viðmiðunar og miðast við bókasafnstímana. Ef samvinna er á milli kennara er að sjálfsögðu um talsvert fleiri tíma að ræða.

Nauðsynlegt er að hafa flettitöflu eða annan pappír við höndina er umræður fara fram.

Námsmat

Ágæt vinnulag er að kennari hafi hjá sér blað þar sem virkni og áhugi nemandans er skráð. Slíkt blað þarf ekki að vera flókið en gefur þegar upp er staðið góða mynd af því hvernig nemandi bregst við og hvernig vinnu hans er háttað.

Mat fer nokkuð eftir því hvernig vinnunni er háttað. Ef mikil samvinna er á milli kennara er mikilvægt að mat sé samræmt og unnið jafnt og þétt.

Eins skiptir máli hvort mikil verkleg vinna fari fram eða hvort megin áhersla sé lögð á lesturinn og hlustunina.

En þessir þætti væri vel hægt að hugsa sér að meta:

Hlustun; er nemandinn virkur og leggur sig fram í umræðum og vangaveltum?

Vinnubrögð; hvernig vinnur nemandinn? Sýnir hann vandvirkni og samviskusemi?

Félagsleg færni; er nemandinn samstarfsfús og hjálpsamur? Sýnir hann vilja til þess að miðla málum og kemur hann með athugasemdir sem eru öðrum nemendum og verkefninu til framdráttar?

Eyðublað

1. - 2. kennslustund

Afríka

Bókin kynnt og sagt lauslega frá efni hennar.

Afríka fundin á korti og talað um heimsálfurnar.

Nemendur spurðir hvort þeir þekki nokkrar. Þær skráðar.

Kennari skrifar niður nokkur atriði um Afríku sem nemendur vita og gætir þess að nefnd séu dýrin og gróðurfar álfunnar. Helstu atriði eru skrifuð á flettiblokk og geymd þar til síðar.

Lesnar eru bls. 9 – 29 þar sem komið er í sögu að Krókó er að læðast til bæjarins.

Nokkrar spurningar:

Hvaða dýr voru kynnt til sögunnar?

Hver var aðaldýrið/aðalpersónan?

Hvað borðuðu dýrin?

Hvað fannst dýrunum um ógnarlangan krókódíl?

Hvað fannst honum um sjálfan sig?

Eru hans hugmyndur um sjálfan sig á rökum reistar?

Verkefni sem lýtur að fyrri hluta bókarinnar:

Krókódíllinn sagði að enginn myndi sjá sig, hvað haldið þið að hann muni gera til þess að verða ósýnilegur?

Nemendur skrifi stutta sögu um það hvernig krókó gerði sig ósýnilegan í þorpinu og lesa upp. Hér mættu börnin líka leika atferli Krókó.

Verkefnablað

Ef bekkjarkennari hefur áhuga á má hugsa sér að farið verði í ljóðagerð um frumskógarlífið þar sem nokkrar vísur eru í bókinni sem ættu síst að minnka álit nemenda á því að þeir geti nú alveg samið vísur.

Bendi ég hér á bók Hafsteins Karlssonar Ljóðagerð með börnum.

3. - 4. kennslustund

Dýrin í Afríku

Hvað vitum við um dýrin í Afríku?

Umræður um dýrin og náttúru álfunnar og ástæður þess að sum þessara dýra búa hvergi annars staðar.

Nemendur kynni sér dýralíf álfunnar í bókum.

Nemendur geri nokkuð veglega veggmyndir af dýrunum sem eru nefnd í bókinni.

Bæði má hugsa sér að nemendur vinni saman að einu dýri eða að hver nemandi geri eitt dýr og þá séu tekin önnur dýr sem ekki eru nefnd í bókinni. Gaman er að nota garn og annað efni til þess að gera dýrin enn myndarlegri. Hér má hugsa sér að handmenntakennari/myndmenntakennari komi til sögunnar.

Dýrin sett upp á vegg.

Bókasafnið skreytt og gert frumskógarlegt ef aðstæður og áhugi bjóða uppá það.

5. - 6. kennslustund

Ávextir

Bókin lesin til enda.

Kókóshneta höfð og gjarnan fleiri ávextir sýndir.

Hér væri gaman að fá heimilisfræðikennara til liðs við sig og kynna ýmsa ávexti, framandi sem kunnuglega og athuga hvernig þeir bragðast og við hvaða atstæður þeir vaxa.

Listi gerður yfir ávexti og sagt hvernig þeir bragðast og hvernig þeir vaxa ef börnin eru áhugasöm.

7. kennslustund

Roald Dahl

Nemendur og kennarar kynna sér aðrar bækur eftir höfundinn.

Í sameiningu gera þau stutta kynningu á höfundi, t.d. í forritinu Margmiðlunarsmiðjunni og þá í samvinnu við tölvukennara.

Nefna má mjög skemmtilega mynd eftir bók Dahls - Matthildi.

8. kennslustund

Stjörnufræði

Hvað hefði gerst ef Krókó hefði alls ekki lent á sólinni heldur á stjörnu þar sem væri líf?

Umræður.

Nemendur búa til póstkort sem Krókó sendir til Aðeinsminni þar sem hann segir frá því hvað á daga sína hefur drifið síðan Rani henti honum út í himingeiminn.

9. - 10. kennslustund

Stjörnufræði

Nemendur endursegja söguna til upprifjunar.

Hvað kom fyrir Krókó þegar hann lenti út í himingeimnum? Afhverju?

Kennari skrifar niður það sem nemendur vita um sólina.

Frekari upplýsinga leitað í bókum og af netinu.

Fram hjá hverju fór Krókó á leið sinni til sólar?

Kennari skrifar niður heitin á þeim stjörnum/tunglum sem börnin þekkja.

Frekari upplýsinga aflað úr bókum og af netinu.

Nemendur geri mynd/líkan af reikistjörnum.

Þessi hluti verkefnisins getur verið allt frá því að vera myndir á vegg og upp í veglega líkanasmíð. Þar geta smíða og handmenntakennarar og ekki síður myndmenntarkennarar komið inn. Ekki hvað síst væri hægt að vinna þetta verkefni í samvinnu við kennara í náttúrufræði og gera enn meira úr þessum hluta allt eftir vilja og áhuga hvers og eins.

11. kennslustund

Nemendum 1. - 6. bekkjar boðið að koma á bókakynningu.

Að lokum

Ef til vill má segja að undirrituð hafi farið nokkuð fram úr sjálfri sér og markmiði því sem sett var fram í upphafi. Þ.e. að láta lesturinn aldrei verða aukaatriði og vinnuna aðalatriði. Ég vona þó ekki. Mikilvægt er að sá sem les bókina með börnunum sé meðvitaður um það að lesturinn er aðalatriðið en vinnan komi til vegna þess að börnin hafi áhuga á að kynna sér þá þætti sem þar koma við sögu. Ef svo virðist ekki vera er betra að sleppa þeim en halda áfram með lesturinn.

Nokkrar slóðir

Upplýsingamiðstöð Afríku

Nöfn dýra sem finnast í Afríku, en því miður engar myndir

Myndir af dýrum í Suður Afríku

Ávextir

Myndir sem gerðar hafa verið eftir bókum/handriti Dahls

Síða Guðrúnar Bjargar um stjörnur

Nasa

Barnung

Til baka á heimasíðu Ingveldar

Gert í mai 2000