Lýðræðisskipulag með fjölflokkakerfi er hornsteinn sjálfstæðrar Namibíu. Arfleifð aðskilnaðarstefnunnar svífur þó enn yfir vötnunum og takmarkar enn að ýmsu leyti virka þátttöku þegnanna í lýðræðisþróuninni. Stjórnvöld í Suður-Afríku reyndu í valdatíð sinni eftir fremsta megni að letja fólk til að flokka sig saman og skipuleggja, þar sem þau töldu slíkt ógna veldi sínu. Þessi stefna drap oft niður sjálfshjálparviðleitni þjóðfélagshópa og margir upplifðu sig valdalausa og öðrum háða. Markviss dreifing valds, sem og fræðsla um lýðræðisleg réttindi, er nauðsynleg til að hugarfarsbreyting geti átt sér stað.

Stefna namibískra stjórnvalda á fyrsta áratug sjálfstæðisins hefur öðru fremur verið stefna sátta og samlyndis millri hvítra og svartra. Lítið hefur hins vegar verið hróflað við efnahagskerfinu þar sem meirihluti eigna er í höndum hins hvíta minnihluta. Stjórnvöld hafa lagt áherslu á að fyrsti hluti baráttunnar sé pólitískt jafnrétti en að barátta fyrir efnahagslegu jafnrétti muni fylgja í kjölfarið.

Stjórnkerfi Namibíu grundvallast á stjórnarskrá sem tók gildi við sjálfstæði landsins. Stjórnarskráin á að tryggja lýðræði og borgaraleg réttindi íbúanna. Samkvæmt henni liggur framkvæmdavald í höndum forseta en þingið fer með löggjafarvald. Forseti er kosinn í beinum kosningum á fimm ára fresti og þarf meira en helming atkvæða til að ná kjöri. Hinir 72 fulltrúar neðri deildar þingsins eru sömuleiðis kosnir til fimm ára. Kosningarétt hafa allir Namibíubúar sem eru 18 ára og eldri. Fulltrúar efri deildar þingsins eru einnig lýðræðislega kjörnir en kosningar eru svæðisbundnar. Namibía skiptist niður í þrettán stjórnsýslusvæði og hvert svæði tilnefnir tvo fulltrúa frá sínu svæði í efri deildina. Fulltrúa á að kjósa á hverju svæði á sex ára fresti.

Stjórnmál

Helstu andstæðingar SWAPO í kosningunum 1989 voru Lýðræðisbandalagið (Democratic Turnhalle Alliance) og Sameinaða lýðræðisfylkingin (United Democratic Front). Fyrrnefndi flokkurinn er byggður á samstarfi fólks úr nokkrum þjóðflokkum og hefur hann einkum átt stuðning hinna hvítu, en í hinum síðarnefnda er einkum fólk úr Damaraþjóðflokki. SWAPO náði 57% atkvæða og hreinum meirihluta í kosningunum. Sáttatónn flokksins og tilraunir til efnahagslegra umbóta leiddu til enn meira fylgis, eða í 73% atkvæða, í kosningum árið 1994. Vinsældir flokksins höfðu heldur dalað í sveitastjórnarkosningum árið 1998 en hann hélt samt meirihluta. Árið 1999 fóru þriðju þing- og forsetakosningarnar fram. SWAPO bætti þá enn við sig fylgi og hlaut 76% atkvæða og forsetinn Sam Nujoma hlaut tæplega 77% atkvæða. Sjö aðrir flokkar voru í framboði og hlutu tveir þeirra, DTA og CoD (Congress of Democrats) tæplega 10% atkvæða hvor en aðrir fengu mjög lítinn stuðning. DTA er talinn hafa goldið fyrrum tengsla sinna við aðskilnaðarstjórnina og hefur átt erfitt uppdráttar að undanförnu, á meðan CoD, nýr flokkur með leiðtoga sem klauf sig út úr SWAPO og nýtur einkum stuðnings ungra menntamanna.

Stjórnarandstæðingar hafa gagnrýnt SWAPO fyrir spillingu og óttast sumir að flokkurinn stefni að einflokkakerfi. Sérstaklega var gagnrýnd sú ákvörðun Nujoma að bjóða sig fram til forseta þriðja kjörtímabilið í röð. Samkvæmt stjórnarskránni er forseta aðeins heimilt að sitja á stóli í tvö kjörtímabil. Þingið, þar sem SWAPO hefur sterkan meirihluta, ákvað hins vegar að þar sem það hefði valið Nujoma í forsetastól árið 1990, væri tímabilið 1994-99 hans fyrsta tímabil sem lýðræðiskjörins forseta. Því væri það ekki brot á stjórnarskránni þó hann byði sig fram til forseta eitt tímabil í viðbót.

Úrslit kosninganna sýndu ótvírætt fylgi mikils meirihluta þjóðarinnar við sitjandi valdhafa. Kosningahegðun í mörgum nágrannaríkum Namibíu hefur verið með svipuðu móti og hefur það vakið upp vangaveltur um hvort þetta flokkakerfi, sem kemur frá Vesturlöndum, endurspegli nægilega vel veruleika afrískra samfélaga. Svo virðist sem þjóðflokkatengsl skipti mestu máli þegar kemur að kosningum. SWAPO á þannig vísan stuðning hins fjölmenna Ovamboþjóðflokks sem og Kavangofólksins, á meðan til dæmis Caprivi- og Hereromenn hafa stutt DTA.

Utanríkismál

Utanríkisstefna Namibíu í upphafi sjálfstæðis beindist einkum að því að draga úr áhrifum Suður-Afríku, sem árið 1990 hélt enn fast í aðskilnaðarstefnu sína. Namibísk stjórnvöld lögðu því áherslu á samskipti við önnur lönd og sóttu fljótt um inngöngu í Sameinuðu þjóðirnar, SADC (Þróunarsamtök ríkja í sunnanverðri Afríku) og ýmsar aðrar fjölþjóðlegar stofnanir og samtök. Samskiptin við Suður-Afríku bötnuðu til muna þegar ný stjórn, undir forystu Nelson Mandela, tók við völdum þar, en flokkur hans, ANC, og SWAPO voru samherjar í baráttu sinni gegn aðskilnaðarstefnunni. Árið 1994 eftirlét Suður-Afríka Namibíu yfirráð yfir Walvis Bay og 12 eyjum sem hatrammar deilur höfðu staðið um áður, og á sama tíma tilkynnti Nelson Mandela að ríkisstjórn hans hygðist gefa eftir skuldir Namibíu. Þessir atburðir sköpuðu grundvöll fyrir hið nána samstarf sem síðan hefur komist á milli landanna tveggja. Til marks um það má nefna að stærstur hluti innflutnings kemur frá Suður-Afríku og namibíski dollarinn er tengdur suður-afríska randinu.

Samskipti Namibíu við önnur nágrannaríki hafa að mestu gengið átakalítið fyrir sig síðan landið hlaut sjálfstæði. Borgarastyrjöldin í Angóla hefur þó á síðustu misserum sett strik í reikninginn. Um áramótin 1999-2000 leyfðu namibísk stjórnvöld angólska stjórnarhernum að fara inn á namibískt yfirráðasvæði til að berjast gegn uppreisnarher Angóla sem kallast UNITA. Bardagar hafa síðan orðið á landamærasvæði Namibíu og Angóla. Þetta hefur haft skaðleg áhrif á ímynd Namibíu sem öruggt og friðsælt ríki og hefur m.a. haft í för með sér að ferðamenn og fjárfestar hafa hörfað frá norðurhluta landsins. Snuðra hljóp einnig á þráðinn í sambandi Namibíu og Botswana vegna ágreinings um yfirráðarétt yfir eyju í Chobeánni, en bæði ríkin hafa nú samþykkt að vísa deilunni til Alþjóðadómstólsins. Þá hefur Namibía blandað sér í deilurnar um Kongó og sendu m.a. hermenn árið 1998 til styðja Laurent Kabila, forseta Kongó, í baráttu hans gegn innlendum uppreisnaröflum.

Namibía hefur yfir um 6.000 hermönnum að ráða og er herinn samansettur af fyrrum bardagamönnum SWAPO og hermönnum sem tilheyrðu því herliði sem varði nýlenduna Namibíu fyrir hönd Suður-Afríku. Rétt eins og í landsstjórnmálum hefur ríkisstjórnin lagt áherslu á að sætta þessar stríðandi fylkingar með því að sameina þær í einn her og þykir það hafa tekist vonum framar. Ekki er þó þörf á jafnfjölmennum her og var á tímum sjálfstæðibaráttunnar. Margir fyrrum hermenn eru því atvinnulausir sem hefur skapað erfitt ástand. Tilraunir til að þjálfa þá til annarra starfa hafa ekki gengið sem skyldi.
(©ÞSSÍ)

Forsíða --- Efst á síðu --- Verkefnaskil --- Nemendasíða --- Umræður

© JÁÞ maí 2001