Grunnskólinn

Nýsköpun og hagnýting þekkingar

Nýsköpun og hagnýting þekkingar er ný námsgrein. Megináherslan með henni er að þjálfa nemendur í að framleiða verðmætar og hagnýtar afurðir úr þekkingu. Ekki er lagt til að námsgreinin verði skyldugrein til að byrja með heldur val skóla. Stefnt skal að því að með tímanum fái námsgreinin fasta tímaúthlutun í viðmiðunarstundarskrá. Æskilegt er að námsgreinin þróist í samstarfi kjarnaskóla og aðila úr atvinnulífinu. Þessir aðilar mynda kjarna sem á skilvirkan hátt aflar greininni reynslu og þekkingar er haldið verður til haga á veraldarvefnum. Aðrir skólar og kennarar hafa beinan aðgang að þessum mennta- og kennsluvef og geta hafið samstarf þegar þeir telja sig reiðubúna til þess.

Nýsköpun og hagnýting þekkingar hefur engin fyrirfram skilgreind viðfangsefni önnur en tæknilegar úrlausnir við hagnýtingu þekkingar. Það er skólans, kennara og nemenda að ákveða hvað er tekið fyrir á hverju skólamisseri eða skólaári. Þetta geta verið hagnýt verkefni sem byggja á námi nemenda í einstökum námsgreinum (s.s. náttúrufræði, málfræði, samfélagsfræði, listgreinum eða stærðfræði) eða verkefni sem byggja á þverfaglegri þekkingu.

Nýsköpun og hagnýting þekkingar er tæknimenntagrein. Hún sækir kennslufræðilegar útfærslur í erlendar fyrirmyndir. Menntamálayfirvöld víða um heim hafa lagt mikla áherslu á þróun tæknimenntunar. Í mörgum tilvikum hefur tæknimenntun þróast af smíðakennslu í nánu samstarfi við kennslu í vísindum. Afraksturinn hefur verið ný námsgrein sem oft hefur verið látin koma í stað smíða. Forvinnuhópurinn leggur á það ríka áherslu að ekki verði farin sama leið hér á landi. Smíði hefur sjálfstæða réttlætingu sem undirstaða verkmennta og verklegrar þjálfunar. Hins vegar er lagt til að komið verði á verkaskiptingu á milli nýsköpunar og hagnýtingar þekkingar og smíða. Smíðin tekur yfir ákveðna tæknimenntaþætti sem tengjast verklegum störfum en nýsköpun og hagnýting þekkingar einbeiti sér að þáttum sem eru ráðandi í upplýsingasamfélaginu (þjónusta, samskipti og úrvinnslu upplýsinga).

Við þessa verkaskiptingu öðlast nýsköpun og hagnýting þekkingar sjálfstætt gildi sem almenn starfsmennt 21. aldar en smíðin verður sem fyrr undirstaða verkmennta.

Með námsgreininni nýsköpun og hagnýtingu þekkingar verður til farvegur fyrir nýsköpunar- og þróunarstarf í grunnskólum. Því er lagt til að námsgreinin fái fasta tímaúthlutun á viðmiðunarstundarskrá sem skólarnir geta notað til þróunarstarfs innan ramma greinarinnar.

Námþættir

Mynd 3 Tengsl námsþátta, þekkingar og viðfangsefna

Dæmi um viðfangsefni

Í tengslum við Nýsköpun og náttúruvísindi hefur verið þróað sérstakt námsefni fyrir miðstig grunnskólans, en á unglingastigi hefur verið lögð áhersla á verkefni þar sem stuðst er við vísindalegar rannsóknaraðferðir við hagnýtingu á þekkingu í skapandi verkefnum. Þetta námsefni er:

Frumkvæði -sköpun sem felur í sér tileinkun nemandans á aðferðum uppfinningamanna við að skoða þarfir og vandamál í umhverfi sínu og aðferðir til að útfæra hagnýtar lausnir.

Nýsköpun -tækni sem felur í sér hagnýtingu tæknilegrar þekkingar og innsæis við útfærslu nytsamra lausna á þörfum og vandamálum í umhverfinu.

Hugmyndir -hugvit leggur áherslu á að kenna nemendum framleiðsluferli frá hugmynd til afurðar þar sem stofnað er fyrirtæki utan um hugmynd nemanda og afurðin framleidd. Gerð er markaðskönnun og haldinn markaður.

Umhverfi -útlit er námsefni þar sem unnið er að hönnun mannvirkja með tilliti til félagslegra þarfa og nýtingu á rými og umhverfi. Nemendur setja lausnir fram með tilheyrandi teikningum og líkönum.

Á unglingastigi er boðið upp á val í nýsköpun þar sem sérstök áhersla er lögð á hagnýtingu vísindalegra rannsóknaraðferða og þekkingar.

Nemendur geta tekið þátt í Nýsköpunarkeppni grunnskólanna og vísindakeppinni Hugvísi.

Í verkefninu Nýsköpun og náttúruvísindi er lögð áhersla á að nemendur upplifi sig sem mótandi afl í umhverfi sínu og þroski siðvit sitt með því að vinna út frá þörfum og vandamálum í umhverfi mannsins.

Tillögur að öðrum verkefnum

Nýsköpun og stærðfræði
Í nýsköpun og hagnýtingu þekkingar er mikilvægt er að nemendur öðlist skilning á hagnýtu gildi stærðfræði. Nemendur átti sig á að stærðfræði er meira en reikningur. Talnameðferð, algrím, verkáætlanir, vinnuteikningar, forskriftir, skemu o.s.frv. eru allt undirþættir stærðfræði og hafa mikið hagnýtt gildi fyrir tæknivinnslu.

Nemendur læri ekki aðeins að beita stærðfræði sem verkfæri við úrlausnir verkefna heldur öðlist skilning á að stærðfræðin er eins konar hráefni í reiknirými tölvunar sem vélin umbreytir í sýnileg og mótanleg form, hluti og ferli. Nemendur kynnist m.ö.o. því hvernig tölvan framleiðir hagnýta hluti með stærðfræði og upplýsingum.

Nýsköpun og hagnýting samfélagsfræða
Með altækum tölvunetum eins og Internetinu hefur orðið til nýr og frumlegur heimur, netheimur. Án efa mun þessi nýstárlegi heimur hafa vaxandi áhrif á félagslega þætti og menningu okkar. Á margan hátt má líkja netheimum við land sem er enn að mestu ónumið. Okkar og næstu kynslóða bíður því ekki ósvipað hlutverk og landnámsmanna á Íslandi fyrir rúmum 1000 árum, að gefa nýja heiminum lög.

Í nýsköpun og hagnýtingu samfélagsfræða geta nemendur t.d. spreytt sig á ýmis konar hlutverkum og hönnun samfélagskerfa í netheimum. Áhersluatriði í kennslu geta þá verið:

Netheimar, menning og samfélag

áhrif netheima á einstaklinga, samfélag og menningu;

siðferði tölvusamskipta.

Raunveruleikinn og netheimar

netheimar sem miðill á milli einstaklinga og náttúruumhverfis;

raunveruleikinn í netheimum.

Skólasafnskennsla

Skólasafn verður að vera í nánum tengslum við allt daglegt starf í skólanum og helst þannig staðsett í húsnæði skólans að það sé jafnaðgengilegt fyrir alla nemendur og kennara. Mikilvægt er að skólasafnskennari taki þátt í að skipuleggja skólastarf, m.a. með því að eiga hlut að gerð starfsáætlunar og skólanámskrár, auk þess að vinna með einstökum kennurum. Skólasafnskennari leiðbeinir nemendum við upplýsingaöflun, verkefnavinnu, úrvinnslu, gagnaval og sér um safnfræðslu. Einnig hefur skólasafnskennari umsjón með uppbyggingu og skipulagi daglegs starfs skólasafns.

Á undanförnum árum hefur orðið bylting í upplýsingamálum. Upplýsingatæknin hefur rutt sér til rúms með margmiðlunarefni, gagnabönkum, leitarvefum og Interneti. Á fáum árum hefur aðstaða til upplýsingaöflunar gjörbreyst og heimurinn þrengt sér inn í hverja stofu. Skólarnir þurfa að enduskoða kennslu með tilliti til þessa og þar gegna skólasöfnin lykilhlutverki í menntun nýrra kynslóða til að rata um þann frumskóg upplýsinga sem tæknin býður upp á.

Mikilvægt er að hver nemendi verði fær um að afla upplýsinga á sjálfstæðan hátt. Nauðsynlegt er að tryggja að allir nemendur fái fræðslu sem geri þeim kleift að afla upplýsinga úr bókum, tölvum, mynd- og hljóðrituðu efni og öðrum þeim miðlum sem til greina koma. Nemendum verði kennt að meta upplýsingar, vinna úr þeim á skipulegan hátt og setja fram niðurstöður. Til að ná þessum markmiðum verði stefnt að eftirfarandi þáttum:

• Kennsla í upplýsingaöflun. Auk hefðbundinnar safnfræðslu fái nemendur kennslu í upplýsingaöflun af margmiðlunardiskum, gagnabönkum og Interneti.
• Sérstök verkefni sem verða lögð fyrir nemendur sem þjálfa þessa leit og reynt verði að tengja hana þeim verkefnum sem eru í gangi hverju sinni. Þannig verður lagður grunnur að öflun þekkingar sem nýtast mun nemandanum í leik og starfi í lýðræðisþjóðfélagi.
• Tölvusamskiptum, beini spurningum til annarra í tengslum við verkefni og vinni úr þeim svörum sem koma.
• Miðlun niðurstaðna á árangursríkan hátt til annarra.

Námsþættir

Upplýsinga- og heimildagrunnur
Nemendur öðlist:

• skilning á tilurð, eðli og hagnýtingu upplýsinga;
• skilning á helstu flokkunaraðferðum upplýsinga og upplýsingalindum;
• skilning á inntaki laga um höfundarrétt og meðferð persónuupplýsinga;

• skilgreina hvaða upplýsinga er þörf. Það felur í sér að nemendur geti:
• staðsett og sótt upplýsingar;
• flokkað, metið og valið upplýsingar;
• varðveitt upplýsingar á skipulagðan hátt;
• túlkað, sett fram og miðlað niðurstöðum;
• notað tölvur til að vinna úr upplýsingum;

• skilning á því á hvern hátt skoðanir, gildismat og siðferði einstaklinga og hópa ýtir undir eða hindrar upplýsingastreymi;
• skilning á tengslum upplýsinga, tjáningarfrelsis, friðhelgi einkalífsins og æru hvers og eins;
• skilning á áhrifum upplýsinga og upplýsingatækni á samfélagið og á líf einstaklinga í fortíð, nútíð og mögulegri fortíð;

Smíði: hönnun, tækni og handverk (HTH)

Skapandi og skipulagt verklegt nám sem hvílir á hugmyndavinnu nemandans, eflir frumkvæði, sköpunarmátt og verkskilning. Smíði gerir nemandann þannig hæfari til að móta umhverfi sitt og skapa ný atvinnutækifæri í framtíðinni. Með þessum hætti verður smíðin öflug stoð undir atvinnulíf þjóðarinnar.

Mótun efnis
Í smíði fær nemandinn þjálfun í að móta hugmyndir í efni með þeirri verktækni og verkþekkingu sem greinin býr yfir. Þetta verklag hvílir á sígildri kunnáttu sem mikilvægt er að hver ný kynslóð nái að tileinka sér.

Smíði felur í sér nýtingu efnisheimsins sem hefur aftur mótandi áhrif á umhverfið. Með smíðinni er verið að aðlaga umhverfið að þörfum okkar. Námsgreinin smíði er því kjörinn vettvangur til að vekja nemendann til umhugsunar um umhverfi sitt og sýna því alúð í verki. Þess vegna er brýnt að í smíði sé lögð áhersla á efnisnýtingu, vistvæna framleiðslu og endurnýtingu; hringrás efnisnotkunar.

Sköpun - þekking - færni
Sérhver hlutur á upphaf sitt að rekja til hugmyndar. Til að hugmyndin verði að veruleika þarf hugsun, áræði, framtak, þekkingu og færni. Til samans mynda þessir þættir sköpunarferli hlutarins.

Smíðakennsla sem nær yfir allt sköpunarferlið er heildræn. Til þess að hún verði svo þurfa markmiðin með viðfangsefnunum að byggjast á öllum þessum þáttum. Slík markmið styðja hvert annað og efla alhliða þroska einstaklingsins. Nemandinn þarf því að hafa verulegt frelsi í mótun þeirra verkefna sem hann tekur sér fyrir hendur. Öll verkefnin skulu vera eigin hönnun nemenda, með áherslu á frjóa sköpun. Afleiðing af heildrænu, skapandi starfi er aukið áræði, framtak, þekking og færni.

Viðfangsefni smíðakennslunar geta verið breytileg á hverjum tíma en forsenda hennar er ætíð handverk byggt á sköpun.

Vinnuferlar - verkþáttagreining
Öllum einstaklingum er nauðsyn að geta greint og skilið eðli vinnuferla svo sem notkun viðeigandi verkfæra, beitingu þeirra og tengsl verkþátta í framvindu verklegrar vinnu. Skilningur og færni í þessum þáttum gerir nemandann hæfari til að skilja eðli vinnunar og skipuleggja starf sitt.

Beiting líkamans við vinnu og tilfinningin fyrir jafnvægispunkti líkama og verkfæris er undirstaða góðs handverks. Áhersla á þennan námsþátt í smíðakennslunni skilar sér í nákvæmari handbrögðum nemandans og dregur úr líkum á atvinnusjúkdómum síðar á lífsleiðinni sem má rekja til rangrar líkamsbeitingar við vinnu.

Skilningur á því hvernig verk er brotið upp í verkþætti er undirstaða verkskilnings, verkskipulags og verkaskiptingar. Smíðakennslan er sérstaklega hentug við að þjálfa skilning nemandans á þessum þætti vinnunnar. Með henni er hægt að leggja grunninn að skipulagshæfileikum nemandans sem nýtast mun í námi og starfi síðar á lífsleiðinni.

Verkmenning í sögulegu ljósi
Handverk eru meðal elstu vísinda mannkyns. Það hvílir á árþúsunda þróun og rótgrónum hefðum. Má jafnvel leiða líkum að því að það sé ein elsta námsgrein sögunnar. Smíðakennslan er því ákjósanleg til að opna augu nemandans fyrir samhengi nútíðar, fortíðar og framtíðar. Með henni kemst nemandinn í snertingu við kunnáttu og verkskilning sem eru jafn síung nú og á steinöld.

Til að auka enn frekar á skilning nemandans á samfellu verkmenningar í nútíð og fortíð þarf að vinna markvisst að uppbyggingu safnafræðslu í smíðakennslu. Þetta má gera með því að útbúa lesefni og verkefni sem byggjast á því að nýta söfn sem uppsprettu verklegra viðfangsefna. Þannig kynnist nemandinn á lifandi hátt verkmenningu þjóðarinnar og getur það orðið honum að uppsprettu nýrra hugmynda í eigin viðfangsefnum.

Hönnun og tækni
Hönnunar- og tækniþátturinn tengist hæfileika einstaklingsins til að raungera hugmyndir sínar og annarra. Hann felur í sér tileinkun og notkun á langþróuðum aðferðum mannsins við mótun umhverfis síns, sem birtast í sköpunarferlinu, þar sem hann hefur uppgötvað og nýtt sér tækni við hönnun og framkvæmd hagnýtra lausna á vandamálum í umhverfinu.

Hönnunar- og tækniþátturinn sameinar hug og hönd eða hugsun og framkvæmd í gegnum sköpunarferilinn þar sem gerð er rannsókn á þörf og möguleikum á lausn hennar, lausnir þróaðar og verkáætlun gerð tileinkuð þeirri lausn er virðist hagkvæmust.

Við framvindu hönnunarinnar á sér stað ákveðið mat innra hjá einstaklingnum sem þroskar tilfinningu hans fyrir gildi hlutanna. Í þessu innra mati felst menntunargildi sem yfirfærist á stærra samhengi sem er samfélagið sjálft. Ennfremur er nauðsynlegt að þroska meðvitað mat á vinnu nemenda út frá gefnum sögulega tengdum forsendum með tilvísun í tækni, vísindi, fagurfræði, hagfræði og kristna siðfræði.

Í hönnunar- og tækninámi verður nemandinn að tileinka sér ótal þekkingar- og færniþætti sem oft tengjast öðrum námsgreinum, en eru grundvöllur þess að hann geti skilið eðli hönnunar og tækni og nýtt sér hana við framkvæmd hugmynda sinna. Má þar til nefna efnisfræði, rafeindafræði og stýritækni, vélatækni, byggingafræði, hönnunarsögu og handverksþætti s.s. notkun verkfæra og véla við mótun efnis.

Nemandinn verður einnig að læra markvissa leit við öflun þekkingar til að geta nálgast betur viðfangsefni sín. Til þess verður hann t.d. að geta nýtt sér upplýsingatækni nútímans og rannsóknaraðferðir vísindanna. Eftir því sem lengra líður á námsferilinn verður vinnan flóknari og gerir kröfur til nemendans um víðtækari þekkingu og færni, ef hann á að ná árangri.

Verkefni sem byggja á hönnun og tækni ættu að vera nemendum ögrun til átaka. Lausnir á vandamálum er tengjast daglegu lífi manna ættu jafnframt að veita honum ánægju, sjálfstraust og hvetja til frekari átaka í eigin lífi. Svona vinna hjálpar einstaklingnum að læra að meta heiminn í kringum sig og gildin í umhverfinu.

Hönnunarvinna og smíði hluta hjálpar einstaklingnum einnig að skynja og meta fallega hönnun, handverk, hagnýtingu tækni og að skilja þarfir atvinnulífsins.

Nútíminn - hátækni
Ekki verður séð að dragi úr vægi verklegra starfa í atvinnulífi þjóðarinnar í næstu framtíð. Verkfærni og skilningur sem byggir á rótgrónum hefðum handverks er sem fyrr undirstaða að öflugri verkmenningu. Mikilvægt er að tengja þessa hefð, strax á grunnskólastigi, við atvinnuhætti nútímans sem að stórum hluta hvíla á vélatækni, rafmagns- og rafeindatækni, notkun plastefna og fjöldaframleiðslu. Þannig verður smíðaviður og aðferðir nútímans að sjálfsögðu og eðlilegu viðfangsefni smíðanna sem nemandinn getur nýtt sér á skapandi hátt í tómstundum sínum og starfi.

Möguleikar nútímatækni eru miklir í skapandi starfi og nýsköpun. Nemandi sem fær innsýn inn í heim tækninnar á forsendum handverks öðlast skilning á því hvernig tækni og handverk styðja hvort annað. Þannig á nemandinn auðveldara með að skilja eðli tæknilegra fyrirbæra sem tilheyra nútímalegri tilveru og að nýta sér tæknina á frumlegan, áræðinn og skapandi hátt í smíðagripum sínum.

Smíði í grunnskóla, þar sem unnið er markvisst að því í framvindu námsins að tengja handverkshefðina við hátækni nútímans er hvort tveggja í senn: mikilvægur hlekkur við verkmenntasögu þjóðarinnar og góð undirstaða að virkri þátttöku nemandans í atvinnulífi 21. aldar.

Meginnhugmyndir
Nauðsynlegt er að brýna fyrir nemendum gildi þess að vinna með og út frá meginhugmyndum. Ef meginhugmynd grundvallar vinnu og verk nemenda þá litar hún það frá upphafi til enda með áherslum sínum og gefur úrvinnslunni meira gildi. Nauðsynlegt er að þjálfa hugmyndavinnu á þennan hátt. Ekki sé nóg að finna lausn á þörf heldur verði að greina eðli hennar og skilgreina lausnina í upphafi sem meginhugmynd sem hönnunarferlið er unnið út frá.

Meginhugmyndir geta verið margvíslegar, bæði afstæðar, form, eiginleikar, eðlisþættir eða gildi. Mestu máli skiptir að nemandinn skilgreini meginhugmynd sína og vinni út frá henni. Meginhugmynd breytir einnig gildi þekkingar í framvindu úrvinnslu, hún gefur nemanda tilefni til að hagnýta sér þekkingu fremur en að leita hennar án sýnilegs tilgangs, þó svo að tileinkun þekkingar verði alltaf nauðsynleg undirstaða allrar framvindu vinnu.

Námsþættir smíða og verkþættir

Mynd 4 Samþætting námsþátta smíða (HTH)

Markmið smíðakennslunnar

• stuðla að trú nemenda á eigin getu að móta umhverfi sitt í sátt við alla þætti þess: náttúru, samfélag og menningu;
• ýta undir sköpunargáfu nemenda, frumkvæði, árræði og sjálfstæði í vali verkefna og smíði þeirra;
• styrkja sjálfsmynd nemenda;
• þroska siðvit nemenda;
• ýta undir einstaklingsframtak og samstarfsvilja nemenda;
• ýta undir vinnusemi nemenda;
• stuðla að læsi nemenda á umhverfi sitt;
• stuðla að tæknilæsi nemenda og skilning á eðli tækninnar;
• ýta undir skilning nemenda á mikilvægi hreinlætis og reglusemi;
• þroska meðvitund nemenda um gildi verkmenningar fyrir mannlegt samfélag;
• vekja áhuga nemenda á verk- og tæknigreinum;
• veita nemendum grundvallarverkfærni og verkþekkingu fyrir:
• lífið sem hluta af almennri menntun;
• framhaldsnám á verklega sviðinu;
• atvinnulífið.

Lokamarkmið smíðakennslu
Við lok grunnskólans eiga nemendur í gegnum nám sitt að:

• hafa þroskað sköpunargáfu sína, verkkunnáttu, tækniþekkingu og hæfileika til hagnýtingar þekkingar.
• hafa þroskað frumkvæði, sjálfstæða gagnrýna hugsun og siðvit sitt.
• öðlast jákvætt viðhorf til námssviðsins í gegnum ánægjulega vinnu við hagnýt verkefni og vera hæfur til þátttöku í tæknivæddu samfélagi.
• kunna skil á ferli hönnunar og geta nýtt sér það á hagkvæman hátt við útfærslu hugmynda. Nemendur ættu að vera færir um að skoða bakgrunn hugmynda, gert rannsókn á eðli þeirra, skilgreint þær, útfært og smíðað.
• kunna skil á grundvallaratriðum tækninnar (s.s. algengustu virkniþáttum og tæknibúnaði) í umhverfi sínu svo að þeir verði tæknilæsir á umhverfi sitt.
• að geta hagnýtt tækni og tækniþekkingu við útfærslu hugmynda sinna og prófað hagkvæmni lausnanna með notkun afurðar.
• kunna skil á algengustu byggingarefnum, geta mótað þau með viðeigandi búnaði og meðhöndlað yfirborð þeirra.
• hafa öðlast grundvallar verkfærni og verkskilning við smíði hagnýtra verkefna.
• kunna skil á helstu hönnunarstefnum og áhrifum þeirra á menninguna með tilvísun í íslenskt samfélag.
• hafa öðlast skilning á verkmenningarsögu Íslendinga við skoðun minja- og byggðasafna.
• geta metið eðli hluta í umhverfi sínu út frá fagurfræði- og hagkvæmnisjónarmiðum og gert sér grein fyrir samfélagslegu gildi þeirra,.
• kunna skil á helstu fríhendisteikniaðferðum og geta nýtt sér þær við útfærslu hugmynda bæði með eigin hendi og notkun tölvu (tölvutæk hönnun).
• hafa lært um helstu öryggis- og hollustuhætti er tengjast verklegum framkvæmdum manna og gildi áhrifa þeirra á umhverfi okkar.
• kunna skil á grunneiningum rafeindabúnaðar, geta smíðað einföld verkefni er tengjast hátækni og hannað sjálfvirkni rafrásar með einföldu tölvuforriti.

Tillögur að viðbótarbúnaði í smíðastofu

• Tvær eða fleiri nettengdar margmiðlunartölvur.
• Búnaður og aðstaða til að vinna við rafrásir s.s. lóðboltar, tangir, tilheyrandi rafeindamælitæki og vinnuborð.
• Aðstaða til að teikna ásamt borðum og rekkum fyrir blöð.
• Sjónvarp, myndband og skyggnusýningavél sem sé staðbundið í stofunni til að kennari geti sýnt dæmi um hönnun og myndir eða myndbönd um verkaðferðir.
• Búnaður til að vinna við járnsmíði s.s. mic-mac suðuvél, beygjuvél, málmklippur og vals.
• Búnaður sem gefur kleift að vinna með plast s.s. beygjuvél fyrir plast, plastskurðarvél og hitaformunarbúnaður er byggist á lofttæmingu.
• Leirofn.
• Lítil steypuhrærivél, afdrep þar sem hægt er að hræra steypublöndur og steypa í mót.
• Góð krítar- og tússtafla.
• Geymsla eða rekkar fyrir fleiri efnistegundir.
• Tölvubúnaður sem hægt er að tengja við rafrásir með tilheyrandi forritum.
• Einhver sjálfvirkur vélbúnaður við vinnslu á efni, sem hægt er að stjórna með tölvu þar sem hluturinn er hannaður eða teiknaður upp. Hér er einnig heppilegt að hafa aðgang að lego dacta eða sambærilegu efni.

Tillaga að vægi námsþátta

Unglingastig II (10 bekkur)
Í 10. bekk verði boðið upp á ýmsa valmöguleika, enda sé til staðar nægileg sérfæðileg þekking í skólanum. Hér eru nokkrar tillögur að viðfangsefnum:

• Rafeindafræði og tölvustýringar
• Vélfræði
• Undirbúningur fyrir trésmíðanám
• Járnsmíði-vélvirkjun
• Silfursmíði
• Tölvutengd hönnun
• Iðnhönnun og nytjalist
• Byggingarfræði og umhverfishönnun

Námsefni í smíðum ásamt víðtæku ítarefni og kennsluleiðbeiningum fyrir kennara er einnig forsenda þess að hægt sé að innleiða nýja námsþætti í smíðakennslu á skjótan og árangursríkan hátt.

Námsmat
Námsmatið byggist á skriflegum og verklegum prófum, mati kennara á námsframvindu nemanda, mati á heimavinnu og sjálfsmati nemanda. Námsmatið gæti verið byggt upp á eftirfarandi hátt:

Sjálfsmat 10%
Þekkingarþættir 15%
Verklegir þættir 20%
Heimavinna 15%
Sýnilegar afurðir 30%
Framvinda 10%

Tölvur í grunnskólum

Nauðsynlegt er að byrja snemma að kenna börnum að umgangast tölvur á jákvæðan hátt og þjálfa þau í að nota tölvu sem hjálpartæki í skólastarfi. Samfara aukinni notkun tölva er nauðsynlegt að námsgreinar og námsefni aðlagist kostum tækninnar.

Ljóst er að ýmsir þættir breytast í skólastarfinu með auknum áherslum á tölvunotkun. Verkefni og viðfangsefni nemenda breytast með bættu aðgengi að upplýsingum, vegur skólasafns eykst, það verður upplýsingaveita og eins konar miðpunktur skólastarfs. Hlutverk kennarans á eftir að breytast. Kennarinn skipuleggur námið með öðrum hætti, verður frekar í hlutverki verkstjóra og leiðbeinanda við upplýsingaleit og úrvinnslu en beinn fræðari.

Með auknum tölvusamskiptum er ekki lengur nauðsyn að vera „til staðar" í kennslu. Fjarkennsla öðlast stærri og mikilvægari sess. Nýir möguleikar sem felast í hugtakinu gagnvirkar kennslustofur bjóða upp á að nemendur starfi saman að lausn verkefna um tölvunet. Þetta gefur kost á því að nemendur vinni að verkefnum við hæfi í samræmi við þroska og námsgetu. Gagnvirk kennslustofa skapa einnig grundvöll þess að sérkennari aðstoði nemanda í námi án þess að þurfa að koma inn í kennslustofuna eða að nemandinn þurfi að yfirgefa bekkinn.

Tölvunotkun í grunnskólum

Til að sporna gegn því að tölvunotkun í grunnskólum verði tilviljunarkennd, ósamfelld og án heildarmarkmiða er nauðsynlegt að hún hafi trausta kjalfestu í skólastarfinu. Þessi þáttur hvílir á þremur undirstöðum:

• Fráteknum tíma fyrir kennslu bekkjarkennara í tölvuveri eða við aðrar sambærilegar aðstæður þar sem einn nemandi er um eina tölvu í kennslustund.
• Ritvinnslukennslu til þjálfunar á réttri fingrasetningu og líkamsbeitingu við tölvuvinnslu.
• Skólasafnskennslu þar sem upplýsingavinnsla verði sérstakur námsþáttur á skólasafni.

Við framsetningu námsmarkmiðanna, er framvindu í tölvunotkunar í grunnskóla skipt í þrjú stig:

I. stig (1.-3. bekkur)
II. stig (4.-7. bekkur)
III. stig (8.-10. bekkur)

Aðstaða
Skólar hafi tölvuver eða aðrar sambærilegar aðstæður þar sem hægt er að taka á móti hálfum eða heilum bekk. Þar vinnur bekkjarkennari með bekknum að kynningu á grunni í tölvuþekkingu.

Í kennslustofu séu tölvur. Þar geta nemendur unnið áfram í kennsluforritinum. Tölvur í kennslustofum verði nettengdar svo hægt sé að nota þær við upplýsingaleit á Internetinu.

Opið vinnusvæði með tölvum verði til staðar þar sem nemendur geta unnið að ritvinnslu og upplýsingaleit.

Mun einfaldara er að vinna námsefni og námsgögn í margmiðlun en að búa til sérstök kennsluforrit. Til að efla námsgagnagerð á tölvutæku formi er því nauðsynlegt að skólar hafi búnað til margmiðlunar. Gera verður þær kröfur að:

• Allar nýjar tölvur sem keyptar eru til skóla hafi búnað til margmiðlunar.
• Skólar vinni markvisst að því að allur tölvukostur skóla í tölvuverum, skólasöfnum, kennslustofum og vinnusvæðum ráði við margmiðlun.

Meginmarkmið tölvunotkunar í grunnskólum:

• Nemendur tileinki sér jákvæða afstöðu gagnvart tölvunotkun, tölvusamskiptum og upplýsingatækni, þannig að þessi tækni verði eðlilegur og sjálfsagður hlutur í daglegu lífi nemenda.
• Nemendur búi yfir góðri grunnþekkingu og færni í að nýta sér upplýsingatækni í áframhaldandi námi, símenntun og tómstundum.

Mikilvægt er að ritvinnslukennsla sé í höndum kennara með faglega þekkingu en einnig í nánum tengslum við annað nám nemenda. Þjálfun í réttri fingrasetningu og blindskrift er jafnframt þjálfun í réttritun. Því er nauðsynlegt að þessi þáttur kennslunar sé í nánum tengslum við kennslu í íslensku og erlendum tungumálum. Í ritvinnslu má byggja verkefnin á heimavinnu nemenda þannig að kennslan hafi tvíþætt gildi fyrir þá.

Forvinnuhópurinn leggur til að strax við upphaf grunnskóla verði byrjað að leggja grunn að tölvunotkun nemenda sem m.a. felur í sér að kynna fyrir nemendum lyklaborð tölvu, íslensk heiti hnappa og hlutverk þeirra. Markviss þjálfun í að ná upp nákvæmni í réttri fingrasetningu og blindskrift hefjist hins vegar í 4. bekk (9 ára). Miða skal við að í upphafi vari kennslustundin ekki lengur en í 20 mínútur, en aukist svo eftir því sem líður á skólagönguna. Við lok grunnskóla hafi nemendur náð fullnægjandi leikni við innslátt á lyklaborð og í ritvinnslu þannig að ekki verði þörf fyrir almenna kennslu í þessum þætti í framhaldsskóla.(6)

Námsmarkmið með almennri tölvunotkun í grunnskólum:

• hafi nemendur tileinkað sér jákvætt viðhorf til tölva og þjálfist í að umgangast þær sem sjálfsagt verkfæri;
• hafi nemendur öðlast grundvallarfærni við að nota helstu ílags- og frálagstæki tölvu (lyklaborð, mús, prentara);
• þekki nemendur helstu hluta tölvu og hefur tileinkað sér íslenskan orðaforða þar um, t.d. á lyklaborðinu;
• hafi nemendur unnið með kennsluforrit til nánari útvíkkunar á námsefni í móðurmáli, stærðfræði, náttúrufræðigreinum, samfélagsfræðigreinum, listgreinum og verkmenntum.

• náð tökum á réttri fingrasetningu á lyklaborð, tileinkað sér blindskrift og rétta líkamsbeitingu og innsláttarhraða að lágmarki upp á 75 slög á mínútu,
• kunnáttu til að búa til einfaldar forskriftir í mótuðu máli og þýða yfir á einfalt forritunarmál (t.d. Logo),
• notað kennsluforrit í dönsku og ensku,
• kynnst margmiðlunarefni og Internetinu. Þetta felur í sér að nemendur hafi kunnáttu og færni til að:
• vinna sjálfstætt og markvisst að öflun og úrvinnslu upplýsinga og miðla þekkingunni sem upplýsingavinnslan ól af sér til annarra;
• eiga í tölvusamskiptum við aðra nemendur innanlands og erlendis;
• setja upp og uppfæra eigin heimasíðu á Internetinu.

• slá inn villulausan texta, að lágmarki 125 slög á mínútu (25 orð á mín.) með blindskrift og réttri fingrasetningu og setja upp skjöl í ritvinnslu;
• skila skólaverkefnum unnum í tölvum, með grafískri framsetningu upplýsinga þegar það á við t.d. náttúrufræði-, stærðfræði- og heimildarverkefnum;
• greina og hanna einföld upplýsingakerfi;
• vinna margmiðlunarefni fyrir Internetið;
• nýta sér tölvustudda hönnun í tengslum við smíðar;
• nýta sér upplýsingatækni við listsköpun (tónlist, myndlist, margmiðlun).

Við lok grunnskólans er ætlast til þess að nemandinn hafi á námsferlinum:

• tileinkað sér jákvætt hugarfar gagnvart tölvunotkun og vanist upplýsingatækni sem eðlilegum þætti alls náms;
• tileinkað sér rétta fingrasetningu, líkamsbeitingu og blindskrift við innslátt tölvugagna;
• markvisst notað kennsluforrit og margmiðlun til útvíkkunar á námsefni allra námsgreina. Áhersla hafi verið lögð á myndræna framsetningu;
• stundað upplýsingaleit á Internetinu og á margmiðlunardiskum í markvissum tilgangi og miðlað upplýsingunum áfram til annarra;
• átt í tölvusamskiptum við nemendur innanlands og erlendis með áherslu á félagslegar samskiptareglur í tölvuumhverfi;
• tekið þátt í samstarfsverkefnum í gegnum tölvunet, innan skólans, innanlands og á milli landa;
• kynnst möguleikum upplýsingatækni til listsköpunar og hönnunar og þjálfast í að nýta sér tæknina í því skyni;
• fengið undirstöðuþjálfun í forritun og upplýsingavinnslu.