Höfundarkynningar - Tove Jansson

Sólveig S. Ingvadóttir
Þórey Einarsdóttir
Nemendur í fjarskóla KHÍ
Vorönn 2000

Um höfundinn

Finnsk-sænski rithöfundurinn og listamaðurinn Tove Marika Jansson fæddist þann 9. ágúst árið 1914 í borginni Helsinki, Finnlandi. Faðir hennar Viktor Jansson var myndhöggvari og móðir hennar Signe Hammarsten Jansson var grafískur listamaður.

Tove hóf feril sinn sem teiknari og myndlistamaður en byrjaði ung að skrifa og í barnabókum sínum sameinar hún listamannshæfileika sína og frásagnarlist.

Jansson var myndhöggvari og móðir hennar Signe Hammarsten Jansson var grafískur listamaður.

Tove er fyrst og fremst fræg fyrir Múmínálfaævintýri sín og hún á vini um allan heim sem lesa bækurnar. Bækurnar skrifaði hún á sænsku en þær hafa verið þýddar á 33 tungumál.

Þekktustu verk höfundar
Tove Jansson er þekktust fyrir bækur sínar og sögur
um múmínálfana og vini þeirra en þessir álfar
urðu til í hugarheimi hennar sjálfrar og eiga sér
enga hliðstæðu.
Aðalsöguhetjan í bókunum er múmínsnáðinn,
lítill og þéttvaxinn snáði, sem býr með foreldrum sínum og leikfélögum í Múmíndalnum.

Fyrsta múmínálfabókin hét Småtrollen och den store översvämningen (1945) en næsta bók hét Mumintrollet och kometen (1946) og hún kom út á íslensku undir nafninu Halastjarnan árið 1971. Síðasta múmínálfabókin sem Tove skrifaði heitir Skurken i muminhuset og kom út árið 1980.
Japanir markaðssettu Múmínálfana, fyrst með Múmínálfaseríu fyrir sjónvarp árið 1972. Síðan hafa þeir framleitt fjölda teiknimynda, fígúrur, nestisbox og fleira og fleira.
Teiknimyndir um Múmínálfana voru einmitt sýndar í Ríkissjónvarpinu fyrir nokkrum árum og nutu mikilla vinsælda meðal barna.

Önnur verk höfundar
Auk múmínálfabókanna skrifaði Tove smásögur og leikrit, skáldsögur fyrir fullorðna og árið 1968 kom út sjálfsævisaga hennar Bild-huggarens dotter. Fyrsta bók hennar Sara och Pellé och näckens bläckfiskar kom út árið 1933 undir dulnefninu Vera Haij en eftir það skrifaði hún undir eigin nafni.
Hún var aðeins fimmtán ára gömul þegar fyrsta teikning hennar birtist í tímaritinu Garm en það hélt áfram að birta verk hennar næstu 25 árin.
Tove nam listfræði í Finnlandi og var með sína fyrstu einkasýningu í Helsinki árið 1943
Hún teiknaði einnig myndasögur um Múmínálfana fyrir The Evening News í London á árunum 1953-1959.
Tove er viðurkenndur listmálari og er einnig þekkt fyrir myndskreytingar á verkum annarra rithöfunda, þar á meðal þýðingar á Lísu í Undralandi eftir Lewis Carroll og Hobbitanum eftir J.R.R. Tolkien og þrátt fyrir vinsældir múmínálfabókanna lítur Tove Jansson á sig fyrst og fremst sem listamann.

Verðlaun og viðurkenningar
Tove Jansson hefur hlotið fjölmörg verðlaun og viðurkenningar fyrir bækur sínar og önnur verk. Meðal þeirra má nefna Stokkhólmsverðlaunin (The Stockholm Award) árið 1952 og H.C. Andersenverðlaunin árið 1966. Árið 1963, 1971 og 1982 fékk hún verðlaun í heimalandi sínu (Finnish State Award) fyrir ritstörf. Sænska Akademían hefur tvisvar sinnum veitt henni viðurkenningu og einnig hlaut hún heiðursdoktorsnafnbót við háskólann í Åbo árið 1995. Alls hefur Tove Jansson hlotið yfir 50 mismunandi verðlaun og viðurkenningar tengd bókmenntum á ferli sínum.

Árið 1987 var opnað Múmínálfasafn í borginni Tampere í Finnlandi og á eyjunni Naantali er heimur Múmínálfanna mjög vinsæll skoðunarstaður.

Svona urðu Múmínálfarnir til

Tove hefur sjálf sagt frá því að „fæðing” Múmínálfabókanna byggist á hennar eigin hamingjusömu og frjálsu bernsku. Hún dvaldist mörg sumur með foreldrum sínum og bræðrum á eyju sem heitir Porvoo þar sem hún naut bjartra bernskudaga. Þetta hamingjusama og skemmtilega umhverfi endurspeglast í sögum hennar um Múmínálfana.
Múmínálfurinn, þessi litli káti snáði, varð til í fjölskyldunni sem fjölskyldubrandari þegar Tove var lítil stelpa. Seinna notaði hún hann til að auðkenna teikningar sínar en hann var þá svolítið grannvaxnari en hann varð síðar sem sjálfstæð ævintýrapersóna.

Heimur Múmínálfanna er stundum skemmtilega líkur heimi okkar mannfólksins en þar sem þetta er ævintýraheimur er umhverfið enn meira spennandi en í nokkrum dal sem við gætum heimsótt. Persónurnar eru oft afskaplega líkar okkur í hugsun, talsmáta og samskiptum sín á milli. Í raun er allt við þær mannlegt í besta skilningi þess orðs nema útlitið og þannig vitum við að þær tilheyra ekki mannfólkinu. Allar persónur Múmínálfabókanna eru sérstakar og með eigin persónuleika en þó ólíkar innbyrðis.
Boðskapur bókanna er sá að við eigum að sýna öllum vinum okkar umhyggju og skilning og öllum sem eru öðruvísi samúð og samhygð. Þetta er þó aldrei sagt með berum orðum heldur kemur það fram í lífi persónanna og framkomu hver við aðra.

Tove segir sjálf: Markmið mitt hefur ekki verið að predika eða mennta neinn, ég hef aðallega verið að skemmta sjálfri mér með sögunum mínum.

Fyrsta bókin um múmínálfana, Småtrollen och den store översvämningen fjallar um leit Múmínmömmu og Múmínsnáðans að Múmínpabba og í lokin sameinast fjölskyldan í dal nokkrum sem síðan verður sögusvið bókanna.

Í Múmíndal lifir fjölskyldan góðu lífi og þar safnast einnig saman ýmsar sérkennilegar persónur sem setja svip sinn á tilveruna. Múmínálfarnir leggjast alltaf í vetrardvala á haustin, með magann fullan af mat og þar sofa þeir meðan veturinn líður, kaldur og dimmur með snjó og ís. Þeirfara síðan aftur á stjá þegar vorar.
Múmínpabbi er í eðli sínu eirðarlaus og ævintýragjarn, hann elskar storma og válynd veður og hann bjargaði eitt sinn múmínkonu úr sjónum eina dimma og hvassa nótt, sú kona var Múmínmamma.
Múmínmamma er andstæða hans, róleg og traust og býr yfir mikilli visku. Múmínsnáðinn er lítill, feitur og svolítið feiminn en hefur gaman af ferðalögum. Snorkurinn er mikill spekingur sem hefur unun af að skipuleggja hluti og gera lista, Snorkstelpan systir hans er ekki eins skipulögð en hefur gaman af að punta sig. Snúður er besti vinur Múmínsnáðans og notar veturinn þegar múmínfjölskyldan sefur til að ferðast og sjá heiminn. Snabbi elskar allt sem glitrar og er stundum svolítið nískur, Hemúllinn er safnari í eðli sínu en þegar hann var búinn að koma sér upp fullkomnu frímerkjasafni varð hann þunglyndur, allt þar til Múmínmamma gaf honum hugmynd að nýju safni, Mía litla er svolítið hrekkjótt og mjög sjálfstæð lítil vera sem kann ráð við flestu.
Síðast en ekki síst má nefna Morrann. Hann er kaldur og kannski pínulítið vondur, ef hann sér eld eða ljós kemur hann til að reyna að hlýja sér en gallinn er sá að hann er svo kaldur að allir eldar slokkna þegar hann reynir að setjast á þá.
Margar aðrar persónur koma við sögu sem setja skemmtilegan svip á sögurnar um múmínálfana og allar hafa þær sinn eigin persónuleika og viðhorf til lífsins.

Múmínsnáðinn og hattífattarnir (1992)
Nýir nágrannar (1992)
Múmínsnáðinn og snorkstelpan (1992)
Ferðin út í vitann (1992)
Vetur í Múmíndal (1992)
Vorið kemur (1992)

Tölvuleikir á íslensku

Á Íslandi hafa komið út tveir tölvuleikir með múmínálfunum. Þeir heita:

http://www.norskstrek.no/ Þessi síða er í smíðum en kemur til með að innihalda sýnishorn af tölvuleikjum og tölvuefni sem hægt er að fá með múmínálfunum.

http://www.amazon.com Allir bókaormar hafa gaman af að heimsækja stærstu bókabúðina á Netinu og hér má finna bækur eftir Tove Jansson með því að slá inn nafn höfundar svona: „tove jansson”.

http://www.moominshop.com/ Hér er hægt að kaupa ýmsa hluti sem tengjast múmínálfunum – sjón er sögu ríkari.........

http://www.muumimaailma.fi/ Þessi er góð fyrir þá sem hyggjast heimsækja Finnland því hér segir frá múmínálfaskemmtigarði á eyjunni Kailo.

Svona urðu Múmínálfarnir til

Áhugaverðar heimasíður