Ég heiti Sigríður Jóna Þorbergsdóttir og er fædd 2. desember 1899. Fyrstu minningar mínar eru úr Efri-Miðvík í Sléttuhreppi, en þar er ég fædd og uppalin. Gamli bærinn var torfbær með timburgafli og 6 rúða glugga. Þrjú rúm voru öðru megin en tvö hinum megin. Kamína á miðju gólfi, rétt innan við hlerann, sem var yfir stigaopinu. Baðstofan var portbyggð, gluggar í báðum göflum, niðri var svo stofa og búr og svolítill gangur, þar sem stiginn lá upp. Hurðin fram í bæjardyrnar var lokuð með dragsteini. Í bæjardyrum voru dyr beggja megin, öðru megin inn í hlöðuna og hinum megin inn í eldhúsið (hlóðaeldhús) og fjósið. Síðan var stór hurð sem lá út, þarna gengu allir um, fólkið og kýrnar, sem oft voru þrjár og oftast kálfur líka. Það var vel hlýtt í baðstofunni og ég man ekki eftir mér áður en kamínan kom. Á morgnana var gefið heitt mjólkurbland og líklega brauð með en grautur um tíuleytið og kaffisopi um hádegið. Klukkan þrjú var soðinn fiskur, á kvöldin var svo grautur og súrmeti. Ég man þetta ekki nógu vel. Síðan var breytt um matartíma, soðinn matur klukkan tólf og kaffi klukkan þrjú á daginn og mun ég þá hafa verið tíu ára. Á kvöldin var súrsaður matur og grautur, sem oftast var hafragrautur.

Í bæjardyrunum var kvörnin og þar var malað bankabygg í grauta og lummur. Þetta var nú samt alveg að leggjast niður um það leyti sem ég byrja að muna eftir mér. Eldri bræður mínir voru látnir mala. Brauðin voru bökuð í hlóðunum. Rúgdeigið var hnoðað og látið á plötu, sem látin var yfir eldinn og síðan var potti hvolft yfir. Glóð og moði var raðað í kring og bætt á, á meðan fólk var vakandi. Morguninn eftir var brauðið bakað. Stundum fengum við heitt brauð á morgnana með smjöri, þegar það var til, annars floti (lýsisbræðingi). Við fengum alltaf nóg að borða, þó margt væri í heimili, bæði börn og vinnuhjú. Á hlóðunum voru líka bakaðar lummur úr möluðu bankabyggi. Plata var lögð yfir glóðina og bakað á henni. Á sama hátt voru bakaðar sumardagskökur, sem voru hnoðaðar úr bankabyggi. Þær voru helst bakaðar fyrir sumardaginn fyrsta og gamlársdag og notaðar í skammtinn, ásamt hangikjöti og harðfiski. Þessi matarskömmtun var að leggjast niður um það leyti sem ég man eftir mér. Flatkökur úr rúgmjöli voru bakaðar á sama hátt og lummur og voru borðaðar daglega.

Pabbi las alltaf húslestur á sunnudögum og hátíðisdögum og á föstunni og voru Passíusálmar sungnir á eftir. Annars var oft farið til kirkju á hátíðum, sérstaklega pabbi, en hann var meðhjálpari í nokkur ár. Á jólunum var góður matur og mjög hátíðlegt. Kerti voru heimatilbúin fyrstu árin, sem ég man eftir mér og var okkur gefið sitt kertið hverju. Það var vakað alla nóttina ef hægt var, en ég var alltaf ónýt að vaka á kvöldin. Oftast var spilað á spil, púkk og fleira.
Ég lærði að lesa í Nýja testamentinu, því ekki var til stafrófskver. Foreldrar mínir kenndu mér að lesa og einnig að draga til stafs. Ég var að verða ellefu ára, þegar ég fór í skóla á Hesteyri. Ég var hjá Guðjóni Kristjánssyni og Kristínu Arnórsdóttur á Langavelli. Þau áttu sína dótturina hvort (þau voru bæði ekkjufólk). Pálína Guðjónsdóttir árinu eldri en ég (nú nýlátin) og Fríða Sigurðardóttir, árinu yngri en ég, kennari og nú til heimilis að Hátúni 10. Við fylgdumst allar í skólann og voru öll börnin á sama tíma. Kristín Runólfsdóttir var þá kennari á Hesteyri og var góður kennari.

Kennsla hófst fyrst á Hesteyri 1884 en 1904 var nýbyggt þinghús hreppsins tekið til skólahalds þar. 1899 var reistur nýr skóli á Látrum, sem bændur reistu af miklum myndarskap og gáfu síðan hreppnum. Föðurbróðir minn, Pálmi Jónsson bóndi í Rekavík, gaf alla máttarviði í skólann og allir, sem gátu, gáfu bæði efni og vinnu. Eftir það var alltaf kennsla á Látrum og Hesteyri meðan byggð hélst í hreppnum. Farkennsla var á Ströndum og Sæbóli en mikið var um að börnum væri komið fyrir nálægt þessum tveim skólum yfir veturinn. 1933 var byggður nýr skóli á Sæbóli.

Ég var svo í skóla á Látrum næstu tvo vetur en þá lauk skólagöngu minni en við tókum fullnaðarpróf fjórtán ára. Þar var ég hjá Jóni Hjálmarssyni og Karítas Guðnadóttur. Elsta dóttir þeirra var árinu yngri en ég og fylgdumst við í skólann. Yngsti sonur þeirra (þá ófæddur) er nú tengdasonur minn og dvel ég nú á heimili hans og Ástu dóttur minnar. Á Látrum kenndi mér Jóna Sigurjónsdóttir og héldum við mikið upp á hana og virtum hana mikils. Hún hafði oft skemmtanir í skólanum á laugardagskvöldum og vorum við þá látin leika og syngja öðrum til skemmtunar. Man ég sérstaklega eftir því að við lékum „Ólafur Liljurós“ og var ég látin leika huldukonuna. Mér fannst alltaf gaman í skólanum og langaði mikið til að læra meira. Milli Miðvíkur og Hesteyrar er yfir fjall að fara og nærri tveggja tíma gangur, en milli Látra og Miðvíkur var tæplega klukkustundar gangur og ekki fjallvegur, en tvö vatnsföll, sem oft voru erfið yfirferðar. Ég fór því oftar heim, þegar ég var á Látrum, en þegar ég var á Hesteyri.

Á heimili okkar í Miðvík var oftast lesið upphátt á kvöldin og gerðu það pabbi og eldri bræður mínir, en ég er fjórða í röðinni af alsystkinunum. Kvenfólkið spann og prjónaði og bræður mínir voru látnir kemba ullina en heldur voru þeir latir við það. Þeir sinntu öllum gegningum með pabba en mamma og vinnukonur hennar mjólkuðu ætíð. Oft voru kveðnar rímur líka og var það oftast pabbi.

Eftir fermingu fengum við að fara á böll til Látra, sem voru haldin fjórum til fimm sinnum á vetri. Spilari var Guðmundur Halldórsson úr Neðri-Miðvík, frændi minn. Hann spilaði á einfalda harmóniku og okkur fannst það góð músik. Oft var dansað fram á morgun, en það fór eftir sjávarföllum, því ósarnir, sem við urðum að vaða yfir til að komast til Miðvíkur, voru helst færir á fjöru. Á sumrin fórum við í útreiðartúra inn að Hesteyri og þótti okkur það mjög gaman. Við fórum þá oft mörg saman.

Við vorum látin hjálpa til á heimili strax og við vorum fær um. Það var alltaf fært frá og það kom í minn hlut eins og annarra að smala og seinna að mjólka kindurnar í kvíunum. Sennilega hef ég byrjað að mjólka kindur ellefu til tólf ára. Ef vantaði af kvíánum var ég stundum látin leita. Við fylgdumst vel með fénu um sauðburðinn og var þá oft mikið að gera. Við smöluðum fénu þegar markað var og svo þegar fært var frá og þegar ullin var tekin af. Við rákum svo lömbin á fjall eftir að þau voru búin að vera inni í nokkra daga. Við rákum þau norður í Fljót, sem var þriggja til fjögurra stunda gangur aðra leiðina. Við fórum fyrir Mannfjall og gengum síðan fram í Bjarnadal og þar upp á Háuheiði. Við gengum á heimagerðum skinnskóm, annað þekktist ekki. Ég man eftir einni slíkri ferð og vorum við þá þrjú systkinin, ég líklega fjórtán ára, Valdi átta ára og Sölvi nítján. Á heimleiðinni rann Valdi ofan af Teignum, sem var mjög sérkennilegur sandbakki ofan við Stakkadalsósinn (sem var annað þeirra vatnsfalla sem alltaf varð að vaða yfir til að komast til Miðvíkur frá Látrum), og flaut hann þarna á ósnum en fötin héldu honum uppi. Þá var Sölvi fljótur að bjarga bróður sínum, en ósinn var hættulega djúpur þegar illa stóð á sjó. Við vorum oft þreytt og svöng orðin í svona ferðum, sem tóku kannski sjö klukkustundir og alltaf gangandi. Þetta voru allt vegleysur yfir að fara.
Það var farið á grasafjall eftir þörfum, oftast karlmennirnir. Það var ekki mikið um fjallagrös, en alltaf nóg til heimilisnota. Ég fór nokkrum sinnum til grasa með mömmu og fleirum. Við fórum líka alltaf til berja á haustin, en í Miðvík var mikið af berjum. Okkur þótti nú alltaf heldur lítið koma til krækiberjanna en vildum helst aðalbláber. Þau voru notuð í grauta og saft.

Eitt atvik frá bernsku minni er mér sérlega minnistætt og vil ég geta þess hér. Ég mun hafa verið fimm til sex ára. Ég vaknaði síðla nætur við það að pabbi var að hita sér kaffi á olíuvél og var að búa sig í sjóferð og Óli hálfbróðir minn einnig, en hann var þá fullorðinn maður. Friðrik bróðir mömmu, sem var giftur Þórunni hálfsystur minni (og því bæði mágur og tengdasonur pabba) var líka á bátnum. Á Látrum (en þaðan var róið) bættust við þrír menn. Þeir voru sex á. Þetta var um hávetur, en ætíð var róið ef gaf á sjó. Geta má þess að aldrei var til siðs að hafa nesti í sjóferðir og má nærri geta hvernig menn voru settir, svangir og þyrstir, ef eitthvað brá út af. Um miðjan dag var skollin á blindhríð og norðan hvassviðri. Þeir komu ekki heim um kvöldið og í viku fréttist ekkert af þeim. Þetta voru langir og dimmir dagar og þeir voru taldir af. Á áttunda degi, en þá var veðrið orðið gott, sáum við sex menn koma gangandi niður Stóru-Brekku. Þeir leiddust allir svo við gætum talið þá. Þarna voru þeir allir komnir heilir á húfi. Þeim hafði tekist að hleypa vestur yfir Djúp undan veðrinu og komust að landi í Bolungavík. Bátnum hvolfdi í lendingunni, enda mikið brim og lentu þeir sumir undir bátnum. En margir voru til að taka á móti þeim og bjarga þeim á land. Friðrik varð verst úti, fannst meðvitundarlaus í næstu vör. Báturinn brotnaði og eyðilagðist. Pabbi fór um nóttina inn á Ísafjörð, gangandi við annan mann, til að sækja lækni til Friðriks. Pabbi var tæplega meðalmaður og grannur, en hörkuduglegur og fylginn sér, eins og sést á þessu. Nærri má geta hvort hann hefur ekki verið orðinn þrekaður eftir þennan erfiða og hættulega róður, en samt fór hann strax að sækja lækninn. Þeim gaf ekki norður yfir Djúpið fyrr en eftir viku, en þá var þeim lánaður bátur svo þeir kæmust að Sléttu, en þaðan komu þeir gangandi. Það voru því miklir gleðifundir, þegar þeir birtust svona óvænt, enda er þetta mér alveg ógleymanlegt.

Heimilisfólk
Rétt er, áður en lengra er haldið, að kynna aðeins heimilisfólkið, sem var á æskuheimili mínu. Við vorum mörg í heimili. Pabbi var tvígiftur. Hann hét Þorbergur Jónsson, f. 19. apríl 1858, d. 9. jan. 1934. Fyrri kona hans var Margrét Þorsteinsdóttir, f. 7. maí 1862, d. 7. júlí 1889. Þeirra börn voru Þórunn María, (1884) og Óli (1885). Óli var kennaramenntaður. Hann dó ungur, fórst af vélbát 1914. Þórunn lifði til hárrar elli. Seinni kona föður míns var Oddný Finnbogadóttir, f. 15. maí 1874, d. 14. sept. 1938. Þau áttu saman 10 börn, sem öll urðu fullorðin. Elstur þeirra var Finnbjörn (1893), síðan Sölvi (1895), þá Margrét (1896), næst ég, Sigríður (1899), síðan Þorbergur (1902), Petólína Oddný (1905), Valdimar (1906), Guðmunda María (1908), Finnbogi (1912) og yngstur Óli Pálmi Halldór (1916). Hann var látinn heita eftir hálfbróður okkar sem þá var dáinn.

Fyrst þegar ég man eftir mér var vinnufólk á heimilinu. Það voru hjón, sem voru í húsmennsku. Þau bjuggu á dyraloftinu frammi. Þau hétu Geirmundur Guðmundsson og Sigurlína Friðriksdóttir. Þau fóru samt fljótlega, enda munu bræður mínir hafa verið orðnir það stórir að þeir gátu hjálpað við búskapinn. Móðir mín átti saumavél og einnig litla hringprjónavél og lærði ég fljótlega að nota þessar vélar. Ég prjónaði og saumaði á yngri systkini mín, þegar ég hafði aldur til, enda hafði móðir mín alltaf mikið að gera eins og skiljanlegt var. Allur fatnaður var unnin heima. Pabbi átti vefstól og óf alltaf að vetrinum, þegar ekki var hægt að róa eða sinna öðrum útiverkum. Um það leyti, sem ég var um fermingu var þó hætt að vefa. Þá fengust keypt efni í fatnað og þá lagðist þessi heimavefnaður niður. Heimilislíf var alltaf mjög gott. Okkur systkinunum kom vel saman og samband okkar við foreldra okkar var ætíð gott og hélst það meðan við lifðum öll.

Ýmis konar vinnubrögð
Húsdýraáburður (tað) var notaður eingöngu á tún. Óþekkt var að nota hann til eldsneytis. Í fjárhúsi voru grindur. Þær voru teknar upp oftar en einu sinni að vetrinum og mokað út á hauginn. Hestar voru líka hafðir inni og svo auðvitað kýrnar og kindurnar. Taðið var dregið á sleðum á túnið meðan snjór var á og svo var því dreift yfir á vorin, þegar snjó tók upp. Kvenfólkið vann á túninu og við börnin hjálpuðum til eins og við gátum. Karlmennirnir voru í verinu um það leyti árs. Vorvertíð byrjaði á páskum. Eftir að búið var að vinna á, hófst mótekjan. Allur eldiviður var mór, sem stunginn var upp og þurrkaður. Hann var svo fluttur heim á hestum á haustin eins og geymsluhúsnæði leyfði.
Vorverkin voru mörg. Þá voru kindur rúnar og öll ull þvegin heima. Safnað var keytu til þess að sjóða í reifin. Á hlóðum nálægt læknum var hafður stór pottur, svo var ullin skoluð í læknum og lögð á þúfur til þurrkunar. Þegar ullin var orðin þurr var henni troðið í poka og beið þess að vera unnin heima að vetrinum.

Alltaf var einhver af heimilinu sendur norður á Strandir „á brún“ á vorin til þess að fá egg og fugl til heimilisnota. Enginn bræðra minna var fyglingur, þó afi minn Finnbogi Árnason hefði verið þekktur sigmaður. En þeir sem fóru á brún voru „festarmenn“, þ.e. þeir drógu upp sigmennina og fluttu egg af brún o.fl. Þeir urðu svo að bera fenginn heim. Allir sem tóku þátt í svona vinnu fengu „hlut“, sem þeir svo áttu, en ekki veit ég neitt um skiptareglur. Þetta voru mikil búdrýgindi í mat og var sjálfsagt og nauðsynlegt hverju heimili. Eggin voru notuð til matar á meðan þau fengust, bæði ný og stropuð. Fuglinn var plokkaður og sviðinn og síðan saltaður, en líka soðinn og geymdur súrsaður. Allt fiður var notað í sængurföt. Þetta var að sjálfsögðu svartfugl.
Venjulega byrjaði sláttur í júlí og var ætíð „borið út“ á laugardegi. Einu amboðin voru orf, ljár og hrífa. Allt var heimasmíðað, tindarnir líka. Efnið í þá var keypt í kaupstað og kallað „brúnbris“. Ljáir voru bæði dengdir og lagðir á hverfistein. Við vorum oft þreytt börnin, þegar við vorum látin snúa undir, og svo var brýnt með steinbrýni. Um sláttinn var alltaf mjög mikið að gera, unnið frá morgni til kvölds. Á sunnudögum var aldrei unnið við slátt, en hey var þurrkað, þ.e. rifjað og rakað upp ef þurfti. En á óþurrkadögum vann kvenfólkið við þjónustubrögð, gert var við sokkaplögg o.fl. Karlmennirnir áttu þá oftast frí.

Þegar búið var að þurrka töðuna og koma henni í hlöðu voru töðugjöld, og var alltaf slátrað lambi. Eftir það var heyjað á engjum og stóð það fram í september, en fór eftir veðri. Oftast voru nóg hey, nema 1918 en þá voru lítil hey. Þegar heyskap var lokið og búið að koma heim mónum byrjuðu haustróðrar frá Látrum. Þeir voru oftast stopulir enda veður orðin slæm og því stopular gæftir.
Göngur voru frekar auðveldar í Sléttuhreppi, að minnsta kosti þegar maður ber saman við gangnaferðir hér sunnanlands, sem taka sjö til átta daga á hestum. Það var stutt á fjall og okkar fé úr Miðvík var réttað á Látrum. Slátrað var heima til heimilis, saltað og hengt upp (reykt), soðið slátur og látið í súr. Eitthvað mun hafa verið selt í kaupstað. Ég minnist þess, þegar ég gifti mig, þá gaf pabbi mér kind. Ég seldi hana og fékk fyrir hana saumavél, sem reyndist mér ætíð nýtilegur gripur.

Þjóðtrú og hindurvitni
Árið 1907 eða 1908 man ég eftir atviki sem enn er óskýrt. Það var um hávetur og leiðindaveður. Um kvöldið fór að heyrast undarlegt hljóð eins og í skipsflautu. Fyrst var haldið að þetta væri flaut í skipi, sem oft lágu inni á víkinni í vondum veðrum. Það reyndist þó ekki vera og sló óhug á fólkið. Þetta heyrðist tvö kvöld og svo ekki meir og svo gleymdist þetta. Um það bil tveim árum síðar heyrðist þetta aftur í mjög vondu veðri, en nú reyndist þetta vera frá togara, sem strandað hafði á sandinum fyrir botni Aðalvíkur. Nokkur spölur er niður að sjó, eða um 15–20 mínútna gangur. Þegar birti var strax farið að huga að skipinu, sem nú sást í fjörunni, en mikið brim var og mjög mikill bylur. Tveir menn sáust á lífi, en ekkert var hægt að gera. Menn stóðu samt yfir þessu og reyndu að kasta línu um borð, sem auðvitað náði alltof skammt. Það var hörmulegt að horfa á þetta og geta ekkert gert. Lík þessara tveggja manna rak upp á sandinn seinna, en fleiri sáust aldrei. Togarinn sökk síðan í sandinn á næstu árum og varð aldrei komist um borð í hann. Eftir að togarinn strandaði, var talið að það, sem heyrðist tveim árum áður, hefði verið fyrirboði þessa hörmulega slyss.

Margir trúðu á huldufólk. Þegar móðir mín gekk með fyrsta barn sitt, dreymdi hana konu, sem sagðist búa nálægt henni og heita Finnbjörg. Hún vildi láta koma upp nafni sínu. Móðir mín trúði að þetta væri huldukona og lét barnið, sem var drengur, heita Finnbjörn. Ég vissi um fleiri svona dæmi, að börn voru látin heita eftir huldufólki, sem birtist konum í draumi. Einnig var trúað á tilvist „nykurs“ og vil ég geta um eitt dæmi þess, sem ég man vel sjálf. Þegar Valdi bróðir minn var eitt sinn að smala, sá hann ljósgráan hest, (en svoleiðis hest áttum við) og reyndi hann að ná honum. Þetta var uppi á hjalla, þar sem hestar héldu sig aldrei, en hann var það ungur að hann hugsaði ekki út í það. Hann elti hestinn nokkuð en tókst ekki að ná honum, en sagði frá þessu, þegar hann kom heim. Því var almennt trúað að þetta hefði verið „nykur“. Almenningur trúði líka á fylgjur, sem kæmu á undan fólki með ýmsum hætti, í draumi eða á annan hátt. Mér er sérlega minnistætt eitt slíkt dæmi. Valdi bróðir minn, sem þá var smábarn, veiktist snögglega um næturtíma. Um morguninn kom maður, Guðni Kjartansson úr Hælavík. Faðir minn fór til dyra og ég elti hann eins og barna er siður, og heyrði því það sem þeim fór á milli. Pabbi sagði : „Þú sækir illa að“. Svarar þá Guðni: „Guð hjálpi mér, hver varð fyrir því? Ég ætlaði að koma í gærkvöldi, en það varð úr að ég gisti í Stakkadal.“ Það orð lá á, að eitthvað slæmt fylgdi Guðna og eftir þessu að dæma, virtist hann vita um það. Bróðir minn var lengi veikur eftir þetta.

Ég heyrði líka oft frásagnir um fjörulalla og annars konar skrímsli. Álagablettir voru til á hverri jörð og var aldrei við þeim hreyft. Líka var talað um drauga. Fylgjur, eins og Stakkadalsmóri og Marðareyrarmóri, og taldar voru fylgja vissum ættum eða fjölskyldum, voru staðreynd, sem flestir trúðu á.

Gifting og fullorðinsár
Um haustið 1917, 17. nóvember, giftist ég unnusta mínum, Ólafi Helga Hjálmarssyni frá Stakkadal. Elsti bróðir minn, Finnbjörn, gifti sig um leið, unnustu sinni, Helgu Kristjánsdóttur frá Ísafirði. Þetta var því systkinabrúðkaup. Við giftum okkur í baðstofunni heima í Miðvík. Niðri var dálítil stofa og þar var veislan, hangikjöt og kaffi. Stofan var tjölduð innan með hvítu lérefti, en hún var ómáluð, eins og öll hús í þá daga. Finnbjörn bróðir minn var verslunarstjóri hjá Ásgeirsverslun á Látrum og mun hafa keypt léreftið þar. Við notuðum það svo í rúmfatnað á eftir. Ólafur og Finnbjörn kostuðu veisluna sjálfir að mestu leyti. Ég hef oft óskað þess að til væri mynd af okkur eins og við vorum þá. Ég fékk lánaðan skautafald, en notaði fermingarkjólinn minn, sem var mjög fallegur hvítur kjóll. Mamma hafði keypt hann af læknisdótturinni á Hesteyri á sínum tíma, þar sem hún hafði ekki haft aðstæður til að sauma á mig peysuföt fyrir ferminguna, eins og hún hafði gert, þegar Margrét systir mín fermdist. Helga giftist líka í sínum fermingarkjól og hafði brúðarslör og krans. Það er óhætt að segja, að við höfum tjaldað því, sem til var í orðsins fyllstu merkingu.

Ég flutti svo með eiginmanni mínum að Látrum daginn eftir og við byrjuðum búskap þar í félagi við foreldra hans. Efnin voru lítil eins og gengur til að byrja með. Um veturinn 1918 voru mjög miklar frosthörkur.

Víkina lagði svo ganga mátti út að Sæbóli og jörð sprakk víða. Lækurinn heima við húsið fraus svo við urðum að sækja vatn í næstu læki. Ég minnist þess þó ekki að okkur hafi vantað eldivið. Tengdaforeldrar mínir voru að mestu á okkar heimili alla tíð og létust bæði hjá okkur í hárri elli. Tengdamóðir mín var lengst af heilsulítil. Þau hétu Ragnhildur Jóhannesdóttir og Hjálmar Jónsson frá Stakkadal.

Það voru mikil viðbrigði að vera á þessu fámenna heimili á Látrum, eftir að alast upp í stórum systkinahópi. Ekki var laust við að mér leiddist fyrst. Mér fannst ég hafa lítið að gera. Við fluttum á mölina, höfðum engar skepnur. Ólafur stundaði sjó, var á togurum frá Reykjavík að vetrinum, en á smábátum frá Látrum, frá því á vorin og fram á haust. Um þetta leyti voru mótorbátar sem óðast að koma og fljótlega eignaðist Ólafur mótorbát og var alltaf formaður. Hann var fiskinn og einnig mjög laginn við vélar og hjálpaði mörgum við viðgerðir á vélum. Á togurum var hann kyndari.
En mér leiddist ekki lengi. Árið eftir, 3. október, fæddist fyrsta barnið, dóttir, sem skírð var Ragnhildur. Eftir ellefu mánuði fæddist svo drengur, sem skírður var Sveinn. Um vorið var að ganga slæmur kíghósti og fengum við hann öll, ég og börnin. Þetta var ákaflega erfiður tími.. Ég hélt lengi að telpan myndi deyja, hún var miklu veikari en hann, en hún lifði þetta af og lifir enn, en hann dó. Í júní 1921 fæddist dóttir, sem skírð var Oddný. Það var mikið erfiðleikaár. Þá var að ganga skæð farsótt, sennilega spánska veikin, sem aldrei barst til Vestfjarða árið 1918. Fæðingin var afar erfið, sóttur var læknir til mín, sem ekki var gert nema í neyð. En telpan fæddist heilbrigð og ég komst aðeins á fætur, en veiktist fljótlega af þessari farsótt og lá milli heims og helju í margar vikur. Mér er sagt að læknirinn hafi talið mig af, en ég skreið saman og komst á fætur fyrir haustið. Þrjár aðrar konur í nágrenninu, sem eins var ástatt fyrir, dóu allar og börn þeirra líka. Um haustið, eða þegar ég var orðin nógu hress til að sitja á hestbaki, fluttum við til Efri-Miðvíkur og hófum búskap á einum þriðja hluta jarðarinnar, en foreldrar mínir bjuggu á hinum tveim þriðju hlutunum. Þetta voru fyrstu búferlaskipti okkar af mörgum. Það urðu nú sérstakar ástæður til, að við vorum stutt þarna. Um vorið kviknaði í húsinu í vondu veðri og það brann til kaldra kola. Ólafur og Hjálmar, tengdafaðir minn, voru báðir á Látrum við róðra. Við Ragnhildur vorum einar heima með telpurnar tvær og dreng ófermdan, sem var okkur til aðstoðar. Ég hljóp strax með börnin heim til foreldra minna, en stutt var þangað. Næst bjargaði ég saumavélinni, en mér þótti alla tíð vænt um hana og notaði hana mikið, en síðan því, sem við gátum náð. Það var köld aðkoma hjá feðgunum, þegar þeir komu heim og fundu ekkert af húsinu nema rústirnar. Eftir þetta óhapp fluttum við aftur að Látrum.

Hugað að Ameríkuferð
Ólafur hafði dvalið á Point Roberts í U.S.A. sem unglingur hjá móðurbróður sínum, Friðriki Jóhannessyni. Hann dvaldi þar þá í þrjú ár. Friðrik frændi hans var barnlaus og vildi að Ólafur flytti til sín. Við ætluðum að fara í febrúar 1921, en ég var þá barnshafandi og mjög léleg til heilsu. Við fórum til Ísafjarðar, en Vilmundur Jónsson, sem þá var héraðslæknir þar, taldi það ekki óhætt eins og á stóð fyrir mér og þar snérum við aftur í það skiptið. Enda kom á daginn eins og áður er að vikið, að heilsa mín hékk á bláþræði.

En Ameríkuferðinni var aðeins slegið á frest. Við vorum nú á Látrum næstu árin. Börnunum fjölgaði og nóg var að starfa. Okkur fæddist þriðja dóttirin í nóvember 1922 og var hún skírð Ásta. Í júlí 1924 fæddist drengur, sem var skírður Theophílus (seinna fékk hann nafninu Kjartan bætt framan við). Í júní 1926 fæddist fjórða dóttirin, sem var skírð Sigríður Jóna. Hún varð ekki langlíf, fékk slæmt kvef fyrir jólin og dó eftir hátíðar, sex mánaða gömul. Hún var okkur öllum mikill harmdauði. Á því ári endurbyggði Ólafur húsið, sem var orðið alltof lítið fyrir þessa ört stækkandi fjölskyldu og vorum við búin að búa þar stutt, þegar litla stúlkan lést.

Enn var rætt um Ameríkuferð. Árið 1928 var ákveðið að við flyttum þangað. Rétt áður en við ætluðum að leggja af stað kom skeyti um lát frænda hans. Það varð því úr að Ólafur færi einn til að byrja með, vegna þessara óvæntu breytinga. En fljótlega skrifaði hann og bað mig að koma með börnin til sín, en þau voru þá fjögur, elsta tæplega tíu ára og yngsta að verða fjögurra ára.
Ég var alveg mállaus á enska tungu og kveið fyrir þessu langa ferðalagi. En Ólafur útvegaði mér samfylgdarstúlku, sem hafði verið í Bellingham, borg sem er skammt frá Point Roberts. Hún var á leið þangað aftur og átti að vera túlkur og mér til aðstoðar á ferðalaginu. Hún var alveg indæl stúlka og gekk þetta allt saman vel. Bróðir hennar var líka með í ferðinni og önnur stúlka, svo við vorum átta í samfloti alla leið til Winnipeg.

Við lögðum af stað frá Látrum seint í júlí og var erfitt að kveðja allt sitt fólk, bæði mína foreldra og systkini og ekki síst tengdaforeldra mína, sem nú voru eftir í húsinu okkar, bara tvö. Við fórum fyrst á hestum til Hesteyrar og var það tveggja tíma ferð og fylgdi tengdafaðir minn okkur þangað. Veðrið var mjög gott, sólskin og hlýtt. Þaðan fórum við á bát til Ísafjarðar og hét hann „Austri“. Þar vorum við í nokkra daga og þar bjó ég okkur undir ferðina, keypti strákistu undir fötin okkar og lét taka passamyndir og fleira slíkt. Við fórum þaðan til Reykjavíkur með Gullfossi og svo áfram með honum til Englands. Sigurður, bróðir Ólafs, var stýrimaður á Gullfossi og með okkur í ferðinni var dóttir hans, Þorbjörg, en hún hafði dvalið hjá okkur á Látrum um tíma. Sigurður var ekkjumaður með tvær ungar dætur. Í Reykjavík bjuggu líka hinir bræður Ólafs, Hermann og Jón, og vorum við hjá þeim á víxl á meðan við biðum eftir að halda ferðinni áfram. Þar undirbjó ég okkur betur, hitti samferðafólkið, og naut þar aðstoðar bræðra Ólafs og eiginkvenna þeirra. Snemma í ágúst lögðum við af stað frá Reykjavík til Edinborgar. Við fengum frekar vont veður og vorum mjög sjóveik, nema elsta dóttir mín, sem aldrei fann til sjóveiki. Við dvöldum um borð í Gullfossi á meðan hann stoppaði í Edinborg, því okkur fannst við enn vera á Íslandi, meðan við vorum innan um Íslendinga. Síðan tókum við lest til Glasgow og þar áttum við að fara um borð í stórt skip og með því til Quebec í Kanada.

Þetta var á margan hátt mikil ævintýraferð. Þarna kynntumst við á nokkrum vikum öllum mögulegum nýjungum, skipum, bílum, járnbrautarlestum, hótelum og fleiru slíku. Ég man t.d. þegar litli sonur minn spurði, þegar hann sá svertingja í fyrsta sinn, „Geta mennirnir ekki þvegið sér, mamma?“ Við heyrðum þá líka í fyrsta sinn í útvarpi og grammófón. Við sáum meira að segja hval blása og það þótti börnunum stórkostlegt.

En í Glasgow kom babb í bátinn. Einhverjir erfiðleikar urðu við að sanna, að eiginmaður minn væri kominn á undan mér til Bandaríkjanna, og stóð til að senda mig til baka með öll börnin. En eftir vikutöf lagaðist það og við lögðum af stað í níu daga siglingu til Quebec. Og enn urðum við sjóveik, sérstaklega fyrstu dagana. Þegar við komum til Quebec urðum við að bíða á hörðum bekkjum heila nótt, þangað til við komumst í lestina, sem var litlu betri. Eftir tæplega þriggja daga ferð komum við til Winnipeg. Við vorum svo heppin að samferðakona mín átti systur, sem búsett var þar og við hvíldum okkur hjá henni í tvo daga. Þar varð bróðir hennar eftir og líka hin stúlkan. Þar tókum við svo lest til Vancouver og tók sú ferð aðra þrjá daga. Það var erfið ferð á þriðja plássi, engin rúm til að sofa í og harðir bekkir til að sitja á nótt og dag. Enginn matur nema sem við gátum keypt á hlaupum, þegar stoppað var á brautarstöðvum. Sums staðar var farið í jarðgöng og þá fylltist allt af reyk, en þessi lest var auðvitað kolakynt. Þetta var mikil reynsla allt saman, en börnin voru þæg og góð og allt blessaðist þetta. Eftir sex vikna ferð frá því að við fórum frá Látrum komum við loks til Vancouver. Okkur gekk seint að komast með börnin og dótið okkar út úr lestinni og var Ólafur farinn að halda að við værum ekki með. Það urðu miklir fagnaðarfundir, þegar við loks hittumst, en hann beið þar ásamt íslenskum hjónum, kunningjum okkar að heiman, sem höfðu flutt út nokkrum árum áður og bjuggu í Vancouver. Við gistum hjá þeim fyrstu nóttina en daginn eftir fórum við svo suður yfir landamærin til Point Roberts, þar sem hús frænda hans beið eftir okkur. Þetta var lítið og vinalegt hús og öll nauðsynleg áhöld þar, kýr í fjósi og eitthvað af hænsnum. Ég man að ég settist niður og grét, þegar ég var loks komin á leiðaenda. Eflaust hef ég verið örþreytt og þá fann ég líka hversu langt ég var komin frá Íslandi og öllu þar. En þarna leið okkur vel og ég kunni fljótlega vel við mig. Nágrannarnir voru mjög góðir og hjálplegir og flestir íslenskir. Börnin lærðu fljótt málið og telpurnar byrjuðu strax í skólanum þar. Þær fóru þangað alveg mállausar fyrst og er þeim það mjög minnisstætt. Ein góð vinkona mín frá þessum árum fylgdi þeim fyrsta daginn. Það vill svo til að hún er stödd hjá mér í heimsókn núna, sjötíu og fimm ára gömul og er að koma í fyrsta sinn til Íslands. Hún heitir Lára Samúelson, fædd í Kanada af alíslenskum foreldrum og maður hennar var líka alíslenskur en fæddur úti á Point Roberts. Svona var með marga nágranna okkar, að þeir voru ýmist fluttir frá Íslandi eða fæddir þar af íslenskum foreldrum.

Þarna kynntist ég mörgu nýju. Aldrei gleymi ég fyrsta þrumuveðrinu, sem ég upplifði þarna. Það skall á næturtíma og ég var ein í húsinu með börnin. Ólafur drýgði tekjur af búinu með því að vera á næturvakt á strandgæslubát. Þetta var skelfileg angistarnótt hjá okkur öllum og datt mér ekki í hug að steinn stæði yfir steini um morguninn þegar birti. Mikið var ég hissa, þegar ég sá að allt var með kyrrum kjörum. Mér var reyndar sagt seinna að veðrið hefði verið óvenju slæmt, en allt vandist þetta.

Kýrnar voru svo stórar að ég var hálfhrædd við þær fyrst, að ég tali nú ekki um hestana. Þarna voru snákar, að vísu meinlausir, en mikið var ég hrædd við þá fyrst. Engisprettur og alls konar flugur og pöddur ónáðuðu mig fyrst, en ég lærði að búa við þetta eins og aðrir. Bændurnir unnu saman að heyskap, unnu hver hjá öðrum, meðan verið var að slá og hirða heyið. Það var bæði þægilegt og skemmtilegt. Konurnar unnu mikið saman líka. Allir notuðu „quilts“ eða ullarvattteppi í staðinn fyrir sængur. Slík teppi voru alltaf unnin í félagsvinnu. Ef þurfti að búa til „quilt“, var það látið berast og svo komu allar konurnar saman hjá henni eða honum, því þó nokkrir „bachelors“ (Vestur-Íslendingar kölluðu þá baslara) og/eða ekkjumenn voru búsettir þarna, þær höfðu með sér kambana sína og eitthvað með kaffi. Síðan var unnið og spjallað þangað til teppið var frágengið. Þetta voru skemmtilegar stundir. „Babyshowers“ og „picnic“ voru líka skemmtileg tilbreyting. Þarna fæddist þriðji sonur okkar 1930. Hann var skírður Friðrik Steinþór. Þegar ég átti von á barninu, færðu grannkonurnar mér allt sem þurfti af fatnaði á barnið (Babyshower). Ásta Norðmann, málari, ein þeirra, lánaði mér barnavagninn sinn og hafði ég gaman af að sjá myndina af honum í bókinni „Ásta málari“, sem mér var gefin í fyrra. Þær kenndu mér líka að sjóða niður ávexti og aðrar matvörur, sem nauðsynlegt var þar í hitunum. Annars var loftslag þar mjög gott, aldrei mjög heitt og aldrei kalt. Einu sinni á þessum fjórum árum sáum við dálítinn snjó. Þrátt fyrir allt leiddist Ólafi alltaf og dreymdi um að komast til Íslands aftur og stunda þar sjóinn eins og áður. Ekki bætti úr skák, að 1929 skall kreppan yfir og erfitt var um vinnu og einnig búskap. Okkur tókst að selja jörðina og við fluttumst heim í júlí 1932. En nú vorum við bara þrjár vikur á leiðinni heim. Við fórum fyrst til Seattle (og enn var strákistan með dótinu okkar með). Þar gistum við hjá frænda mínum, Sigurði Kristjánssyni, sem enn er á lífi þar, meira en 90 ára gamall. Þaðan fórum við með lest til New York og áttum að taka þar skip til Noregs og koma þaðan heim með „Lyru“. Þetta var svipuð ferð og í fyrra skiptið. Við vorum á þriðja farrými og fór illa um okkur. Við reyndum að láta börnin liggja á töskunum okkar á milli sætanna. Við urðum fyrir töfum á leiðinni, í Chicago.

Lestin var skyndilega stoppuð og allir reknir út á brautarstöðina. Þar urðum við að híma í 3–4 klst. Okkur var sagt að bankarán hefði verið framið í nágrenninu og verið væri að leita í lestinni og í grennd. Við urðum svo ekki fyrir meiri óþægindum, þó við værum hálfsmeyk, en þetta hafði nokkrar afleiðingar fyrir okkur á annan hátt. Við misstum af skipinu, sem við áttum að taka í New York. Við urðum því að gista þar í þrjár nætur. Við fengum herbergi í kjallara eða jarðhæð á litlu hóteli. Fyrir utan var smágarður en upp úr honum stóðu reykháfar og þegar við litum yfir girðinguna kringum þennan grasblett, var gata mörgum hæðum fyrir neðan með fólki og bílum. Ég hef enn ekki skilið hvernig í þessu lá. Við fengum svo far með „Leviathan“, sem þá var stærsta skip veraldar, tæp 60 þús. tonn. Við vorum bara sex daga á leiðinni yfir hafið og þetta stóra skip hreyfðist mjög lítið. Þetta var skemmtilegt ferðalag og okkur leið vel. Allt var gert svo okkur liði sem best, skemmtanir, verslanir og fleira slíkt. Þó var þetta þriðja farrými, hvernig var þá á hinum? Við fórum til Plymouth í Suður-Englandi. Skipið var of stórt til að leggjast þar að bryggju og vorum við flutt í land á minna skipi. Þaðan fórum við til London, þar sem við gistum eina nótt, en fórum svo með annarri lest til Hull, þar sem við tókum Goðafoss heim. En mikið var nú gaman að vera komin aftur innan um Íslendinga. Við hlökkuðum öll mjög mikið til að koma heim. Við vorum svolítið sjóveik á leiðinni heim með Goðafossi. Eftir fjóra daga komum við til Vestmannaeyja og þaðan fórum við svo til Reykjavíkur. Við höfðum engan látið vita að við værum á leiðinni heim, en Ólafur sendi Hermanni bróður sínum í Reykjavík skeyti frá Vestmannaeyjum. Man ég að Hermann sagði okkur að hann hefði haldið að einhver væri bara að gabba sig. En samt fór hann nú niður á bryggju, þegar Goðafoss lagðist að og hann og kona hans tóku á móti okkur þar. Við vorum í Reykjavík hjá bræðrum Ólafs í þrjá daga á meðan Goðafoss stansaði þar og héldum við síðan áfram með honum til Ísafjarðar en þá fóru „Fossarnir“ alltaf í strandferðir líka. Við dvöldum hjá kunningjum okkar á Ísafirði meðan skipið stansaði þar, en Ólafur fékk Fossinn til að fara með okkur inn á Aðalvík. Við höfðum sent skeyti og beðið um bát til að sækja okkur um borð í skipið í mynni Aðalvíkur. Það stóð allt heima. Við lentum á Látrum í blíðskaparveðri eldsnemma morguns eða síðla nætur. Það var góð heimkoma og við vorum öll mjög ánægð. Við höfðum þá verið þrjár vikur á leiðinni frá því að við fórum frá Point Roberts og vorum nú komin aftur eftir nákvæmlega fjögurra ára útivist. Við vorum jafnfátæk í veraldlegum efnum eftir þessa ferð, en við vorum reynslunni ríkari og við sáum aldrei eftir að hafa farið út og dvalið þar. Þar eignuðumst við marga kunningja og áttum margar góðar stundir.

Frá Ameríku til Íslands
Nú tók við svipað líf og við höfðum farið frá. Eins og áður er nefnt létum við engan vita um heimkomu okkar. Tengdafaðir minn fékk að vísu skeyti frá okkur um að senda bát á móti „Fossinum“, en aðrir vissu ekki um það. Við fórum síðan strax að heilsa mínum foreldrum í Efri-Miðvík, og voru miklar getgátur hjá þeim um hvaða fólk þetta væri, sem var að ganga upp túnið. Þau þekktu okkur samt, áður en við komum alla leið, þó þau ættu sannarlega ekki von á okkur. Ég þarf ekki að taka fram að sími var ekki í Miðvík. Þetta voru auðvitað miklir gleðifundir.

Fljótlega tók Ólafur að róa á árabát, sem hann átti áður en hann fór og beið eftir honum. Eins þurfti að heyja fyrir kúna. Börnin voru fjarska ánægð en okkur brá öllum við veðráttuna. Þau voru flest léleg til heilsu fyrsta veturinn. Síðan kom skólinn hjá þeim og þurftu þau að læra að lesa og skrifa á íslensku. En það gekk allt ótrúlega vel. Fljótlega fékk Ólafur mótorbát, sem hann réri á vor, sumar og haust. Þarna var engin höfn, og miklir erfiðleikar að setja mótorbáta þessa upp á kamb með handspili, þó ekki væru þeir stórir. Þetta voru dekkbátar með stýrishúsi.

Síðan voru þeir settir ofan (sjósettir) með bökum mannanna, þannig að þeir röðuðu sér hlið við hlið og ýttu þeim þannig niður í sjávarmálið. Þegar best viðraði á vorin og sumrin lágu þeir við akkeri á laginu. Stundum skellti á með vondu veðri fyrirvaralaust og fór þá oft illa. Eitt haustið kom snögglega vestan veður og bátana, sem á laginu voru rak upp á land í stórbrimi. Veðrið var mjög slæmt og ósköp var að horfa á bátana hrekjast á land og síðan brotna í fjörugrjótinu og geta ekkert gert. Þetta hafnleysi stóð þessu sjávarplássi alltaf fyrir þrifum. Á þessum árum voru nokkrir svona mótorbátar á Látrum. Fiskur var saltaður og þurrkaður og skapaði þetta nokkra atvinnu í plássinu. En nú reið kreppan yfir hér á landi og allt dróst saman, fiskverðið lækkaði og atvinnan minnkaði. Yngsti drengurinn þoldi illa loftslagsbreytinguna og eftir árið fór hann á spítala á Ísafirði og var þar nærri því í heilt ár. En hann náði sér vel.

Þegar fiskveiðarnar gáfu svona lítið af sér fór Ólafur að hugsa til breytingar á ný. Ein besta jörðin í hreppnum losnaði um vorið 1935, Staður í Aðalvík, og fékk Ólafur hana á leigu. Ég kveið nú fyrir að flytja einu sinni enn, eftir svona stuttan tíma. En heimilið var stórt og eitthvað varð að gera. Því var það, að eftir tæp þrjú ár fluttum við aftur frá Látrum og að Stað, sem er hinum megin í Aðalvík. En nú fluttu tengdaforeldrar mínir með okkur. Gamla konan var orðin ósköp lasin og honum fór einnig aftur. Þannig hittist á að Ólafur gat ekki verið heima, þegar við fluttum og enn á ný flutti ég ein, með hjálp góðra manna og barnanna, sem nú voru orðin það stór að þau gátu hjálpað mér. Á Stað var stórt og mikið íbúðarhús (prestsetrið) en allt í niðurníðslu og útihús einnig, utan ein hlaða, sem var í góðu standi. Svo þarna beið okkar mikið verk. Húsið var lagfært, settir í nýir gluggar og tvöfaldir gluggar, sem þá var algert nýmæli. Þeir reyndust afar vel. Fjós og fjárhús voru byggð á ný og hlaðan stækkuð. Það var mjög mannmargt heimili á Stað. Við vorum níu, heimilisfólkið, og svo var alltaf viðbót af vinnufólki, auk þess sem alltaf voru einhver kaupstaðabörn hjá okkur að sumrinu. Þar sem Staðarjörðin var langstærsta jörðin í Vestur-Aðalvík fengu flestir bændur á Sæbóli slægjur í Staðarengjum og var það allt greitt í vinnu hjá okkur á Stað. Auk húsbygginga, þá girti Ólafur túnið, sem aldrei hafði verið girt áður. Hann sótti allan við í girðingarstaurana norður á Strandir, á Almenninga þar. Um veturinn var þessi viður sagaður og lagaður til í staurana.

Í apríl 1936 fæddist okkur fjórði sonurinn og hafði heilsufar mitt því verið mjög lélegt allan veturinn. Hann var skírður Sveinn á Hvítasunnudag um vorið, um leið og Ásta þriðja dóttir okkar var fermd. Eftir þetta fyrsta erfiða ár fór okkur að ganga betur á Stað. Þarna áttum við heima í fimm ár eða þangað til 1940 og leið okkur vel þar. Það er margs að minnast frá þessum árum. Mikill gestagangur var ætíð á Stað. Á sunnudögum komu oft tíu til tuttugu manns í kaffi þó ekki væri messað, en á messudögum og hátíðum miklu fleiri. Auk þess kom margt fólk þegar jarðað var, en þá var til siðs að aðstandendur kæmu með kaffibrauð og/eða mat, ef um slíkt var að ræða. En oft þurfti að lofa fólki að gista í sambandi við jarðarfarir, vegna veðurs og alls konar tafa. Það varð líka að lána eldhúsið og húsnæðið að öðru leyti til þess að gefa kirkjugestum kaffi og mat. Auk þess gisti presturinn alltaf hjá okkur, bæði í kringum jarðarfarir og messur og líka á vorin, þegar hann tók fermingarbörn til spurninga. Fyrstu árin gegndi sr. Runólfur Magnús Jónsson fyrrv. sóknarprestur frá Ísafirði, en síðan tók sr. Jónmundur Halldórsson frá Stað í Grunnavík við og gegndi því ásamt sínu prestakalli.
Einstöku sinnum urðum við vör við óróleika hjá hundinum okkar, sem ekki varð skýrt með eðlilegum hætti, og var það ætíð í kringum jarðarfarir. Tvisvar man ég eftir að hann gelti mikið, dagtíma í annað skiptið og kvöldtíma í hitt skiptið. Komu þá í bæði skiptin óvænt menn til að taka gröf. Til þess voru alltaf kvaddir sérstakir líkmenn. Í annað sinn um hávetur, þó í björtu tunglskini, fór hundurinn að gelta og heyrðist okkur sleði dreginn að húsdyrum. Við gáðum strax út en ekkert var að sjá. Daginn eftir kom fólk með sleða á sama stað og var þá verið að koma með matföng vegna jarðarfarar Þórkötlu Þorkelsdóttur frá Látrum. Eitthvað tafðist jarðarförin, líklega vegna veðurs, og gisti dóttir hennar hjá okkur eina nótt. Þá vorum við niðri mæðgurnar um kvöldið og heyrðist okkur gengið um uppi, en þar svaf litla barnið. Við hlupum strax upp en enginn hafði hreyft sig. En aldrei fundum við þó fyrir myrkfælni á þessum stað, þó kirkjugarðurinn og kirkjan stæðu í miðju túninu.

Annað sumarið okkar á Stað gekk yfir mislingafaraldur. Börnin veiktust öll, sex að tölu, og mikið var ég þá þreytt í fótunum að sinna öllum þessum sjúklingum uppi á lofti, auk allra annarra verka. En elstu börnin voru þá fjórtán, fimmtán og átján ára og auðvitað erfitt að missa þarna í einu svo marga frá vinnu. En allt gekk þetta yfir og hey náðust inn og mórinn var fluttur heim á réttum tíma. Þetta haust, 1936 gekk yfir mikið hvassviðri um land allt. Margir misstu hey en við vorum svo heppin að við misstum lítið.

Börnin stækkuðu og elsta dóttir okkar gifti sig og flutti til Ísafjarðar. Árið 1938 varð ég svo amma, 38 ára gömul. Um sumarið 1939 varð Ólafur veikur í baki og mjög illa fær til vinnu. Fór þá að koma los á okkur á Stað, enda jörðin upphaflega tekin til leigu til fimm ára. Það var því aldrei framlengdur leigusamningurinn. Um fardaga 1940 fluttum við í Skáladal, sem var ákaflega afskekkt og erfitt að búa þar, en þótti kostajörð fyrr á tímum. Þarna var allt í niðurníðslu enda vorum við stutt þarna. Ólafi batnaði ekkert í bakinu og ég var ófrísk og mjög lasin líka. Við fluttum því aftur um haustið, og einu sinni enn að Látrum. Húsið okkar var í leigu, svo við urðum að leigja annað hús yfir veturinn, þangað til okkar losnaði næsta vor. Ég fór til Ísafjarðar í nóvember og var þar hjá dóttur okkar og tengdasyni þangað til barnið var fætt. Þann 3. desember eignaðist ég dóttur, sem skírð var Helga og nú voru börnin orðin níu, en af þeim voru tvö dáin. Ég kom heim með barnið fyrir jólin. Oddný dóttir mín hafði verið ráðskona á meðan og var hún mér til aðstoðar allan veturinn en gömlu hjónin voru orðin mjög lasburða. Ólafur fór svo strax eftir jólin til Reykjavíkur og lá á Landspítalanum í fjóra mánuði. Hann fékk þó litla bót og þessi bakveiki þjáði hann alla tíð eftir það. Hann vann þó alla vinnu, eftir sem áður, um annað var ekki að ræða. Um vorið fluttum við svo í húsið okkar og vorum þar þangað til við fluttum alfarin til Reykjavíkur 1946.

Nú byrjaði alveg nýtt líf. Við byrjuðum alveg með tvær hendur tómar því við gátum lítið notað af því sem við áttum og höfðum unnið fyrir með miklu erfiði. Pottarnir pössuðu ekki á rafmagnseldavélina, straujárn, lampa, húsgögn og allt slíkt varð að eignast að nýju. Ólafur fékk góða vinnu á verkstæðinu hjá Vitamálastjórn og börnin, Helga og Sveinn, fóru í Austurbæjarskólann um haustið. Friðrik og Kjartan voru í vinnu.

Ólafur vann fyrst hjá Vitamálastjórn en fór síðan á nýsköpunartogara, fyrst Elliðaey frá Vestmannaeyjum og síðan Sólborgu frá Ísafirði, sem hann sótti nýja. Hann var ætíð vérstjóri. Eftir fjögur ár keyptum við íbúð á Baugsvegi 7 og síðan höfum við verið í eigin húnæði, en oft skipt um og alltaf verið að kaupa eitthvað betra. Ólafur var alltaf slæmur í bakinu og að því kom að hann gat ekki stundað vinnu. Árið 1952 fór hann á Landakotsspítala og Bjarni Jónsson skar hann upp. Þetta var mikil aðgerð og hann var frá vinnu í sjö mánuði. Ég fór þá í fyrsta skipti á ævinni að vinna utan heimilis því tryggingarnar dugðu skammt til framfæris. Ég fékk vinnu við ræstingar í Sambandshúsinu við Sölvhólsgötu. Ég hélt þessari vinnu á meðan heilsan leyfði, eða í 12 ár. Ólafur komst á fætur og fékk mikla bót á heilsunni. Eftir þetta vann hann hjá Landssmiðjunni. Árið 1957, en þá var hann 62 ára, fékk hann meistararéttindi í vélvirkjun, vegna frábærrar kunnáttu og lagni í vélaviðgerðum. Hann vann þá í Landssmiðjunni og vann þar meðan hann mátti vegna aldurs. Síðustu árin var hann baðvörður í Breiðagerðisskóla, en hann mátti ekki til þess hugsa að hafa ekkert fyrir stafni. Hann gerði þar líka við margt, sem aflaga fór, skrár og fleira, og heima fyrir hélt hann öllu við sem best mátti vera.

Drengirnir giftust og fluttust að heiman. Helga var lengst heima, en nokkru eftir að hún lauk stúdentsprófi giftist hún einnig og við vorum bara tvö eftir. Nú var heilsa mín orðin léleg og ég hætti að vinna úti.

Þann 7. janúar 1967 dó yngsti sonur okkar, Sveinn, frá konu og þremur ungum börnum. Það var þung raun að sjá á eftir þessum fallega syni í blóma lífsins, en hann stóð þá á þrítugu. Hann hafði alla tíð verið heilsulítill. En börnin hans bera öll svip hans og eru myndarleg og hafa átt gott heimili hjá góðri móður. Þau búa á Akureyri.

Sumarið 1972 veiktist ég snögglega af blóðtappa. Ég lamaðist og var lengi mikið veik. En ég hef náð mér furðuvel og fer allra minna ferða. Ólafur var heima þá og sá vel um mig eftir að ég kom heim af spítalanum. Hann var þá orðinn baðvörður í Breiðagerðisskóla, eins og áður sagði og vann ekki á sumrin.

Um haustið 1973 veiktist Ólafur og fór á Borgarspítalann. Hann var skorinn upp en fékk enga heilsu og dó 17. júní 1974 eftir þunga legu. Ég seldi þá um haustið og keypti með Ástu dóttur minni og tengdasyni og hef búið hjá þeim síðan. Heilsan er þolanleg, ég er alltaf á fótum og fer út það sem stutt er, en annað fer ég í bíl, enda eiga börnin öll bíla og fjölskyldan er orðin stór. Barnabörnin eru 26 á lífi (tvö látin) og barnabarnabörnin eru 28, afkomendur mínir eru því orðnir nokkuð margir.
Ég hef mikla ánægju af að fylgjast með þroska þessa stóra hóps. Þau eru öll mannvænleg og góð við ömmu og langömmu. Afkomendur mínir eru yfirleitt ekki fjáraflafólk en farsælir í störfum og einkalífi.
Þegar ég lít til baka, næstum 78 ára gömul, finnst mér ég hafa verið hamingjusöm kona. Þrátt fyrir ýmsa erfiðleika hef ég átt góða ævi. Ég hef aldrei verið það sem venjulega er kallað heilsusterk, en ég hef átt úthald og seiglu, sem hefur dugað mér vel. Börnin eru öll myndarleg og sjálfbjarga og nú er ég í skjóli þeirra. Mér líður vel eftir því sem heilsan leyfir. Ég er þakklát og ánægð.

Sigríður Jóna Þorbergsdóttir
Goðheimum 14 – Reykjavík

Ásta Ólafsdóttir skráði eftir frásögn móður sinnar árið 1978.

Heimildir:
Ásta Ólafsdóttir skráði eftir frásögn móður sinnar 1978.
Kjartan T. Ólafsson o.fl. 1995. Frá Aðalvík og Ameríku. Afkomendur Ólafs Helga og Sigríðar Jónu.