Bygging knattkols


Aušvelt er aš įtta sig į byggingu C60 - knattkolssameindarinnar ef menn skoša venjulegan fótbolta fyrst.
Mynd af fótbolta
Fótboltinn er geršur śr tveimur tegundum af marghyrningum, annarsvegar fimmhyrningum og hins vegar sexhyrningum. Meš žvķ aš raša žeim saman į réttan hįtt fęst kśla.
Knattkol
Sama gildir um knattkoliš. Žaš er sett saman śr annarsvegar fimm-kolefna hringjum og hins vegar sex-kolefna hringjum . Ef žeim er rašaš eins saman og fimm- og sexhyrningunum er rašaš saman ķ fótbolta fęst kślulaga, samhverf sameind.
Vegna žess aš byggingarlegir eiginleikar knattkolsins eiga sér rętur ķ žeim fręšum sem amerķski verkfręšingurinn og heimsspekingurinn R. Buckminster Fuller setti fram žį hafa erlendir vķsindamenn nefnt žessa sameind Buckminsterfullerene eša Buckyball til styttingar. Upp į ķslensku hefur fyrirbęriš veriš nefnt Knattkol. Til višbótar hefur sį eiginleiki sameinda aš mynda lokuš hvel veriš nefndur Fullerence. Žaš hefur nefninlega sżnt sig aš til eru fleiri śtgįfur af kolefnissameindum sem mynda lokuš hvel. Til dęmis mį nefna C70 sem myndar form sem lķkist rśbbżbolta.

Stęršfręšingurinn Euler sżndi fram į į 18. öld aš ķ lokušu hveli myndušu śr fimm- og sexhyrningum verša aš vera akkurat 12 fimmhyrningar en fjöldi sexhyrninga getur veriš breytilegur. Ķ knattkoli eru t.d. 20 sexhyrningar.


Kristöllun knattkols

Žegar knattkol kristallast myndar žaš kristal sem tilheyrir kśbķska kerfinu. Žetta mį augljóslega sjį ef skošuš er mynd af žvķ hvernig sameindirnar raša sér upp.
Knattkol rašast upp eins og biljardkślur
Į žessari mynd sést aš kristallinn hlżtur aš mynda ferkantaš form. "Boltarnir" raša sér upp eins og billjardkślur.

Ef vel er aš gįš sést aš talsvert bil er į milli boltanna. Ķ žessi bil er talsvert plįss fyrir önnur atóm aš setjast ķ.


Ef žig langar aš skoša rafeindasmįsjįrmyndir af kristöllušu knattkoli teknar meš SEM tękni, smelltu žį hér.

© Hrafnkell Eirķksson 1995.
hkelle@ismennt.is