Eldfjöll/Eldvirkni

eftir

Sigríði Petru Friðriksdóttur

Kynning

Þessi vefleiðangur er gerður til að þið nemendur kynnið ykkur og lærið um mismunandi gerðir eldgosa og eldfjalla. Við Íslendingar búum í landi þar sem eldgos verða mjög oft eða á 5 ára fresti að meðaltali því er nauðsynlegt fyrir okkur að læra helstu hugtök sem notuð eru í sambandi við eldgos og hvaða aðstæður og hættur geta skapast vegna eldvirkninnar.

Víða í heiminum eru virk eldfjallasvæði og oftast er eitthvert eldfjall í gangi hvaða tíma sem er. Á netinu má finna margar síður sem fjalla um eldfjöll og fá nýjustu fréttir af eldgosum ásamt myndum og kortum af svæðunum.

Verkefni

Verkefnið tekur 3 vikur. Þrír nemendur vinna saman í hóp. Kennari skipar í hópa og reynir að hafa að minnsta kosti einn í hverjum hóp sem telur sig ráða við tölvur.

Segja má að verkefnið sé þríþætt.

Í fyrsta lagi eiga nemendur að kynna sér algengustu hugtök eldfjallafræðinnar og helstu eldfjallagerðir á Íslandi. (Einstaklingar eða hópar. Þrep 1 og 2)

Í öðru lagi eiga nemendur að velja sér eitthvert eldfjall (þarf ekki að vera að gjósa núna) og svara spurningum og búa til vefsíðu um það á íslensku. (Hópar. Þrep 3 og 4)

Í þriðja lagi eiga nemendur að kynna verkefnið fyrir öðrum nemendum. (Hópar. Þrep 4)

Ferli

1. Þrep. Hver og einn nemandi verður að lesa kafla 8 í kennslubókinni: Jarðfræði eftir Þorleif Einarsson til að fá heildarmynd af íslenskum eldfjöllum. Einnig þarf hver nemandi að geta skilgreint ákveðin hugtök úr kaflanum. Hugtakaorðabók eftir Guðbjart Kristófersson er einnig á heimasíðu http://www.ismennt.is/not/sisi. Nemendur geta t.d. skipt hugtakalistanum í þrennt og glósað og kennt hvert öðru. Hugtökin eru eftirfarandi:

flekaskil – úthafshryggir – gosbelti – rekbelti – jaðarbelti
flekamót – rennur – gosbelti
heitir reitir
eldstöðvakerfi
ílangt – kringlótt gosop – flæðigos – blandgos – þeytigos – sprengigos
megineldstöð: eldkeila – eldhryggur – askja
basískar eldstöðvar: dyngja – eldborg – gjallgígur – klepragígur – blandgígaraðir – öskugígur – sprengigígur
troðgos: hraunstöpull – hraungúll
gos undir jökli eða sjó: bólstrabergshrúgald/hryggur – móbergkeila/hryggur – móbergsstapi
gervigígar

2. Þrep. A) Farið inn á þetta Íslandskort og prentið út og teiknið Atlantshafshrygginn þ.e. Reykjaneshrygg og Kolbeinseyjarhrygg, Færeyjar- og Grænlandsþverhrygginn, síðan legu á núverandi gosbelti og greinið í sundur jaðarbelti og rekbelti t.d. með mismunandi lit. Finnið einnig hvar Tjörnesbrotabeltið og Suðurlandsbrotabeltið eru og merkið inn. Setjið í hólf kennarans.

B) Farið inn á þessar myndir 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 6 - 7 – 8 – 9 – 10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 . Á hverri myndasíðu er mynd af eldfjalli. Sendið kennara tölvupóst (sisi@flensborg.is) um hvers konar eldgíga þið eruð að horfa á, hvers konar eldgos varð í hverjum og einum og hvar á Íslandi viðkomandi eldgígur er? Loftmyndirnar tók Björn Rúriksson.

Smá hjálp. Mynd númer 3 er tekin úr lofti af Vatnaöldum sem eru í Rangárvallasýslu. Vatnaöldur eru hluti af 23 km langri röð af gígum sem gusu um það leyti sem landið okkar var að byggjast og myndaðist þá mikið gjóskulag sem er kallað Landnámslagið. Hvers konar eldgígar eru þetta?

3. Þrep. Veljið ykkur síðan eitt eldgos íslenskt eða erlent sem ykkur langar til að fjalla nánar um. Um leið og þið gerið það þá svarið eftirfarandi spurningum. Skiptið með ykkur verkum.

§ Af hverju völduð þið þetta eldgos/eldfjall?

§ Af hverju gaus þarna? Er önnur eldvirkni á svæðinu?

§ Hvaða flekahreyfing tengdist því? Útskýrið.

§ Hvers konar eldfjall er um að ræða?

§ Hvers konar hraun eða gjóska kom upp í gosinu? Af hverju?

§ Hvernig hagaði eldgosið sér, var það örðuvísi í byrjun en þegar því lauk?

§ Stafaði hætta af eldgosinu?

§ Var einhver undanfari eldgosins?

§ Hver er saga eldfjallsins?

4. Þrep. Gerið samantekt. Munið að þið getið valið og límt búta af vefsíðum og tekið myndir og kort í leiðinni. Munið að taka einnig heimildina (URL) og skrá hjá ykkur. Athugið að þið þurfið að skila efninu á íslensku til kennara á vefsíðuformi, html skjali og senda til hans sem viðhengi í pósti (sisi@flensborg.is). Einnig þurfið þið að setja upplýsingarnar saman og hafa stutta kynningu fyrir aðra nemendur. Nemendur ráða hvort þeir vilja hafa kynninguna vefsíðuforminu, veggspjaldi, glærusýningu eða sem bækling. Munið að vanda uppsetningu.

Bjargir

Hér eru ýmsar krækjur netinu sem gagnast ykkur við að leysa verkefnið.

· Fræðsluefni frá Jarðfræðistofnun Bandaríkjanna

· Eldfjallarannsóknastöð í Alaska (Alaska Volcano Observatory)

· Eldfjallarannsóknastöð í Fossafjöllum í Kaliforníu (Cascades Volcano Observatory)

· Heimasíða frá Michigan eldjallatæknistöðinni (Michigan Tech Volcanoes Page)

· Athugunarstöð frá Nasa (Nasa Earth Observing System (EOS) IDS Volcanology Team)

· Upplýsingastöð um eldfjöll (Volcano Information Center)

· Miðstöð fyrir upplýsingar um eldfjöll jarðar (Volcano/Earth Science-Oriented Servers)

· Eldfjallaprógram frá Simithsonian (Smithsonian Globak Volcanism Program (GVP))

· Fréttabréf um eldfjöll (Volcano Watch Newsletter)

· Jason Verkefni (Jason Project VI: Island Earth)

· Eldfjallaskrá

Eftirfarandi eru íslenskar vefsíður um íslenskar eldstöðvar. Því miður eru þær sumar hverjar á ensku en ekki íslensku. Einnig er hægt að fara í leit.is og leita eftir staðarnöfnum íslenskra eldstöðva.

Munið eftir því að einnig er mjög gott bókasafn í Flensborg og þar eru allmargar eldfjallabækur bæði íslenskar og erlendar.

Mat

Matið fer þannig fram að þið fáið 10 punkta fyrir að svara krossaprófi hjá kennara úr hugtökunum í þrepi 1.
Nemendur fá 10 punkta fyrir að teikna á gosbeltið á Íslandskortið í þrepi 2A.
Nemendur fá 15 punkta svara myndaskránni í þrepi 2B.
Nemendur fá 30 punkta fyrir að velta fyrir sér og leita svara við spurningunum hvar, hvenær, hvers vegna og hvernig.... í þrepi 3.
Framsetning vefsíðu í þrepi 4 gefur 15 punkta.
Kynning fyrir nemendur í þrepi 4 gefur 10 punkta.
Áhugi, vinnuframlag, heimildir og annað gefur 10 punkta.

Samtals er þetta verkefni metið sem 100 punktar og er 40% af símatseinkunn annarinnar.

Niðurstaða

Þegar þessum áfanga er lokið ættu nemendur að vera nokkuð kunnugir helstu hugtökum eldfjallafræðinnar og hafa kynnt sér gaumgæfilega eitt eldgos. Vonandi eykur þetta löngun þeirra til að kynna sér fleiri jarðfræðileg fyrirbrygði og nemendur fylgist betur með umfjöllun frétta í fjölmiðlum um eldfjöll. Lokaniðurstaðan vona ég að verði sú að nemendur fáir frekari ánægju að fræðast og ferðast um draumalandið okkar Ísland.

Seinast uppfært 12. júlí 2000

Til Baka