|
Cognitive psychologists have recendy questioned the role of similarity in categorization. Results inferred from classification errors in a previous study (Thorisson, 1995) indicated that novices base their categorization of Classic and Romantic piano exemplars primarily on texture, and to less extent chord progression. The study examined (a) the relationship between similarity and style categorization, (b) whether multidimensional scaling (MDS) of subjects' similarity ratings support the salience of texture and chord progression, (c) whether similarity clustering better reflects classification errors of subjects given explicit or implicit style training, and (d) subjects' openended written comparisons concur wid~ dimensions identified by a priori attribute scales in previous MDS studies. Results indicated (a) a fairly stable relationship between similarity judgments and style categorization for implicitly trained subjects, (b) confirmed the sign)ficance of texture, mingled, however, with other potency attributes, (c) supported the perceptual dominance of potency and activity as found in earlier MDS studies.
_____________
Íslenskur úrdrátturInnan tónlistarsálfræði jafnt sem almennrar sálfræði hefur lengst af verið gengið út frá beinu sambandi á milli þess hversu lík hin ýmsu fyrirbæri eru metin og hvernig þeim er skipað í flokka. M.ö.o. líkindamat (similarity judgments) og hugtakamyndun hafa verið lögð að jöfnu. Hugfræðingar hafa á síðari árum dregið í efa að ávallt sé beint samband þarna á milli af ástæðum sem raktar eru í greininni. Þar sem núverandi þekking á myndun hugtaka um stíl í tónlist er að mestu byggð á mati fólks á því hve lík pöruð tóndæmi séu, var meginmarkmið þessarar rannsóknar að kanna hversu gott samræmi væri milli líkindamats og stílflokkunar tónlistar. Niðurstöður fyrri rannsóknar höfundar (1995) sem byggðar voru á flokkunarvillum, bentu til að nemendur færu einkum eftir tónvef og hljómferli við flokkun klassískrar og rómantískrar píanótónlistar eftir stíl. Í fyrri hluta þessarar rannsóknar mátu 96 framhaldsskólanemendur (a) líkindi allra hugsanlegra parana sautján tóndæma á 9-þrepa kvarða; (b) rituðu lýsingar á hvað þeim þótti líkt eða ólíkt með dæmunum. Fjölvíddargreiningu (multidimensional scaling) var beitt á talnagögnin og eigindlegu gögnin notuð við frekari túlkun niðurstaðna. Í rannsókninni var leitað svara við þremur spurningum: (1) Leiðir fjölvíddargreining í ljós þyrpingu dæmanna eftir tónvef og hljómferli eins og fyrri niðurstöður (1995) bentu til? (2) Er þyrping dæmanna í samræmi við flokkunarvillur nemenda sem í fyrri rannsókn hlutu leiðbeiningar um dæmigerð stíleinkenni, eða hinna sem urðu að álykta um eiginleika hvors stíls á grundvelli heildaráhrifa af tóndæmunum? (3) Leiða ritaðar lýsingar nemenda á því hvað sé líkt eða ólíkt með dæmum til sömu niðurstöðu og skyldar erlendar rannsónir hafa sýnt fram á með notkun fyrirfram ákveðinna eiginleikakvarða? Þ.e.a.s. að kraftur (potency) og virkni (activity) hafi mest áhrif á líkindamat almennings á tónlist. Niðurstöður: (i) Þyrping dæmanna staðfesti mikilvægi tónvefseinkenna. Skriflegar lýsingar nemendanna bentu þó til að tónhæð og styrkleiki dæmanna hefðu einnig áhrif. Þetta styður og skýrir þá niðurstöðu skyldra rannsókna að nokkrir eiginleikar tónlistar sameinist í einum sterkum skynjunarþætti - “krafti" (potency). (ii) Þyrping dæmanna endurspeglaði betur flokkunarvillur þeirra nemenda sem í fyrri rannsókn urðu að álykta um eiginleika hvors stíls á grundvelli heildaráhrifa af tóndæmunum. Þessi niðurstaða styður þá frumniðurstöðu höfundar (1995) að þekking á dæmigerðum stíleinkennum gagnist nemendum, þrátt fyrir tíðar undantekningar frá hverju einstöku einkenni. (iii) Ritaðar lýsingar nemenda studdu niðurstöður erlendra rannsókna varðandi mikilvægi krafts (potency) og virkni (activity) við mat á líkindum milli tóndæma klassísks og rómantísks stíls. Í síðari hluta rannsóknarinnar voru sömu tóndæmi lögð fyrir nýtt úrtak nemenda (N=64) sem mátu dæmin í eiginleikakvörðum er byggðir voru á rituðum lýsingum nemenda í fyrra úrtakinu. Niðurstöður studdu þau svör sem gefin eru við rannsóknarspurningum (1) og (3) hér að ofan. Þessi rannsókn var einnig kynnt á ráðstefnu bandarísku tónlistarkennarasamtakanna (MENC) í Phoenix, Arizona, í apríl 1998. |