Kennsluleiðbeiningar

Home ]

Home
Samvinnunám
Undirbúningur kennslu
Leiðin um dyrnar
Fyrsti tíminn
Annar tíminn

 

 

Hugmyndafræði CEEWIT verkefnisins

Bakgrunnur

Máttarstólpar CEEWIT aðferðafræðinnar

1. Sjálfstæði í vinnubrögðum (þróun sjálfstæðis).

Hvað er sjálfstæði? 
 Af hverju að ýta undir stjálfstæði?
Hvernig ýtum við undir sjálfstæði?

2. Áhrif takmarkaðra möguleika.
Hvaða áhrif skapast af takmörkuðum möguleikum?

Af hverju þessi áhersla á áhrifin af takmörkuðum möguleikum? 
Hvernig er best að vinna í ljósi takmarkaðra möguleika?

3. Upplýsingatæknin sem tæki.
Hvað er tæki?
Af hverju leggjum við áherslu á tækið?
Með hvaða hætti ættum við að líta á tækið?

4. Samvinnan.
Hvað er samvinna?
Hvers vegna vinna saman?

5. Lærdómur -nám frekar en kennsla (hlutverk kennarans as an facilitator).
Hver er munurinn á námi og kennslu?
Hvers vegna þessi áhersla á námsferlið?

6. Námsumhverfið.
Hvað er námsumhverfi?
Hvers vegna er mikilvægt að huga að námsumhverfi?
Hvernig hugum við að námsumhverfinu?

7. Auka aðgengi að upplýsingatækninni.
Hvað er aðgengi að upplýsingatækni?

8. Línulöguðu ferli hafnað.
Hvað er línulagað ferli?
Hvers vegna höfnum við línulaga ferlinu?
Hvernig höfnum við línulaga ferlinu?


Bakgrunnur

Þátttakendur Ceewit verkefnisins eru allir fulltrúar samtaka og stofnanna í viðkomandi löndum þar sem mikil þörf er fyrir símenntun og endurmenntun. Um leið er aðgengi að slíkri menntun takmarkað. Við búum í dreifbýli og skólar á efri stigum eru svo langt að heiman að það að sækja framhaldsskóla og háskóla er ekki möguleiki. Vegna hefðbundinnar hlutverkaskiptingar kynjanna hafa konur færri möguleika á að sækja sér æðri menntun en karlar. Konurnar vinna oft tvöfalda vinnu með ábyrgð á börnum og oft eldra fólki á sinni könnu. Auk þess hafa þessar konur styttri skólagöngu að baki en karlar á sama svæði og atvinnuleysi kvenna er þar hærra. Skortur á sjálfstrausti hamlar oft konum að láta eftir löngun sinni til að afla sér frekari menntunar.

Þó svo að notkun Netsins aukist og aðgangur manna að því aukist stöðugt virðist tölvueign og Netaðgengi þróast hægar í dreifbýli landa okkar. Netið gefur möguleika á að rjúfa margar hindranir að framhaldsmenntun og þá sérstaklega landfræðilegar hindranir.

Ceewit-verkefnið hefur í sér lýðræðislegt sjónarhorn sem beinir sjónum að rétti allra til aðgengis að endur- og símenntun. Réttur þessi er óháður búsetu, aldri, félagsstöðu, menntun og kyni.

Ceewit-verkefnið hefur ákveðna feminíska stefnu. Kennsluefnið tekur tillit til sértækra þarfa kvenna við að nálgast menntun og við að læra upplýsingatækni. Kennslan felur líka í sér að stuðla að kvenfrelsi þar sem stefnt er að sjálfstæði kvennanna í námi með því að hvetja þær til að leita sér upplýsinga og menntunar og frekari leiða til náms af eigin rammleik í hóp eða hver fyrir sig.

Ceewit-verkefnið leitast við að draga úr miðstýringu með því að stuðla að endur- og símenntun á hverjum stað og með því að gefa konum í dreifbýli mökuleika til að búa þar sem þær vilja án þess að neyðast til að flytja til að öðlast sömu möguleika og fólk í þéttbýli. Langtímaáhrifin geta orðið þeim samfélögum og svæðum sem stríða við fólksfækkun hjálp við að halda í vinnuaflið. Þekking á notkun upplýsinga- og samskiptatækni mun ekki eingöngu nýtast einstaka konum heldur þeim fyrirtækjum á staðnum sem vilja leitast við að fylgjast með aukinni þörf á menntaðra vinnuafli sem er tilbúið að takast á við breytingar þegar þess er þörf.

Til baka
 

Máttarstólpar CEEWIT aðferðafræðinnar

Það er verkefninu brýn nauðsyn að kennarar þess og leiðbeinendur(trainers) noti eftirfarandi lögmál við nálgun á kennslunni og skipulagi hennar.

1. Sjálfstæði í vinnubrögðum (þróun sjálfstæðis)

Hvað er sjálfstæði? 
Í Ceewit verkefninu lítum við á sjálfstæði sem sjálfsvald kvennanna yfir  eigin námi. Það þýðir að þær muni verða færar um að nýta grunnþekkingu sína sem stökkpall yfir í ný verkefni. Að vera sjálfstæð þýðir að þora að færa sig yfir á ókunn svið án aðstoðar kennara.

" On peut définir ce comportement, pour une personne donnée, comme une tendance à réduire son système de dépendance, à produire elle-même son système de vie ". (VASSILEFF, J. 1992. Histoires de vie et pédagogie du projet. Lyon, Chronique Sociale). " La première définition que nous proposons place l'individu dans une société où il peut se
gouverner et d'administrer librement ". (PREVOST, H. 1994. L'individualisation de la formation. Lyon, Chronique Sociale.)

Af hverju að ýta undir stjálfstæði?
Þetta tengist náið næsta atriði sem er sú áskorun sem ræðst af takmörkuðum úrræðum en einnig okkar hugmyndum um lýðræði og jafnrétti. Símenntun fylgir mikill kostnaður. Hann er sérstaklega hár fyrir okkar markhóp vegna fjarlægða og lítilla fjárráða.

Með því að ýta undir sjálfstæði gerum við konurnar færar um að nota þau víðfeðmu tækifæri til endur- og símenntunar sem nú þegar bjóðast á Netinu. Auk þess mun þetta aukna sjálfstæði stuðla að auknu sjálfsöryggi kvennanna.

Hvernig ýtum við undir sjálfstæði?
Það er áríðandi að kennararnir hafi getu kvennanna í huga. Þær þurfa stöðuga endurgjöf, sérstaklega þegar þeim tekst vel upp. Það ber að gera lítið úr mistökum og nýta þau með jákvæðum hætti til að stuðla að betra námi. Í kennslustundum og á milli þeirra ber að hvetja konurnar til að afla sér reynslu á eigin spýtur. Mikilvægi æfinganna sem gerðar eru hver í sínu lagi eða í pörum mun ýta undir sjálfstæði. Það er mikilvægt að kennarinn sýni með framkomu sinni að konurnar muni geta gert margt á eigin spýtur.

("Mundu eftir að hafa hendur fyrir aftan bak þegar þú ert að hjálpa einhverjum við tölvuvinnu.").

Til baka

2. Áhrif takmarkaðra möguleika

Hvaða áhrif skapast af takmörkuðum möguleikum?
Við vitum að við munum finna að fólk er ólíkt vegna félagslegrar stöðu, búsetu, menntunar o.fl. Við vitum að þessi mismunur mun ekki hverfa í nánustu framtíð. Í fullkomnum heimi eiga að bjóðast sömu tækifæri til menntunar óháð því hvort þú býrð í dreifbýli eða þéttbýli. Aðgengi að tölvum ætti að vera jafnt í þéttbýli og dreifbýli. Konur ættu að hafa sömu möguleika og karlar til endur- og símenntunar o.s.frv. Eins og er þá virðast möguleikarnir á endur- og símenntun vera meiri í þéttbýli og þannig útilokar það fólk í dreifbýli. CEEWIT- verkefnið tekur þessa staðreynd alvarlega og vill grípa til aðgerða sem leiða til þess að möguleikarnir sem fyrir eru verði aðgengilegir öllum og þá sérstaklega konum.

Af hverju þessi áhersla á áhrifin af takmörkuðum möguleikum? 
Ástæða þessa skorts á möguleikum er að finna í pólitískum ákvörðunum, í hefðbundinni hugsun, efnahagslegum ástæðum o.s.frv.
Okkar markmið er að ýta undir þróun til aukins jafnréttis í þjóðfélaginu. Við vitum að þetta er erfitt en við trúum því að við munum geta lagt okkar af mörkum til að svo geti orðið.  

Hvernig er best að vinna í ljósi takmarkaðra möguleika?
Okkar markhópur hefur takmarkaða möguleika af ýmsum ástæðum. Aðferðafræði okkar leitast við að komast yfir áhrif fjarlægðarinnar með því að bjóða upp á námskeið í upplýsingatækni eins nálægt heimili þátttakendanna eins og mögulegt er. Áherslan sem við leggjum á sjálfstæði mun stuðla að auknu sjálfsöryggi kvennanna. Þessi mikla áhersla á aðferðafræði felur í sér að líta ekki á námið sem einstakan viðburð heldur upphaf og að aðferðafræðin geti nýst öðrum við svipaðar aðstæður.

Til baka
 

3. Upplýsingatæknin er tæki

Hvað er tæki?
Tækið er hér til að aðstoða okkur við að ná markmiði. Tækið er ekki markmið í sjálfu sér.
 

Af hverju leggjum við áherslu á tækið?
Fjöldi rannsókna hefur leitt í ljós að það geti verið munur á því hvernig konur og karlar nálgast upplýsinga- og samskiptatæknina. Meðan karlar vilja leika sér og prófa sig áfram í notkuninni, hafa konurnar tilhneigingu til að beina sjónum að því hvaða gagn þær geti haft af tækninni.
 

Með hvaða hætti ættum við að líta á tækið?
Þegar konurnar eru í náminu á að sýna þeim hvaða gagn þær geti haft af upplýsingatækninni. Kennsluefnið í einstaka þáttum námsins er valið af kostgæfni. T.d. í námsþættinum um ritvinnsluna er ekkert um fjölva (macros). Frá fyrsta degi er áherslan lögð á þá þætti sem munu verða þátttakendunum til gagns. Með því að ýta undir sjálfstæði og hvetja konurnar til að prófa sig áfram sjálfar í notkun foritanna sjáum við það fyrir að þær muni uppgötva þætti sem ekki verða kynntir í kennslustundum.

Til baka

4. Samvinna

Hvernig vinnum við saman?
Bandaríkjamennirnir Johnson og Johnson hafa rannsakað samvinnunám og gefið út nokkrar bækur um virkni þess. Í einni þeirra The New Circles of Learning (1994) er gefin þessi skilgreining: "Samvinna er að vinna saman til að ná sameiginlegum markmiðum sem koma einstaklingnum til góða jafnt sem öllum öðrum í hópnum. Í samvinnuumhverfi tekur kennarinn sér önnur hlutverk en spekingsins, lögreglunnar og dómarans. Tengsl kennara og nemanda byggjast á samvinnu. Þessi ólíka afstaða ýtir undir ábyrgðartilfinningu nemandans. Hlutverk kennarans og leiðbeinandans mun þess vegna frekar einkennast af hlutverki þess sem styður og undirbýr".

Hvers vegna samvinna?
Þessi vinnuaðferð mun beina sjónum að virkni kvennanna og ábyrgð á eigin námi. Þessi vinnuaðferð tngist náið öðrum þáttum í aðferðafræði okkar. Konurnar munu komast að því að hægt er að finna lausnir á mörgum vandanum með því að ræða hann sín í milli.
 

Hvernig vinnum við saman?
Ýmsar leiðir eru færar í samvinnunámi. Fyrsta skrefið er að konurnar verða að öðlast eigin reynslu af möguleikum og kostum sammvinnunáms. Því náum við með því að vinna frá upphafi verkefni sem krefjast samvinnu. Í kennsluefninu eru ýmsar uppástungur um þess háttar vinnu í hinum ýmsu þáttum þess. Kennararnir ættu sérstaklega að hafa í huga möguleika samvinnunáms sem hægt er að koma á með Net-fundum. Það felur einnig í sér að um leið kynnast konurnar mikilvægum eiginleikum Netsins eins og spjalli (chat), skráaflutningi, (file-transfer), (sharing) o.s.frv. Í fyrstu tveimur kennslustundunum verður þessi hugbúnaður kynntur.

Samvinnan tengist einnig þeim verkefnum sem nemendurnir munu fást við á milli kennslustundanna. Í verkefninu er jafnmikil áhersla lögð á það sem unnið er í sammvinnu og á einstaklingsvinnu heima eða þar sem þær nota tölvuna. Vinna í minni hópum á milli kennslustundanna hefur líka mikilvæg áhrif til hvatningar. Með því að leggja svona mikla áherslu á þetta teljum við að konunum reynist auðveldara að þrauka ef fram koma  vandamál og vonbrigði á meðan á náminu stendur.

Til baka

5. Lærdómur -nám frekar en kennsla  

Hver er munurinn á námi og kennslu?
Við lítum á nám sem starfsemi þar sem þátttakandinn er virkur meðan kennsla leggur í meira mæli áherslu á þátttakandann sem óvirkan viðtakanda kennsluefnis. Hin jákvæða skíring á orðinu kennsla ætti að vera sú að kennarinn auðveldar þátttakandanum námið. Fagmennska kennarans á að birtast í valdi hans á námsefninu, árvekni hans yfir hinum ýmsu þörfum þátttakandans og í hæfileika hans til að skapa andrúmsloft - umhverfi sem hvetur til náms.
 

Af hverju þessi áhersla á námsferlið?
Markmið verkefnisins okkar er að opna markhópnum okkar nýja möguleika til þátttöku. Með því að leggja áherslu á nám einstaklingsins munum við einnig ýta undir sjálfstæði hans. Konurnar munu verða færar um að sjá um nám sitt í framtíðinni í krafti þess að þær hafa lært sitthvað um sínar eigin aðferðir til náms.

Hvernig leggjum við áherslu á námsferlið
Kennarinn sem styður við námsferlið á að taka tillit til þeirrar þekkingar sem þátttakendurnir taka með sér inn á námskeiðið. Það felur einnig í sér að kennarinn-leiðbeinandinn verður að undirbúa námsefnið þannig að þátttakendunum finnist það gagnlegt og þeim mikilvægt. Áherslan á námsferlið felur einnig í sér að nemandinn verður að vera virkur í tímum. Hugmyndafræðin gengur út á að nemandinn fylgi leiðbeiningum hverrar kennslustundar og kennarinn er þar til að leiðbeina og hjálpa.

Til baka

6. Námsumhverfið

Hvað er námsumhverfi?
Námsumhvefið felur í sér í hvaða samhengi kennslan og námið á sér stað. Með samhengi er bæði átt við það sem lýtur að húsnæði og þess háttar og að andrúmslofti.

Hvers vegna er mikilvægt að huga að námsumhverfi?
Ef þátttakendurnrir eiga að ná árangri í námi sínu verða kennararnir að mæta þeim með opnum hug. Þeir munu kynnast nemendum sem eru mjög ólíkir þeim sem þeir eru vanir að kenna í sínu daglega lífi sem kennarar. Nokkrir þátttakandenna hafa ekki langa skólagöngu að baki og hafa átt í töluverði batáttu við sjálfa sig bara við að sækja um þátttöku í náminu. Aðrar hafa slæmar minningar úr skóla og hafa upplifað marga ósigra. Oftast hefur skuldinni þá verið skellt á konurnar sjálfar. Enn aðrar hafa þá slæmu reynslu úr sinni skólagöngu að þeim finnst þær geti ekkert lært.

Hvernig hugum við að námsumhverfinu?
Það er  brýnt að við mætum þátttakendum verkefnisins með öðrum hætti en þeir gert var meðan þeir voru í skóla. Árangursríkt nám felst ekki endilega í því að láta konurnar fara að vinna við tölvurnar strax. Kennarinn á að leitast við að skapa umhverfi sem einkennist af trausti, opnum hug og vinsemd. Að gefa sér tíma og skapa ró getur haft úrslitaþýðingu í þróun námsferilsins. Konurnar eru áhugasamar þegar þær hefja námið en áhugi sumra þeirra er líklega mjög viðkvæmur. Ef þær finna fyrir spennu og þurfa að takast á við ósigra í upphafi er hætta á að þær verði fráhverfar námi lengi á eftir.

Kennarinn á að reyna að hafa tvö herbergi til afnota í kennslustundunum. Eitt fyrir pásur, hvíld og samneyti. Hitt herbergið á eingöngu að vera fyrir námið. Umræðunum í pásunum ber að beina eins og mögulegt er að öðru efni en því sem snertir námið.  Því þarf kennarinn að að hafa í huga að skipuleggja aðra þætti eins og að hafa til kaffi og með því, koma því í kring að hópurinn geri eitthvað saman o.s.frv.  

Til baka

7. Auka aðgengi að upplýsingatækninni

Hvað er aðgengi að upplýsinga- og tjáskiptatækni?
Brýnt er að konurnar hafi aðgang að tölvum með nettengingu fyrur utan kennslustundirnar.

Af hverju er það brýnt að hafa aðgengi að tölvum fyryr utan kennslustundirnar?
Þó svo að sumar kvennanna eigi tölvur verður að vera mögulegt fyrir þær að hittast í litlum hópum til að vinna sumar æfingarnar. Betra er að hópvinnan fari fram annars staðar en inni á heimili. Ef þær hafa aðgang að tölvum á opinberum stöðum eins og bókasöfnum eða félagsheimilum þar sem hægt er að hittast til að vinna hópvinnuna ætti að ýta undir það. Þetta getur haft jákvæð áhrif í samfélaginu að þær sjáist vinna með þessa tækni. Ef notkunin beinist í meira mæli að notkun tölva í fyrirtækjum og á einkaheimilum gefur það fólki hugmynd um að upplýsingatæknin og námskeið í notkun hennar sé eingöngu ætluð afmörkuðum hópi fólks. 

Hvernig er hægt að tryggja aðgengi milli kennslustunda?
Í samvinnu við samtök, tengiliðinn eða fólkið á staðnum ber kennaranum að tryggja aðgengi að nettengdum PC tölvum. Besta staðsetning þeirra er:

1. Í félagsheimilinu.
2. Í skóla á staðnum.
3. Í fyrirtæki á staðnum.
4. Á einkaheimili. 
 

Þó svo að það sé mjög æskilegt vegna námsframvindu hverrar og einnar að hver kona hafi sína eigin tölvu er það ekki nauðsynlegt til að námskeiðið takist. Hvatningin og stuðningurinn sem konurnar koma til með að fá í hópvinnunni er mikilvægari til koma í veg fyrir að konurnar gefist upp þegar þær mæta vandamálum eða verða fyrir vonbrigðum. 

Til baka

8. Línulega ferlinu hafnað

Hvað er línulegt ferli?
Flest námskeið í upplýsinga- og samskiptatækni eru byggð upp eftir ákveðinni röð. Þetta þýðir að námskeiðið byrjar með kynningu á vélbúnaði, síðan er stýrikerfið kynnt og þaðan farið í skráastjórnum og síðast í ritvinnsluna.  Verkefnið okkar byggir á 13 lotum þar sem eingöngu þær tvær fyrstu þarf að vinna hverja á eftir annarri. Þær sem eftir standa má vinna í hvaða röð sem er.

Hvers vegna að hafna línulegu ferli?
Eitt af aðalmarkmiðum okkar er að ýta undir sjálfstæði kvennanna. Línulegt ferli undir leiðsögn kennarans gefur til kynna að hann stjórni alfarið. Með óbeinum hætti er konunum sagt að vera óvirkar. Ef þeim er gert að velja sjálfar færist hluti ábyrgðarinnar yfir á þær og hefur um leið góð áhrif á námsferli þeirra.

Hvernig höfnum við línulega ferlinu?
Kennsluefnið er á vefsíðu sem í eðli sínu leiðir til einstaklingsferlis í stað hefðbundins ferlis með upphaf og endi. Í annarri kennslustundinni verður konunum boðið að velja sér hvaða lotu þær vinna næst. Valið fer að sjálfsögðu fram í samráði við a.m.k. eina konu svo að mögulegt verði að a.m.k. tvær konur vinni saman. Þetta hefur í för með sér að í 12 kvenna hópi geta verið allt að 6 hópar sem vinna að mismunandi lotum.

Mikil ögrun fyrir kennarann er fólgin í þessu skipulagi og þessu frelsi sem er óhugsandi án þjálfunar og leiðsagnar fyrir hann. Einnig er þetta bundið við að beina sjónum að því að konurnar hjálpist að í kennslustundum.

Þar sem kennarinn er svona lítið sýnilegur í kennslunni þá kynnu sumir að spyrja af hverju við gerum ekki kennsluefnið svo úr garði að það byggi alveg á sjálfsnámi. Okkar svar er að sjálfstæði og áhersla á námsferli næst ekki fram með orðum heldur með athöfnum og viðhorfum.

Kennarinn mun vera til taks allan tímann en verður að skiptast á að vera virkur í tímunum og að sjá fyrir hvað koma skal.  Hann verður að geta séð fyrir þau vandamál sem kunna að rísa og vera tilbúinn með aukaverkefni fyrir sumar konurnar sem og að vera á verði gagnvart þeim þáttum sem stuðla að eða draga úr samvinnu.

Til baka