Algengar spurningar um esperanto

Hva er esperanto?
Esperanto er tunguml sem bi var til af plska augnlkninum L.L. Zamenhof (1859-1917) ri 1887, til ess a leysa tungumlavanda heimsbyggarinnar. Mli er eitt margra sem bin hafa veri til v skyni a vera hlutlaust alheimssamskiptaml, .e. ml sem allir kunna, en enginn hefur a murmli.

Er ekki ng til af tungumlum?
Esperantistar telja hvorki rennilegt n eftirsknarvert a gera jtungu a alheimssamskiptamli. ar kemur einkum tvennt til.

Hvers vegna esperanto?
Esperanto hefur srlega margt umfram nnur ml af essu tagi, og ber ar hst hversu fljtlrt a er, og "skilvirkt". a er einkum tvennt sem gerir esperanto aulrt:

Hve margir kunna esperanto heiminum dag"?
essu sambandi hafa tal tlur veri nefndar, flestar bilinu 100 sund til 8 milljnir. tiloka a gera manntal v skyni a svara essari spurningu, en s rannskn sem byggilegust er talin leiddi ljs a 2 milljnir vri nst sanni. eru eir einir taldir sem ba yfir ngilegri frni mlinu til ess a geta haldi uppi einfldum samrum.

Hvaa mlum lkist esperanto?
A hljmfalli og grunnorafora lkist esperanto rmnskum mlum, t.d. tlsku. v veldur annars vegar a herslan er jafnan nstsasta atkvi ea samstfu (esperanto, Islando, ekskudristino), og hins vegar a oraforinn er a miklu leyti kominn t latnu og rmnskum mlum. Einnig er talsvert af germnskum orum esperanto, og sum or eru slendingum kunnuglegri en flestum rum, svosem hejme (heima, ao.), ofte (oft, ao.), muso (ms, no.)

N? Er esperanto ekki bara enn eitt indevrpskt ml? Vri a ekki sanngjarnt gagnvart rum mlsvum?
Eins og fram hefur komi, er oraforinn a langmestu leyti indevrpskur. a hins vegar alls ekki vi um mlfrina og bygginguna, sem mun fremur einkennir mli en orstofnarnir. Myndun ora me "sambrslu" orhluta (agglutination), sem rur miklu um eiginleika mlsins, er mun fremur a finna t.d. asskum tungumlum en indevrpskum.

Esperanto hefur ekki sst tt fylgi a fagna meal ja sem ekki tala indevrpsk ml, s.s. Kna, Vetnam og Ungverjalandi. Esperanto er srlega sveigjanlegt ml, og mjg auvelt me a "herma eftir" lkum mlum. Oft er erfitt a a setningar milli mjg skyldra mla, einfaldlega vegna ess hve lk au eru a byggingu. a getur t.d. veri a mlinu sem veri er a a yfir s ekki til atviksor sem samsvarar atviksori frumtextanum. esperanto getur hins vegar srhver orstofn brugi sr bning nnast hvaa orflokks sem vera skal.

Dmi: Eftirfarandi setningar a allar g fr me leigubl hteli

Mi iris per taksio al la hotelog fr me leigubl hteli
Mi taksie iris hoteleng "me leigublshtti" (ao.) fr htel ("htel" er hr ekki nafnor, heldur staaratviksor, eins og "upp" ea "inn")
Mi taksiis hoteleng leigublai (so.) htel ("htel" er hr ekki nafnor, heldur staaratviksor, eins og "upp" ea "inn")
Mi alhotelis taksieg htelai (so.) "me leigublshtti" (ao.)


Getur tunguml sem ekki hefur neina j bakvi sig nokkurn tma ori lifandi ml?
a er rtt a engin ein j esperanto a murmli en a baki ess stendur aljlegt menningarsamflag, me tgfu bka og tmarita sinni knnu. Auk ess er efnt til fjljlegra mta ar sem esperanto er samskiptaml. annig hefur mli rast ru og riti. Rtt er a taka fram a fagurbkmenntir esperanto, einkum lj og smsgur, er strum fyrirferameira en vsindaleg rit.

Er hgt a hafa eitthvert gagn a v a kunna esperanto?
essari spurningu m hiklaust svara jtandi. a gagn er kannski a msu leyti frbrugi v sem gerist um nnur tunguml. a fer lka miki eftir hugamlum hvers og eins. Sem dmi m nefna
  • Esperanto er er srlega hentugt "anna ml". Fjldi flks hefur huga a bta vi sig tungumli, en hafa ekki tma til ess a lra jtungu.
  • Margar athuganir hafa snt a nm esperanto er mjg skilegur grundvllur a mlanmi yfirleitt, v esperanto greiir fyrir skilningi uppbyggingu tungumla og mlfri.
  • getur haft beint samband vi flk mrgu lndum mllegum jafnrttisgrundvelli.
  • getur ntt r mli til ess a ferast, t.d. me v a notfra r
    gistijnustu esperantista.
  • Gegnum esperanto geturu teki tt aljlegum mannamtum, s.s. aljaingum Heimssambands esperantista.
  • Gegnum esperanto geturu kynnt r ddar bkmenntir af tungum missa ja (t.d. r knversku og ungversku) og kynnst verkum sem ekki hafa veri dd slensku, t.d. eftir eftir Garcia Marquez, Saikaku, Gibran, Brecht, Tagore, Kawabata, Dante, and Mickiewicz.

    Vri ekki htt vi a jtungurnar biu hnekki ef esperanto vri almennt viurkennt samskiptaml og t.d. kennt llum grunnsklum?
    essari spurningu er hiklaust htt a svara neitandi. Esperanto er aulrara en nnur tunguml og nm v tki v tiltlulega ltinn tma fr murmlskennslu. hefur veri snt fram a nm esperanto hefur umtalsvert yfirfrslugildi, .e. a kunntta mlinu auveldar agang a rum tungumlum og eykur mlfrilegan skilning yfirleitt. Hins vegar m benda a sterk staa enskrar tungu veldur mrgum hyggjum enda virist hn gri lei me a trma tungum missa minnihlutahpa. essu efni er enskan ekkert einsdmi og mtti t.d. minna a hin msu tunguml ba Frakklands hafa tt vk a verjast gagnvart frnsku, fjldi tungumla Sovtrkjunum mttu hafa sig ll vi gagnvart rssnesku og svo mtti lengi telja. Vigangur jtungna hltur a fara mest eftir eirri tungumlaplitk sem stundu er, svo sem hve inar jirnar eru a semja og gefa t rit um hin fjlbreytilegustu efni eigin tungu.

    Yri framburur esperanto ekki svo lkur hinum msu lndum a jir sem a lru ttu erfileikum me a skilja hver ara?
    essu hefur reynslan egar svara. sumum esperantomtum er saman komi flk fr 60-70 jlndum og veitast mlleg samskipti mjg auveld. A essu stular einnig mis ntma tkni, tvarp, hljbnd, myndbnd og neti svo eitthva s nefnt.

    Vafalaust vakna margar fleiri spurningar a essar, sem hr hefur veri leitast vi a svara, su trlega algengastar. r er auvita frjlst a beina spurningum til slenska esperantosambandsins!