Innlegg mitt hér í dag verður tvíþætt, annarsvegar frá sjónarhóli sveitarstjórnarmannsins og hinsvegar frá sjónarmiði jarfnréttismála.

Húnaþing vestra er samfélag þar sem búa 1220 manns, helmingurinn býr í dreifbýli en hinn í þéttbýli. Þetta er ungt sveitarfélag sem býr yfir þeim tækifærum sem breytingar hafa í för með sér. Sveitarstjórn sem tilbúinn er að nýta þau tækifæri sem sameiningin veitti okkur til að gefa þeim ungmennum sem hjá okkur upp alast sambærileg tækifæri til að undirbúa sig fyrir framhaldsnám og þar sem best gerist. Blákaldar staðreyndir voru þær að fækkun nemenda á svæðinu hafði verið stórfelld. Árið 1994 voru nemendur 287 talsins, árið 2000 komnir niður í 195 eða fækkun um 92 nemendur eða um 32% á aðeins sjö árum.

Í júníbyrjun 1998 varð sveitarfélagið Húnaþing vestra til. Þá voru 4 grunnskólar í sveitarfélaginu; Vesturhópsskóli með 8 nemendur, Barnaskóli Staðarhrepps með 21 nemanda en Laugarbakkaskóli og Grunnskólinn Hvammstanga með tæplega 100 nemendur hvor.

Ýmislegt var þess valdandi að samstarf milli þessara stofnana var mikið. Vesturhópsskóli og Barnaskóli Staðarhrepps kenndu börnum upp í 6 og 7 bekk en eftir það fóru börn úr viðkomandi skólahverfi í Laugarbakkaskóla. Kennsluáætlanir þessara skóla voru markaðar þessari sérstöðu.

Laugarbakkaskóli og Grunnskóli Hvammstanga voru báðir fyrir alla árganga grunnskólans. Grunnskóli Hvammstanga nýtti aðstöðu í íþróttahúsi Laugarbakkaskóla til leikfimikennslu þar sem ekki er til íþróttahús á Hvammstanga.

Þegar litið er til umhverfis grunnskólareksturs sem var við stofnun sveitarfélagsins blasir við að margvíslegar breytingar á rekstri gátu átt við.

Sama um hversu hratt þær breytingar yrðu látnar ganga yfir. Víst var þó, að verulegur áhugi foreldra var til staðar í þá átt, að innleiða annað viðhorf til grunnskólareksturs en ríkt hafði. Leiða má að því líkur að jarðvegur breytinga hafi verið plægður en ekki legið fyrir með hvaða hætti skyldi herfa og fullvinna.

Við þær ákvarðanir í skólamálum sem gerðar voru haustið 2000 var höfð til hliðsjónar sú vinna sem farið hefur fram á undanförnum árum við að leita nýrra leiða í skipulagi skólastarfs í héraðinu. Má þar nefna úttekt Haraldar Líndals Haraldssonar 1997, úttekt Benedikts Sigurðarsonar RHA 1999 og starf vinnuhóps í Húnaþingi vestra um skólamál 1999-2000.

Við mat á möguleikum á breytingum á rekstri stofnunar þarf að huga að sem flestum þáttum þannig að heildarmynd haldist órofin. Varðandi grunnskólann í Húnaþingi vestra og tillögur til breytingar á rekstri hans var horft til fimm meginþátta;

• Stjórnun
• Menntapólítík (sbr. grunnskólalög og þar að auki væntingar viðk. samfélags)
• Starfsmannastefna
• Félagsleg atriði.
• Fjárhagsleg atriði.

Þó grunnskóli sé, skv. orðanna hljóðan menntastofnun þá verða ofantaldir þættir ekki aðskildir eða einn þeirra hafinn ofar hinum.

Áður en lagt er af stað í langferð er skilyrði fyrir árángursríkri ferð að vita hvert skuli stefna og hvaða leið skuli valin.

Sveitarstjórn Húnaþings vestra hafði að markmiði að;

Byggja upp heildstæðan grunnskóla þar sem allir nemendur hefðu, hvað varðar ytri skilyrði sem jafnasta aðstöðu og möguleika til að njóta hins besta í skólanum, hvort heldur sem varðar starfsfólki, húsakost og andlega sem líkamlega næringu.

Við fyrstu aðgerð var hugsað til þess að fá "heila brú" í starfsemi grunnskólans, enda var starfsemi skólanna það nátengd að fjöldi æðstu stjórnenda var óþægilega mikill. Reyndar var þannig að stundarskrá minnstu skólanna varð ekki frágengin fyrr en stundarskrárgerð Laugarbakkaskóla var lokið. Spilaði þar meðal annars akstur með nemendur stóra rullu.

Við sameiningu var ákveðið að allir skólarnir heyrðu undir eitt fræðsluráð.

Fyrst voru stöður skólastjóra minnstu skólanna aflagðar en skólastjóri Grunnskóla Húnaþings vestra sá um stjórnun skólahalds á Laugarbakka, í Vesturhópi og í Hrútafirði. Sú nýbreytni var tekin upp í ráðningarsamningi við skólastjóra að skilgreina starf hans stjórnunarstarf og fella út gamalt erfðagóss; kennsluskyldu. Er skólastjóri með öðrum orðum embættismaður í "fullu starfi" árið um kring. Að loknum einum vetri við þetta fyrirkomulag var skrefið stigið til fulls og skólastjóri tók við stjórnun allra kennslustaðanna.

Þessi breyting hefur dregið verulega úr kostnaði vegna æðstu stjórnunar í grunnskólanum, sem var nokkuð mikil fyrir. Fyrir breytingar voru fjórir skólastjórar og tveir aðstoðarskólastjórar en nú er einungis einn skólastjóri og tveir aðstoðarskólastjórar.

Þegar skólastjóri tók við stjórnun á öllum kennslustöðum var nýtingu skólahúsnæðis jafnframt breytt með þeim hætti að á Laugarbakka fer fram kennsla eldri barnanna, á Hvammstanga yngri barnanna en á Vesturhópi er haldið áfram með þjónustu fyrir yngstu börnin og við Hrútafjörð hefur verið haldið áfram með rekstur fyrir 1. - 6. bekk.

Nú virðist sem að sjálfhætt verði með skóla í Vesturhópi vegna nemendaskorts. Einnig var ákveðið að leggja niður Barnaskóla Staðarhrepps. Nákvæmlega hvenær það kemur til framkvæmda er ekki ljóst, þar sem skólinn hefur verið rekinn í samstarfi við nágranna okkar í Bæarhreppi.

Einnig var mörkuð sú stefna að ef sveitarstjórn sýnist svo í framtíðini að þörf sé á enn frekari fækkun kennslustaða er framtíðarsýnin sú að rekin verði einn kennslustaður á Hvammstanga. Þó verði Laugarbakkaskóli ekki lagður niður fyrr en önnur starfsemi, sambærileg að umfangi, hefur verið fundin í húsnæði skólans.

Matreitt er í eldhúsi skólans á Laugarbakka en hádegismat ekið í skólann á Hvammstanga. Stendur því öllum grunnskólanemum og starfsfólki heitur hádegismatur til boða og er þá átt við gamaldags "alvöru" mat. Skólamötuneyti voru og eru starfrækt við hina kennslustaðina.

Auk þess stendur öllum yngri nemendum til boða vistun fram eftir degi á Hvammtanga gegn vægu gjaldi.

Einnig er gæsla og aðstoð við heimanám eftir skóla að Laugarbakka fyrir þá nemendur sem stunda íþróttaæfingar. Með þessu er reynt að að gera félagslega þáttinn eins frambærilegan og best þekkist. Með öðrum orðum; grunnskólanemendur í Húnaþingi vestra eiga allir kost á staðgóðum hádegisverði og samfelldum skóladegi. Félagsmiðstöð er auk þess rekin í tengslum við skólann.

Kennsla fer fram samkvæmt forskrift grunnskólalaga og aðalnámsskráa og einnig hefur mikil vinna verið lögð í vandaða skólanámsskrá og ríkt gengið eftir að starfað sé samkvæmt henni. Auk þess eru einkenni umhverfisins nýtt í dagskrá skólans en til margra ára hefur "sérstaða sveitaskólans" verið þema sem nýtt hefur verið.

Ákvæðum grunnskólalaga um heildarfjölda kennslustunda var fullnægt strax í byrjun skólastarfs haustið 2000. Ráðinn var fagstjóri tölvumála, einnig deildarstjóri sérkennslu og undir hann heyrir öll stoðþjónusta skólans.

Hvað varðar menntunarpólítík skólans (sveitarfélagsins) gagnvart starfsmönnum skólans þá eru 5 kennarar við skólann í fjarnámi til kennsluréttinda við Kennaraháskóla Íslands. Styrkir sveitarsjóður þessa menntaþrá með þeim hætti að viðkomandi þurfa ekki að skila í dagvinnu nema 80% af skilgreindu starfi en fá greidd full laun fyrir. Er meiningin einfaldlega sú, að brauðstritið sé gert aðeins léttara þannig að viðkomandi gefist tími til að sinna náminu frekar.

Með tilkomu nýrra ákvæða í kjarasamningum kennara er hægt að byggja upp heildstæða endur- og símenntunarstefnu. Reyndar hafði sveitarsjóður lagt til verulega fjármuni til þess við gerð fjárhagsáætlunar 2001 og virðist nýji samningurinn koma sem himnasending við ráðstöfun þess fjár.

Við stefnumörkun í heildstæðri uppbyggingu og framsókn í rekstri Grunnskóla Húnaþings vestra hefur verið leitast við að rýna í framtíðina og sjá hverjar kröfur hennar eru. Flestir horfa til skólans út frá eigin reynslu af stofnuninni - þó þeirrar reynslu hafi verið aflað í umhverfi sem ekki er lengur til staðar. Hins vegar er margt sem bendir til þess, að rekstur grunnskóla í Húnaþingi vestra fari nær því að geta staðist væntingar foreldra íslenskra grunnskólabarna anno 2001 hvað varðar félagslega og faglega þætti en margir aðrir grunnskólar landsins.

Fyrirkomulag stjórnunar skólans er auk þess nýstárleg.

Það sem ekki skiptir minnstu máli; almennt eru foreldrar grunnskólabarna mjög ánægðir með þær breytingar sem gerðar hafa verið. Ekki verður séð fyrr en að nokkrum árum liðnum hvort námsárangur breytist en engin ástæða er til að álíta annað en að ef slík breyting ætti sér stað þá yrði hún til batnaðar.

Hvað fjármál varðar verður ekki séð annað en að kostnaður haldist innan velsæmismarka. Raunar sýnist kostnaður af rekstri grunnskólans lækka nokkuð á milli ára sem hlutfall af heildartekjum sveitarfélagsins. Þar sem nokkrir þættir eiga eftir að koma í ljós í þessu efni, s.s. hverjar verða breytingar á "almennum grunnskólaframlögum" verður ekki fjölyrt nánar um þennan þátt. Með þessum aðgerðum eignuðust við öflugri og enn betri skóla og síðast en ekki síst mun þessi breyting skila aukinni samkennd meðal íbúa sveitarfélagsins þegar til lengdar lætur.

Húnaþing vestra er vel staðsett miðja vegu milli Reykjavíkur og Akureyrar, tækifærin sem slík staðsetning býður eru mörg. Góð grunnþjónusta er einmitt sú stoð sem sveitarfélög eiga að veita íbúum sínum. Gæði þeirrar þjónustu hafa áhrif á val fólks um ákvörðun um búsetu. Enn nú meir, þar sem fjölbreytni er ekki sambærileg á við stærri sveitarfélög, er hið fjölskylduvæna samfélag jákvætt.

Hlutverk sveitarstjórna gagnvart grunnmenntun er mikilvægt þar sem um er að ræða leik- og grunnskóla ásamt tónmenntakennslu. Aðstæður sveitarstjórna geta verið og eru gjörólíkar en markmiðið er eitt og hið sama að búa ungmennin sem best úr garði til að takast á við framhaldsnám og ekki síður við lífið. Að vera til.

Ágætu ráðstefnugestir.

Hvernig fyrirmyndir sköpum við drengjum og stúlkum í uppvexti? Er ástæða til að fjölga körlum í leik og grunnskólum eða konum í forystustörfum?

Við höfum tækifæri innan lífsleikni hluta námsefnis grunnskólanna til breytinga. Námsráðgjafar á grunn- og framhaldsskólastigi eru lykil persónur í námsvali og eru miklir örlagavaldar þegar ungt og ómótað fólk leitar ráða um framtíðina. Því er mjög nauðsynlegt að til þeirra starfa veljist víðsýnt fólk með m.a. þekkingu á jafnréttismálum . Gamlar venjur og hefðir ekki síst, lifa góðu lífi og hamla gegn breytingum.

Af hverju á að fjölga körlum í leik og grunnskólum og konum sem verkfræðingum?

"1. Kynjaskiptur vinnumarkaður er óheppilegur bæði fyrir einstaklinga sem geta þá síður valið í samræmi við langanir sínar og frá sjónarhóli samfélagsins. Af því að slíkur vinnumarkaður er ósveigjanlegri. Og frá sjónarhóli einstakra vinnustaða því svo virðist sem framleiðni, afköst og starfsánægja sé meiri þar sem blandan er nokkuð jöfn.

2. Það hefur slæm áhrif á hugmyndir barna um kynin, hvað þau geti og hvað þau vilji, ef það eru nokkurn vegin bara konur sem sinna þeim frá fæðingu til fermingar.
3. Það er óhjákvæmilegt að skólinn hefti börn á sumum sviðum. Það er líka eðlilegt og nauðsynlegt að þau geri uppreisn og reyna að hrista af sér fjötrana. Það er vont (e.t.v. sérstaklega fyrir stráka) að upplifa að heftingin, umvöndunin og refsingarnar komi alltaf frá konum. Það getur leitt til þess að andúðin á skólanum og uppreisnin gegn honum, verði að andúð á konum og uppreisn gegn þeim.(Ingólfur V.Gíslason)"

Konur til forustu - jafnara námsval kynjanna, er heiti á Átaksverkefni jafnréttisnefndar HÍ og Jafnréttisráðs, nú Jafnréttisstofu, árin 2000-2002 um aukinn hlut kvenna í forystustörfum og fjölbreyttra námsstarfsval kynjanna. Ásamt fjölda samstarfsaðila.

Framkvæmdaáætlunin gerir ráð fyrir 13 verkefnum.

Tvennt er það sem einkennir þetta átak. Annars vegar verður leitað samstarfs fjölda aðila með það að markmiði að jafna kynjaskiptingu í hefðbundnum karlafögum eins og tölvunar- og verkfræði, raunvísindum, einkum stærðfræði og eðlisfræði og í hefðbundnum kvennafögum eins og t.d. hjúkrunarfræði. Hins vegar verður lögð áhersla á að mannauður kvenna úr öllum deildur háskólans nýtist sem best á framtíðarstarfsvettfangi þeirra og konur hvattar og undirbúnar undir forystustörf hver á sínu sviði, meðal annars með því að bjóða upp á námskeið og leiðsögn fyrir kvennemendur á lokanámsári í öllum deildum skólans. Það eru almenn sannindi í stjórnun í dag að gæði ákvarðana séu í réttu hlutfalli við fjölbreytileika þeirra sem að undirbúningi ákvarðannana komi.

Ljóst er að veruleg eftirspurn er og verður í framtíðinni eftir sérmenntuðu starfsfólki á sviði tækni og upplýsinga.

Til að mæta þeirri þörf er nauðsynlegt að nýta mannauð kvenna jafnt sem karla. Þá er mikilvægt að konur til jafns við karla taki virkan þátt í þeirri samfélagsbreytingu sem nú á sér stað og þar með upplýsinga og þekkingarþjóðfélagi 21. aldar. Hátæknistörf hvers konar eru störf framtíðarinnar og þar eru greidd há laun.

Það er meginmarkmið þessa samstarfsverkefnis að auka valmöguleika einstaklinga og leggja með því betri grunn að áframhaldi velmegun á Íslandi. Er vinnan við verkefnið á fullu og gengur vel samkvæmt upplýsingum frá Rósu Erlingsdóttur verkefnisstjóra.

Jafnréttisráð álítur að kynbundin launamunur sé einn alvarlegasti galli íslensks samfélags. Ráðið lítur á það sem eitt af meginhlutverkum sínum að reyna að afmá þennan blett á samfélaginu. Ein forsenda þess að slíkt gangi er að nokkuð reglulega sé unnt að meta hvort einhverjar breytingar eiga sér stað, hvort dragi úr kynbundnum launamun eða hann þvert á móti aukist .

Hugmyndir eru uppi um að leita eftir samstarfi við Hagstofu Íslands og Kjararannsóknarnefndir um breytingar í rannsóknum þessara aðila sem gerðu mögulegt að fylgjast reglubundið með þróun kynbundis launamunar t.d með framsetningu jafnréttisvísitölu. Sem síðan birtist með reglubundnum hætti. Endurtekið mat af þessu tagi myndi hleypa nýju blóði í jafnréttisumræðuna og vonandi leiða til jákvæðra breytinga.

Það er með öllu óbúandi við að það eitt að vera kona þýði 13 til 18% lægri laun. Nýleg VR könnun sýndi 18% mun og í ítarlegri könnun sem unnin var fyrir Skrifstofu jafnréttismála 1995 af Félagsvísindastofnun kom í ljós að konur geta vænnst þess að auka laun sín um 42% með því að ljúka háskólanámi en karlar 104%.

Gott fólk, verður þetta framtíð barna okkar ?

Ég segi nei, látum ekki lengur eins og ekkert sé.