Þjóðtrú og þjóðsögur


Til kennarans

[ Viðfangsefni  | Námskrá | Gagnlegar krækjur  | Til krakkanna | Til kennarans ]


Eins og flestir vita þá er trúin á álfa og tröll, huldufólk og drauga mjög samofin vitund okkar Íslendinga. Í aðalnámskrám allra skólastiga er lögð áhersla á að nemendur kynnist íslenskum þjóðsögum. Jafnframt er notkun tölvusamskipta eins og rauður þráður í gegnum þær. Þess vegna býður Kidlink-íslenska uppá tölvusamskiptaverkefni um þjóðtrú og þjóðsögur.

Eins og í öðrum Kidlink-verkefnum geta heilir bekkir, hópar eða einstaklingar tekið þátt í verkefninu. Þátttakendur þurfa að skrá sig í verkefnið, en ef um heila bekki eða hópa er að ræða nægir að skrá hópinn sem heild. 

Tími:
Líkt og í öðrum verkefnum Kidlink er misjafnt hvenær á skólaárinu boðið er upp á þátttöku í þessu verkefni. Tilkynning þar um verður birt á póstlistunum Kidproj-islenska og Kidleader-islenska.  

Samskiptin í Kidlink:
Allir þátttakendur verða að gerast áskrifendur að póstlistunum sem notaðir eru í verkefninu. Það gera þeir á það netfang sem þeir hugsa sér að nota til samskiptanna. Benda má á að góður kostur fyrir kennara er að nota sérstakt nemendanetfang í þessu skyni til að blanda ekki þessum pósti saman við eigin tölvupóst. Á það sérstaklega við um það ef kennarinn er bara að nota eitt netfang fyrir allan hópinn í verkefninu. Ýmis fyrirtæki bjóða upp á ókeypis netföng sem bæði kennarar og nemendur geta notfært sér. 

Ef nemendur eignast eigið netfang er sjálfsagt að leyfa þeim að nota það bæði til að gerast áskrifendur að póstlistum Kidlink sem og til að svara spurningunum fjórum. Það auðveldar nemendum að fylgjast með þeirri umræðu sem fram fer á póstlistanum. Að öðrum kosti þurfa kennarar að gæta þess að prenta út þau bréf sem berast á póstlistann og hengja upp á áberandi stað í kennslustofunni svo allir geti lesið þau. 

Kidleader-islenska er póstlisti sem eingöngu er ætlaður fullorðnum. Áskrifendur að honum eru allir þeir kennarar sem eru þátttakendur í Kidlink og eru, eða hafa verið, að nota tölvusamskipti með nemendum sínum. Einnig er þar fólk sem áhuga hefur á skólamálum og tölvusamskiptum þó ekki sé það allt kennarar. Þetta fólk er tilbúið að veita góð ráð og aðstoð og styðja við bakið á þeim kennurum sem eru að stíga sín fyrstu skref í tölvusamskiptum. Það er því fyrsta skref kennara sem taka vilja þátt í þessu verkefni sem og öðrum Kidlink verkefnum með nemendum sínum, að skrá sig á þennan póstlista.

Kidproj-islenska er póstlisti sem ætlaður er fyrir samskipti nemenda sem taka þátt í Kidlink-verkefnum á íslensku. Hann er ekki eingöngu notaður fyrir verkefnið Þjóðtrú og þjóðsögur, heldur fyrir öll önnur verkefni í Kidlink-islenska. Því þarf að gæta þess að skrifa nafn viðkomandi verkefnis í efnislínuna (subject) þegar bréf eru send á listann. Á þennan póstlista geta nemendur sent bréf og rætt við aðra nemendur um atriði sem varða verkefnin sem þeir eru að taka þátt í. Það fer eftir verkefnum og stjórnendum þeirra hverju sinni, hvernig unnið er úr þeirri umræðu. Stundum eru upplýsingar sem koma fram í umræðunni settar á vefsíðu sem allir geta skoðað en stundum er umræðan á póstlistanum ein og sér látin duga. 

Hafa ber í huga að einungis skal senda texta á póstlistana. Allar myndir sem tilheyra verkefninu skal senda beint á stjórnanda verkefnisins sem sér svo um að birta þær fyrir aðra þátttakendur. Myndir þurfa að vera vistaðar á .jpg eða .gif formi og vera í hóflegri stærð. Til viðmiðunar skal bent á að ca. 300 x 200 pixel er nokkuð heppileg stærð.

Kidspace er umhverfi innan Kidlink þar sem boðið er upp á að birta texta, myndir og athugasemdir. Auk þess er þar hægt er að taka þátt í rauntímasamskiptum (Irc) við aðra þátttakendur Kidlink á lokaðri (verndaðri) spjallrás. Þetta umhverfi er farið að nota í æ ríkara mæli fyrir verkefnin í Kidlink og er skemmtileg viðbót við póstlistana. 

Það er hlutverk stjórnanda verkefnisins hverju sinni að ákveða með hvað hætti og hvar samskiptin fara fram og á hvern hátt vinna nemenda er birt.

Skólar, sem í viðbót við þau samskipti og birtingarform sem Kidlink býður uppá, vilja birta vinnu nemenda sinna á eigin heimasíðu er það auðvitað frjálst, enda er vefsíðugerð eitt af markmiðum aðalnámskrár.

Spurningarnar fjórar:
Það sem greinir Kidlink frá öðrurm samskiptaverkefnum eru spurningarnar fjórar, sem börn og unglingar þurfa að svara áður en þau geta tekið þátt í Kidlink. Spurningarnar eru góður umræðugrundvöllur ekki síst nú eftir atburðarásina sem hófst 11. september 2001. Kidlink býður upp á sérstakt verkefni sem heitir "Hver er ég?" (Who-Am-I?) sem hentar mjög vel að nota til þess að vinna með spurningarnar, en fyrsti hluti þess fjallar einmitt um þær. Spurningarnar eru þessar:

  1. Hver er ég?
  2. Hvað vil ég vera þegar ég verð stór?
  3. Hvernig vil ég að heimurinn verði þegar ég verð stór?
  4. Hvað get ég gert núna til að það geti orðið?
Að svara spurningunum fjórum :
Ýmsar leiðir eru færar þegar spurningunum er svarað og fer það nokkuð eftir aldri nemenda og aðstæðum í hverjum skóla, hvaða leið er valin. 
  1. Að undangeginni umræðu og umfjöllun (Sjá "Hver er ég?" ), geta eldri nemendurnir svarað spurningunum beint á svarsíðunni.
  2. Best er að nota verkefnið "Hver er ég?" með yngri nemendunum til að svara spurningunum, en sé þess ekki kostur fá þeir spurningarnar á blaði.
    • Nemendur svara svo spurningunum heima eða í skólanum að undangenginni umræðu um þær.
    • Yngstu þátttakendurnir geta svarað spurningunum (einni eða fleiri) á myndrænan hátt með myndum sem þau teikna í teikniforriti eða á pappír, en þá þarf að skanna myndirnar.
  3. Kennarinn fer yfir svörin, kemur með uppástungur um breytingar eða leiðréttingar.
    • Nemendur vélrita svörin í ritvinnsluforriti (t.d.Word).
    • Nemendur fara svo inn á svarsíðuna og setja svörin sín í þar til gerða reiti (klippa og líma).
    • Á svarsíðunni er að finna upplýsingar um hvernig hægt er að senda myndir í stað orða.
  4. Á svarsíðunni þurfa nemendur að velja sér lykilorð (leyniorð), sem þau verða að geta munað. Það ásamt notendanafni (username) er notað til að komast inn á þau svæði á vef Kidlink sem lokuð eru öðrum en þátttakendum.

Hópur manna sér um að lesa bréfin og ýmist samþykkir þau og sendir þá tölvupóst þar um til nemandans eða sendir nemandanum tölvupóst og gerir athugasemdir og leiðbeiningar um hvernig nemandinn getur lagfært svörin. Ef svörin eru samþykkt kemur í staðfestingarbréfinu notendanafnið og lykilorðið sem þau völdu og þar með geta þau byrjað að taka þátt í Kidlink-verkefnum.

Ef kennarar vilja skoða svör, sem hafa verið samþykkt, má finna þau í gagnasafni Response-listans í Kidlink. Einnig geta þeir kennarar sem vilja séð hvaða nemendur í þeirra skólum hafa svarað spurningunum með því að leita í gagnasafni Response listans (Search the RESPONSE Archive ). Þar er hægt að leita eftir ákveðnum leitarskilyrðum eins og t.d. landi, stað, nafni eða tímabili. Nánari leiðbeiningar eru á síðunni. 

Í gagnasafninu eru föðurnöfn, staðarnöfn og netföng þátttakenda falin utanaðkomandi aðilum. Það er gert vegna persónuverndar. Kidlink gefur ekki persónulegar upplýsingar um þátttakendur til utanaðkomandi aðila né heldur sendir póst til þátttakenda um málefni óviðkomandi Kidlink. 

Viðfangsefni:

Í Þjóðtrú og þjóðsögum er boðið upp á ýmsar leiðir til að fjalla um þjóðsögur, en tölvusamskiptin á milli nemenda eru þó aðalatriðið. Verkefnið tengist ýmsum námsgreinum og til að auðvelda kennurum að tengja það aðalnámskránni hafa þau áfanga-og/eða þrepamarkmið einstakra bekkja sem tengjast þjóðsögum, þjóðtrú og tölvusamskiptum verið tekin saman.

Verkefnið skiptist í nokkra hluta og má vinna með einn eða alla. Hugmyndir um umræður og úrvinnslu með sérhverjum hluta verkefnanna, er að finna á heimasíðum þeirra (sjá hér að neðan). Hlutarnir eru þessir:

Þjóðsögur úr heimabyggð: Nemendur finna þjóðsögur tengdar heimabyggð sinni og vinna með þær. Hugmyndir um umræður og úrvinnslu

Nútímaþjóðsögur: Nemendur skoða þjóðsögur, leita að þjóðsögum úr nútímanum og semja sínar eigin nútímaþjóðsögur. Hugmyndir um umræður og úrvinnslu

Árstíðabundnar þjóðsögur: Nemendur finna þjóðsögur sem tengjast sérstökum árstíma eða árstíðabundnum störfum. Hugmyndir um umræður og úrvinnslu

Söguspuni: Tveir bekkir vinna saman að því að búa til þjóðsögu út frá orðalista. Hugmyndir um umræður og úrvinnslu

Þulur og kvæði: Nemendur finna þulur og kvæði sem tengjast þjóðtrúnni og vinna með þau. Hugmyndir um umræður og úrvinnslu

Myndasýning: Nemendur teikna myndir ýmist í tölvu eða á annan hátt og skanna á tölvutækt form. Hugmyndir um umræður og úrvinnslu

Ekki er víst að kennarar sem vilja taka þátt í verkefninu með nemendum sínum hafi aðgang að tölvum fyrir nemendur daglega. Hér eru ábendingar um hvernig hægt er að standa að málum í því tilviki:

  • Lesið sjálf vandlega allt um verkefnið og segið nemendum frá því helsta. Gott er að prenta út viðfangsefnin og hafa t.d. í möppu í stofunni eða hengja á vegg.

  • Látið nemendur gera borða með nafni verkefnisins og hengja upp á áberandi stað í stofunni. Þar undir má svo hengja ýmislegt er viðkemur verkefninu.

  • Lesið sjálf tölvupóstinn á hverjum degi, prentið út bréfin sem tengjast verkefninu og lesið fyrir nemendur og/eða hengið upp.

  • Takið gömlu bréfin niður af veggnum jafnóðum og ný berast og setjið í sérstaka möppu sem allir hafa aðgang að.

  • Látið nemendur undirbúa svör við bréfum og annað sem þeir vilja senda á póstlistann í stofunni sinni eða heima og hafa tilbúið þegar þeir komast í tölvu. Þeir sem hafa aðgang að tölvu heima geta jafnvel vélritað sitt efni upp þar og vistað á disklingi og tekið með í skólann.

Kennsluaðferðir og kennslufræði:

Verkefni þetta er hægt að vinna með ýmsu móti og verður hver kennari að velja þá aðferð er hentar honum best og þeim nemendahópi sem hann er að vinna með hverju sinni. Hér að neðan er þó komið inn á kennsluaðferðir og kennslufræði sem við mælum með að þátttakendur skoði vel, með tillitit til þess að nýta í verkefnunum.

Hugsmíðahyggjan:

Kenningar um hugsmíðahyggju eru byggðar á þeirri hugmynd að nemendur taki virkan þátt í því að leysa vandamál og beita gagnrýnni hugsun við viðfangsefni sem þeim finnst skipta máli og vera áhugaverð. Þeir "smíða" sína eigin þekkingu með því yfirfæra hugmyndir og aðferðir sem byggja á fyrri kunnáttu og reynslu á nýjar aðstæður og byggja þannig ofan á það sem fyrir er.

Námið er  best að skipuleggja þannig, að í uppbyggingu þekkingarinnar sé gert ráð fyrir virkri þátttöku nemandans. Mikilvægt er að hann hafi áhuga á viðfangsefninu og sjái tilgang í að læra það sem til þarf til að hann geti leyst verkefnið. Hópvinna og þemavinna ýmiss konar þar sem nemendur vinna saman og ráða miklu um val verkefna og túlkun, getur verið vel til þess fallin að stuðla að virkri þátttöku. http://curriculum.calstatela.edu/faculty/psparks/theorists/501const.htm

Samvinnunám:

Nemendur, sem fá tækifæri til samvinnu virðast læra betur og hraðar, muna betur það sem þeir hafa lært og vera jákvæðari í viðhorfum til námsins. Samvinnunám er ekki leið kennarans frá kennslu, þvert á móti þarf undirbúningur að vera mjög góður og bæði kennari og nemendur verða að vera meðvitaðir um þær aðferðir sem eru nauðsynlegar til þess að hópvinnan takist. Samvinnunám gefur nemendum tækifæri til þess að læra að umgangast aðra og þróa samstarfshæfileika sína. Samvinnunám gefur nemendum tækifæri til að takast á við að vera til skiptis í hlutverkum stjórnanda, ritara, talsmanns hópsins o.s.fr. Í samvinnunámi hafa allir sitt hlutverk og enginn á að geta svikist um. Niðurstaðan byggist á vinnu allra í hópnum. http://www.newhorizons.org/trm_cooplrn.html

Ekki eru allir jafn hrifnir af samvinnunámi og Gavriel Salomon sem mikið hefur skoðað tölvustutt samvinnunám segir, að þó samvinnunám sé víða lofsungið og fáir viðurkenni að það hafi misheppnast sé það ekki sín reynsla. Þvert á móti segir hann að það sé óalgengt að það takist, nemendur vinni illa og læri jafnvel minna en þegar þeir vinni einir. Hann nefnir “free rider effect” þegar einn úr hópnum lætur hina um vinnuna, “sucker effect” þegar einn úr hópnum kemst að því að hann hefur látið hina nota sig, "The status sensitivity effect" þegar nokkrir greindir og vinnusamir einstaklingar hópsins sjá um alla vinnuna og að lokum #ganging up on the task effect" þegar hópurinn kemur sér saman um að komast eins létt frá verkinu og hægt er. Hópvinnuna verður að skipuleggja þannig að verkið verði ekki unnið nema allir í hópnum leggi sitt fram, þ.e. að vinnan byggist jafnt á framlagi allra og hver hafi sitt hlutverk. http://www.cica.indiana.edu/cscl95/outlook/62_Salomon.html


Við lifum á tíma breytinganna. Það sem  við kennum nemendum okkar í dag getur verið úrelt á morgun. Við verðum að kenna þeim það sem kemur þeim best í framtíðinni. Þau verða að sjálfsögðu að læra að lesa skrifa og reikna, en við megum ekki gleyma nauðsyn þess að þau læri að leita að upplýsingum, tjá sig og skiptast á skoðunum. Einnig er hæfileikinn til að setja sig í spor annarra, og að kunna að virða skoðanir þeirra og tilfinningar, gott veganesti út í lífið.

Tölvusamskiptaverkefnið Þjóðtrú og þjóðsögur getur, ef vel er á málum haldið, þjálfað alla þessa þætti. Því er tilvalið að nýta það í kennslu á ýmsum skólastigum.

Nánari upplýsingar um Kidlink.


[ Forsíða | Þátttakendur | Afrakstur verkefnisins ]


Verkefni samið af Eygló Björnsdóttur og Hildu Torfadóttur 
Síðast uppfært 20. nóvember 2001
Einkaréttur © 1999 Kidlink. Allur réttur áskilinn.