Namibía samtímans litast ekki aðeins af landfræðilegum aðstæðum og fjölbreytilegu mannlífi. Ofbeldisfullt tímabil nýlendustjórnar og þyrnum stráð sjálfstæðisbarátta hafa einnig átt stóran þátt í að móta þá þjóð sem nú býr í landinu.

Fyrstu íbúar þess landsvæðis sem nú er Namibía voru af þjóðflokkum San og Nama. Síðar kom fólk af Damaraþjóðflokkinum. Fólk í þessum þjóðflokkum stundaði söfnun og veiðimennsku. Í kringum aldamótin 1500 hófu hirðingjar af Hereroþjóðflokknum innreið sína í mið- og norðvesturhluta landsins og á svipuðum tíma fluttist fólk af Ovamboþjóðflokki í norðurhéruðin og hóf að stunda þar akuryrkju.

Portúgalskir sæfarar eru taldir fyrstir Evrópubúa á svæðið en þeir munu hafa stigið á land í lok 15. aldar. Nýlenduveldin hófu þó ekki sókn sína af alvöru fyrr en nokkrum öldum síðar. Verslunarmenn og trúboðar flykktust til Namibíu þegar fréttist af demöntum þar og árið 1884 gerði Þýskaland landið að verndarsvæði sínu. Þjóðverjar hófust þegar handa við að nýta landið og auðlindir þess í eigin þágu. Framganga þeirra varð til þess að tveir þjóðflokkar, Herero og Nama, risu upp gegn hinum hvítu valdhöfum árið 1904. Uppreisnin leiddi til blóðugra bardaga sem stóðu í nokkur ár og lauk með ósigri þessara þjóðflokka. Sérstaklega varð Hererofólkið illa úti í þessari uppreisn. Þýskir hershöfðingjar fyrirskipuðu að þjóðflokknum skyldi útrýmt og var m.a. brugðið á það ráð að eitra vatnsból þeirra. Fór svo að fjórir fimmtu hlutar þjóðflokksins, um 65 þúsund manns, létust. Evrópskir landnemar tóku jafnframt nær allt land þeirra eignarnámi.

Suður-Afríka tók yfir stjórn Namibíu í fyrri heimsstyrjöldinni, nánar tiltekið árið 1915. Sú hefð sem Þjóðverjar höfðu komið á, að deila út landi og námuréttindum til hvítra á kostnað hinna svörtu, styrktist enn frekar í sessi þegar svæðið féll undir stjórn Suður-Afríku og kjör afrískra íbúa landsins héldu áfram að versna. Í Suður-Afríku tóku stjórnvöld upp stefnu sem kölluð hefur verið aðskilnaðarstefnan. Hún var lögfest í Suður-Afríku 1948 og í Namibíu 1950 en hafði að mörgu leyti verið við lýði allan nýlendutímann. Aðskilnaðarstefnan byggði á þeirri hugmynd að fólk af mismunandi kynþáttum ætti ekki samleið og að mismunandi fyrirkomulag hentaði hverjum hópi. Íbúum var skipt í kynþætti eftir því hvort þeir voru hvítir, svartir eða litaðir. Aðeins hvítum mönnum voru tryggð borgaraleg réttindi og leitast var við að aðgreina fólk eftir kynþætti á sem flestum sviðum mannlífisins. Lög voru sett sem kváðu á um að svartir íbúar ættu að búa á ákveðnum svæðum, langt frá borgum og bæjum þar sem hvítir bjuggu. Í Namibíu, eins og í Suður-Afríku, var svörtu fólki komið fyrir á ákveðnum afmörkuðum landsvæðum, og þó heita ætti að á þessum svæðum hefði það heimastjórn, var það í raun valdalaust. Árið 1945 lýstu Sameinuðu þjóðirnar því yfir, þá nýlega stofnaðar, að Namibía væri verndarsvæði þeirra. Yfirlýsingin var gerð í óþökk suður-afrískra stjórnvalda og við tók áratuga löng sjálfstæðisbarátta þar sem Namibía varð peð í átökum stórvelda.

Yfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna frá 1945 var ekki fylgt eftir fyrr en 26 árum seinna, árið 1971, þegar Alþjóðadómsstóllinn í Haag dæmdi yfirráð Suður-Afríku í Namibíu ólögleg. Í lok sjötta áratugarins höfðu farandverkamenn úr norðurhéruðum stofnað þjóðfrelsissamtökin SWAPO. Leiðtogi þeirra var Sam Nujoma. Stefnuskrá hreyfingarinnar var í marxískum anda sem tryggði m.a. fjárhagslegan stuðning frá Sovétríkjunum. Árið 1973 viðurkenndu Sameinuðu þjóðirnar SWAPO sem réttmætan fulltrúa í samningaviðræðum um sjálfstæði Namibíu. Suður-Afríku neitaði hins vegar öllum viðræðum við hreyfinguna.

Árið 1978 tók Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna af skarið og sendi frá sér fundarályktun þar sem lögð var fram áætlun um samningaferli sem leiða myndi til sjálfstæðis Namibíu. Allt kom fyrir ekki og Suður-Afríka sat áfram sem fastast við stjórnvölinn. Tíu árum síðar komst ályktunin lokst til framkvæmda eftir að samningar tókust milli Bandaríkjanna, Sovétríkjanna, Kúbu og Angóla. Suður-Afríka samþykkti að draga hermenn sína til baka ef kúbverskir hermenn yfirgæfu Angóla. Í kjölfarið fóru kosningar fram í Namibíu og árið 1990 hlaut landið að lokum hið langþráða sjálfstæði. SWAPO stóð uppi sem sigurvegari kosninganna og Sam Nujoma varð fyrsti forseti hins nýja ríkis.
(©ÞSSÍ)

Forsíða --- Efst á síðu --- Verkefnaskil --- Nemendasíða --- Umræður